Agenda: Stand van de Wetenschap: John Michon en Henkjan Honing over tijd en muziek (Spui25)

16 januari 2012

Tijd is onlosmakelijk verbonden met muziek en is eveneens een centrale notie in de muziekcognitie, de studie naar de manier waarop muziek door de hersenen wordt verwerkt. Cognitiewetenschappers doen onderzoek naar mentale processen zoals kennisverwerving en -verwerking door het menselijk brein. Juist omdat muziek met onze cognitieve functies speelt, zijn deze wetenschappers muziek als onderzoeksobject in de loop der jaren steeds interessanter gaan vinden – zeker naarmate de computer en nieuwe technieken het makkelijker maakten theorieën over muziek toetsbaar te maken. In deze aflevering van ‘Stand van de Wetenschap’ bieden John Michon en Henkjan Honing een inkijkje in de ontwikkelingen binnen de muziek- en cognitiewetenschap, aan de hand van verschillende onderzoeken naar de notie tijd in de muziek.

Tijd kan worden opgevat als een bewust product van de biologische en cognitieve processen die ons in staat stellen af te stemmen op de loop der gebeurtenissen. Muziek manipuleert tempo, metrum, accent en ritme (prosodie) op systematische wijze en is daarmee een van de krachtigste cognitieve processen waarmee wij ‘op kunstige wijze’ tijd, of temporele informatie, kunnen scheppen. De verwerking – waarneming, retentie en (re)productie – van de aldus verkregen temporele informatie vormt het primaire object van de muziekcognitie. John Michon licht dit toe aan de hand van enkele concrete voorbeelden van onderzoek naar tempo, synchronisatie en regelmaat.

Henkjan Honing neemt vervolgens J.J. Gibsons uitspraak ‘Events are perceivable, but time is not’ als uitgangspunt. Hij illustreert deze uitspraak aan de hand van een veelgebruikte notie in muziekpsychologisch onderzoek: de ‘tempo curve’, een representatie die de afgelopen twintig jaar is gefalsificeerd als perceptuele en muzikale realiteit. Om een en ander aanschouwelijk te maken, laat hij muziekfragmenten horen en neemt hij het publiek een heuse luistertest af. Na hun voordrachten gaan Michon en Honing in gesprek over de ontwikkelingen binnen hun vakgebied onder leiding van Lenneke Hoedemaker.

John A. Michon is emeritus hoogleraar Psychonomie aan de Universiteit Leiden. Eerder was hij als onderzoeker verbonden aan TNO, als hoogleraar Experimentele psychologie en verkeerskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen en was hij directeur van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR-NWO) in Leiden en onderzoekshoogleraar Criminaliteit en rechtshandhaving aan de universiteit aldaar. Veel van zijn publicaties hebben betrekking op de temporele structuur van cognitie en gedrag, o.a. Timing in Temporal Tracking (1967), Time, Mind and Behavior (1985) en Guyau and the Idea of Time (1988)]. Michon is lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Henkjan Honing studeerde in Utrecht, Stanford en Londen en is als KNAW-Muller hoogleraar Muziekcognitie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft zich doen kennen als een gepassioneerd voorvechter van dit nieuwe interdisciplinaire vakgebied, dat fundamentele inzichten verschaft in de rol van perceptie, emotie, geheugen, aandacht en verwachting in het luisteren naar muziek. Recent verscheen zijn publieksboek Iedereen is muzikaal: wat we weten over het luisteren naar muziek (2009).

Lenneke Hoedemaker studeerde Europese studies aan de Universiteit van Amsterdam en is freelance dagvoorzitter en moderator.

Het programma Stand van de Wetenschap: John Michon en Henkjan Honing over tijd en muziek vindt plaats op maandag 16 januari 2012, 20:00 - 22:00 uur bij Spui25. Toegang tot de activiteiten is gratis. U dient zich wel van tevoren in te schrijven.