Agenda: Broodje Kennis: Verrek, het is geen kunstenaar. Gerard Reve en het schrijverschap (Spui25)

25 oktober 2011

De week nadat Gerard Reve was overleden, domineerde hij het nieuws als in zijn beste dagen. In kranten en op televisie werd hij herdacht als een ongeëvenaard stilist, die zijn debuutroman De avonden echter nooit had weten te evenaren. Behalve voor Reves kwaliteiten als schrijver was er aandacht voor de manier waarop hij zichzelf voortdurend in de kijker wist te spelen. Als Reves beroemde en beruchte media-optredens ter sprake kwamen, lag één woord de commentatoren die week op de lippen: ironie. Want, zo wisten ze, zodra Reve een tv-camera zag of een dictafoon ontwaarde, begon hij te acteren. Hij uitte zich in provocatieve soundbites, stapelde stijlbreuk op stijlbreuk, sprak zichzelf voortdurend tegen, en leek verslaafd aan de verwarring die hij zo zaaide. Ook in die week na zijn dood klonk er geen eensluidend antwoord op de vraag wie Reve nu werkelijk was geweest: wel of geen oprechte katholiek, wel of geen xenofoob, een schrijver van als literatuur vermomde pornografie of een geniale, getourmenteerde profeet?

In Verrek, het is geen kunstenaar, het proefschrift waarop Edwin Praat onlangs promoveerde, onderzoekt Praat het schrijverschap van Gerard Reve in de breedste zin des woords. Hij vertrekt vanuit de aanname dat de methodologische scheiding die veelal wordt gemaakt tussen het ‘oeuvre’ en de ‘publieke manifestatie’ van een schrijver in het geval van Reve leidt en heeft geleid tot onderbelichting van essentiële aspecten van zijn schrijverschap.

Praat richt zich bij zijn analyse van Reves schrijverschap vooral op de wijze waarop Reve zijn imago binnen en buiten zijn werk vormgaf, en op de vraag hoe dit imago zich verhoudt tot een van de hardnekkigste stereotypen in de westerse cultuur, dat van de kunstenaar als vervaarlijk levende armoedzaaier, alcoholist, waanzinnige en anti-burger – kortom: het stereotype van de kunstenaar als bohémien. Het gaat hem, kortom, om Reves zelfrepresentatie.

Vanaf het begin zijn er in die zelfrepresentatie twee lagen zichtbaar: Reve speelde zichzelf niet alleen nadrukkelijk in de kijker door lezers, luisteraars en toeschouwers te vermaken, ontroeren en schofferen, maar reflecteerde ook voortdurend, en openlijk, op het hoe en waarom van zijn publieke manifestatie. Zo legde Reve zijn eigen strategieën bloot, maar zorgde hij tegelijkertijd voor een ongrijpbaarheid die velen als ‘ironisch’ bestempelden.

Dr. Edwin Praat geeft les aan de afdeling Nederlandse Letterkunde (UvA). Op 30 september 2011 promoveerde Praat cum laude op zijn dissertatie getiteld 'Verrek het is geen kunstenaar: Gerard Reve en het schrijverschap'.

In zijn lunchlezing zal Edwin Praat aan de hand van smakelijke voorbeelden (teksten en tv-beelden) laten zien hoe Reve zichzelf positioneerde ten opzichte van de stereotypische kunstenaar. Centraal in de lezing staat de tekst Veertien etsen van Frans Lodewijk Pannekoek voor arbeiders verklaard door Gerard Kornelis van het Reve.

Dit najaar vervolgt Academisch-cultureel centrum SPUI25 haar reeks lunchlezingen onder de titel 'Broodje Kennis'.

Op de dinsdagen in oktober en november zal steeds een promovendus, een pas gepromoveerde onderzoeker, of een hoogleraar een korte lunchlezing houden over zijn of haar onderwerp van onderzoek.

De lunchlezingen beginnen om 12:20 uur en zijn om 12:45 afgelopen. Terwijl wij u voorzien van de nodige geestelijke voeding, kunt u gerust uw boterham opeten.

Broodje Kennis: Verrek, het is geen kunstenaar. Gerard Reve en het schrijverschap, met Edwin Praat, vindt plaats op dinsdag 25 oktober, 12:20 - 12:45 uur bij Spui25. Toegang is gratis. Wel moet u zich vooraf inschrijven.