Agenda: De Stelling van... Wouter Hanegraaff (Spui25)

Geschiedenis wordt gemaakt door collectieve beeldvorming over wat er zou zijn gebeurd. Historici daarentegen proberen te achterhalen wat er werkelijk is gebeurd. Veelal ontdekken zij daarbij dat de voorstellingen die voortleven in onze collectieve herinnering niet overeenkomen met de werkelijkheid van het verleden. Daardoor kunnen zij, als alles meezit, ons geheugen corrigeren en ons doen herinneren wat we waren vergeten. Bovendien kunnen zij analyseren hoe en waarom het heeft kunnen gebeuren dat wij ons, in veel gevallen, een verleden zijn gaan herinneren dat nooit heeft bestaan. De uitkomsten van historische bronnenstudie kunnen even hard en onweerlegbaar zijn als die van onderzoek naar de bouwstenen van de fysieke wereld, en soms kunnen ze leiden tot een Copernicaanse revolutie van ons wereldbeeld. Er moet echter wel naar worden geluisterd. Aangezien wij onze collectieve identiteit in hoge mate ontlenen aan ons gedeelde verleden, en we die identiteit graag in stand willen houden, zijn de conclusies van de geschiedschrijving vaak verre van welkom: we hechten veelal meer belang aan bevestiging van wat we graag willen geloven, of anderen willen doen geloven, dan aan de waarheid.

Om confrontatie met de harde feiten te ontlopen komt het vaak goed uit, de geschiedschrijving af te kunnen schilderen als slechts een ‘zachte' wetenschap, en historici als niet meer dan vertellers van verhalen zonder veel maatschappelijke relevantie. Het succes van deze beeldvorming, in combinatie met de teloorgang van historisch bewustzijn in de hedendaagse samenleving en een snel toenemende verwarring tussen informatie en werkelijke kennis over het verleden, is een zorgelijk en potentieel gevaarlijk fenomeen. Hanegraaff stelt dat wie historische feiten behandelt als ‘slechts een mening', zich gedraagt als de fundamentalist die bewijzen voor biologische evolutie afdoet als niet meer dan een concurrerende geloofsovertuiging.

Prof. dr. Wouter J. Hanegraaff is sinds 1999 hoogleraar Geschiedenis van de Hermetische Filosofie en verwante stromingen aan de UvA.

Hij is lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) en president van de European Society for the Study of Western Esotericism (ESSWE). Hij is auteur van drie monografieën en een groot aantal artikelen, alsmede redacteur van zes bundels en een tweedelig naslagwerk. Momenteel werkt hij aan de monografie Esotericism and the Academy: Rejected Knowledge in Western Culture.

De stelling van ...is een reeks uitdagende voordrachten door prominente wetenschappers en bestuurders. Aan de hand van een door henzelf gekozen stelling spreken zij over actuele thema's. Maandelijks is er een nieuwe editie. De stelling van ... is een initiatief van de Universiteit van Amsterdam, Academisch-cultureel centrum SPUI25 en de UvA-universiteitshoogleraren Louise Fresco, Robbert Dijkgraaf en Johan van Benthem.

Toegang tot dit programma is gratis. Wel dient u zich van tevoren aan te melden.