Vandaag in de Nacht
De Oorlog - economie
door Ad van Liempt e.a.Zondag 15 november, om 20.15, is de vierde aflevering van de nieuwe NPS-serie De Oorlog, over de Tweede Wereldoorlog. Rob Trip presenteert, Ad van Liempt eindredigeert en prof.dr. Hans Blom, oud-directeur van het NIOD, gaf historische adviezen. Athenaeum Boekhandel volgt de reeks de komende weken, met boekentips en links naar materiaal elders (zoals op /geschiedenis.nl). Vandaag aflevering 4, Welvaart, beroving, honger, over de keuze tussen collaboratie en verzet. We zochten er weer boeken, links en filmpjes bij, én we vroegen historica Barbara Henkes om commentaar op de derde aflevering - haar bijdrage is in de Nacht van gisteren te lezen.

Dit is beeldmateriaal uit de leader van aflevering 4. Zie voor meer informatie deoorlog.nps.nl.
Bij het samenstellen van deze lijst kijken we ook naar de literatuurlijst van de losse afleveringen. Niet-leverbare titels zijn buiten beschouwing gelaten. Wat links betreft is het project De Oorlog + van /geschiedenis erg interessant. In de pagina bij aflevering 4 onder andere het Polygoonjournaal over de introductie van het Reichskreditkassenschein, 'motor-cineast' J.J. Fischer, en De Bezetting over de hongerwinter. Na de uitzending van 15 november zal er ook extra materiaal te bekijken zijn bij Beeld en Geluid.
Nederlandse economie
|
Heinricht Böll, Brieven uit de oorlog 1939-1945 Nobelprijswinnaar Böll (1917-1985) was soldaat in onder andere Rotterdam en Parijs, en koopt daar de winkels leeg. Vertaald door Goverdien Hauth-Grubben. |
M. Fennema, Dr. Hans Max Hirschfeld. Man van het grote geld De joodse Hans Max Hirschfeld was vanaf 1931 Directeur-Generaal voor Handel en Nijverheid van het ministerie van Economische Zaken, daarna hoge commisaris in Indonesië, en vervolgens commisaris bij vele bedrijven. De jaren 1940-1945 werden hem echter het meeste aangerekend. |
|
|
Hein Klemann, Nederland 1938-1948. Economie en samenleving in jaren van oorlog en bezetting Een op diepgaand onderzoek gebaseerd standaardwerk, waarin veel tot dan heersende denkbeelden worden gecorrigeerd over de Nederlandse economie tijdens de bezettingstijd. |
Voedsel
|
R. Futselaar, Lard, Lice and Longevity. The Standard of Living in Occupied Denmark-Netherlands 1940-1945 Hoe ontwikkelde zich de levensstandaard in Nederland en Denemarken tijdens de bezetting? Vergelijkbare economische politiek heeft niet kunnen voorkomen dat de kindersterfte in Nederland steeg - schoot het Nederlandse dieet tekort? |
Het boek is slecht leverbaar, maar de persoonlijke ervaringen van hongertochtmaker Wijbrandus Klinge zijn nog online na te lezen.
Dwangarbeiders
|
Wim Jilleba, Buitenlander in vijandig land. Een Dordtse jongen tewerkgesteld in Nazi-Duitsland Jilleba werd als zestienjarige ingezet als arbeider in Duitsland. |
Karel Volder, Werken in Duitsland 1940-1945 Over de lotgevallen van Nederlandse dwangarbeiders in Duitsland van de hand van een van hen. |
|
Marloes van Westrienen, Dwangarbeiders. Nederlandse jongens tewerkgesteld in het Derde Rijk De ervaringen van een tiental Arbeitseinsatz-mannen. |
'Ook zoo tevreden? Hij werkt in Duitschland.' Posters uit de oorlogstijd zijn te vinden bij het Geheugen van Nederland (zoek bijvoorbeeld op Arbeitseinsatz).
Economie Derde Rijk
|
Götz Aly, Hitlers Volksstaat. Raub, Rassenkrieg Und Nationaler Sozialismus Duitsland veranderde in een immense roofstaat. De meerderheid van het Duitse volk werd tevreden gesteld met een mix van sociale voordelen, goede verzorging en kleine belastingvoordelen. De inwoners van de veroverde landen moesten hiervoor bloeden; zij waren slachtoffer van Hitlers roofstaat. |
Harold James, The Deutsche Bank and the Nazi Economic War Against the Jews. The Expropriation of Jewish-Owned Property Hoe ideologisch was de steun van de Deutsche Bank aan het regime? |
|
Adam Tooze, The Wages of Destruction. The Making and Breaking of the Nazi Economy Hitlers voornaamste doel was economisch: de VS verslaan. Dat was echter, stelt Tooze, nooit aan de orde. |
Bedrijven en banken
|
Annemarie Ebeling, Droste. De geschiedenis van de Haarlemse cacao- en chocoladefabriek aan het Spaarne Droste profiteerde in de eerste oorlogsjaren van grote vraag naar chocola, maar haalt door overeisen van de bezetter, importproblemen en personeelstekort (door de Arbeitseinsatz) het einde van de oorlog niet. |
Gerald D. Feldman, Oliver Rathkolb, Theodor Venus e.a., Österreichische Banken und Sparkassen im Nationalsozialismus und in der Nachkriegszeit Hoe reageerden Oostenrijkse banken op de Anschluss? |
|
Willem Herman Weenink, Johan Willem Beyen, 1897-1976. Bankier van de wereld, bouwer van Europa Beyen was ambtenaar, bankier en minister, en tijdens de oorlogsjaren financieel directeur bij (het voornamelijk in Londen gevestigde) Lever Brothers en Unilever. |
P.W. Klein, Het Philips-Kommando in Kamp Vught Het Nederlandse deel van Philips kwam onder Duits gezag te staan. Het Philips-Kommando waren gevangenen die in de oorlog 1940-1945 hebben gewerkt in een werkplaats van Philips, die was gevestigd binnen het prikkeldraad van kamp Vught. |
|
Marcel Metze, Anton Philips 1874-1951. Ze zullen weten wie ze voor zich hebben De top van Philips vluchtte, met de regering, naar Londen, en leidde vandaar de internationale tak van het bedrijf - terwijl zoon Frits in Nederland onder de Duitsers zou werken. |
Meer over het Philips-Kommando is te vinden op deze educatieve site.






















