Overzicht Boeken van de Nacht

25 mei verschijnt Spiegelpaleis Europa door Joep Leerssen. Vanavond kunt u er al een gedeelte uit lezen en uw exemplaar bestellen. Op woensdag 8 juni gaat Joep Leerssen met Pieter Steinz in Spui25 in gesprek over de culturele beeldvorming van Europa.

Europa. Voor de een slaat de naam op een staatkundig samenwerkings- en eenwordingsproject, voor de ander op ‘Brusselse’ instanties en regels waarmee Nederlanders te maken krijgen. Soms wordt gedoeld op een gemeenschap die probeert haar gezamenlijke economische en politieke belangen op het wereldtoneel staande te houden tegenover Rusland, het Midden-Oosten, China en, ook wel, Amerika.

Achter deze tegenstrijdige en stuk voor stuk omstreden betekenissen schuilt een vaag geheel van associaties en connotaties: de culturele beeldvorming. Met behulp van de imagologie, een specialisme uit de vergelijkende literatuur- en cultuurwetenschap, analyseert Joep Leerssen deze beeldvorming. Met talrijke literaire en cultuurhistorische voorbeelden illustreert hij welke images – mentale gemeenplaatsen – een rol spelen als mensen zich een voorstelling maken van het karakter van Europa. Wat opdoemt is een zelfbeeld vol Griekse mythen, kruisvaarders, kathedralen, brandstapels, filosofen, bibliotheken, operagebouwen en concentratiekampen. Met dat zelfbeeld – dat zowel een projectie van buitenaf als een beeld van binnenuit is – wordt Europa aan de buitenwereld gespiegeld. Een reflectie op die processen leidt ons het Spiegelpaleis Europa binnen.

Op 20 mei, vanaf 20.00, houdt schrijver, vertaler, criticus en essayist Tim Parks de derde Gids Lezing, onder de titel ‘The Matter with Words’. Vanavond kunt u alvast de inleiding door Arjen Mulder en een gedichtenreeks van Lloyd Haft lezen uit het bijhorende nummer van De Gids. En uw exemplaar reserveren.

‘I shall use no power point in this lecture.
No images. No music.
Just voice. Just words.
I want to recall some peculiarities of writing as a medium of expression.
I want to ask how this medium is integrated in our mental lives, and indeed our physical lives. Or rather, our mental/physical lives. Does anyone know where the one ends and the other begins?’

Parks zal nader ingaan op een kwestie die ook in zijn meest recente boek Teach Us to Sit Still aan de orde komt: het dictaat van de woorden en de manier waarop het onze geest – zeker die van de schrijver – in de greep kan houden, tot ziekmakens toe. Beckett, Coleridge, Leopardi en Shakespeare worstelden met hetzelfde: een gezonde argwaan tegen het verraderlijke, verslavende, onmisbare woord.
De Gids-redactie vroeg een groot aantal dichters aan de hand van 10 Parks-citaten na te denken over deze materie. Het resultaat leest u in De Gids 2011/4, ‘The Matter with Words’, die bij de lezing wordt gepresenteerd.
Locatie: De Rode Hoed, Keizersgracht 102 te Amsterdam. Toegang gratis.

20 mei verschijnt Dagboek 1970-1971 van Frida Vogels. Deze Nacht kunt u er de eerste dagen uit lezen, en uw exemplaar reserveren.

In 1970 wordt Frida Vogels veertig jaar, een leeftijd die een rijpheid suggereert die ze in haar leven niet waargemaakt heeft. Ze trekt zich gedeprimeerd meer en meer terug in het schrijven van het dagboek, het enige houvast dat haar rest.

Ze wordt geplaagd door dromen en de relatie met E. staat onverminderd op scherp. Tijdens een afwezigheid leest hij in haar dagboek dat zijn fysiek haar tegenstaat. Ondertussen neemt Frida zich voor tegemoet te komen aan haar verlangen om haar broer Michiel weer te zien, wat inmiddels al jaren geleden is. Ook haar vader probeert een verzoening te bewerkstelligen tussen Michiel en haar als hij haar in het najaar opzoekt. In het voorjaar van 1971 vindt die verzoening in Amsterdam dan eindelijk plaats. Als in de zomer Frida’s vader plotseling overlijdt, realiseert ze zich meer van hem gehouden te hebben dan ze ooit vermoed had.

19 mei verschijnt het nieuwe boek van geoloog Salomon Kroonenberg, Waarom de hel naar zwavel stinkt. Vanavond kunt u er al een hoofdstuk uit lezen en uw exemplaar reserveren.

De aarde is de onderwereld, het dodenrijk, de hel, in bijna alle culturen van de wereld. In het aardedonker worden wij bang en denken aan de dood. En toch zit er zoveel moois in de ondergrond: glinsterende ertsen en metalen, prachtige gele zwavelkorsten, meterslange vlijmscherpe gipskristallen, druipsteengrotten, tere schelpjes uit het begin van de evolutie en reusachtige botten van uitgestorven monsters. Salomon Kroonenberg doet geologisch veldwerk in de hel, met hamer en kompas, in de voetsporen van de Bijbel, Homerus, Vergilius, Dante, Da Vinci, Descartes, Jules Verne en de moderne wetenschap, in elk hoofdstuk weer een stukje dieper.

Hij laat ons zien dat de aarde haar eigen geschiedenis schrijft. Zo leren wij dat wij de ondergrond niet langer moeten zien als een black box om tunnels in te graven, als een supermarkt voor grondstoffen, als een tapijt om afval onder te vegen, of als laatste rustplaats voor de doden, maar veeleer als een onvervangbaar archief, en als een levend ecosysteem waarvan we nog maar nauwelijks de rijkdom hebben kunnen peilen.

19 mei verschijnt een nieuwe bloemlezing uit het essayistische werk van H.J.A. Hofland, Bemande essays, samengesteld door Hans Renders en Jeroen Vullings, met een nawoord door Jeroen Vullings. Vanavond kunt u uit de afdeling 'Ongepubliceerd' 'De non-conforme nietsnut' (1950) lezen, een essay over het schrijverschap. En uw exemplaar reserveren.

Hoflands eenmanstijdschrift uit 1950, De Negativist. Maandblad voor de permanente malcontente, was een uitgave in eigen beheer in een oplage van één exemplaar. Jeroen Vullings, in zijn nawoord: 'De Negativist is in de Hofland-kunde om twee redenen van belang: hij dreef zijn negativisme daarin tot een natuurlijk eindpunt en hij ontdekte de aantrekkingskracht van maskers.'

Bemande essays is een bloemlezing uit het essayistische oeuvre van P.C. Hooftprijswinnaar H.J.A. Hofland. De selectie is gebaseerd op de boeken en bundelingen van Hoflands werk, de leggers van de kranten en tijdschriften waar hij aan meewerkte en ook op ongepubliceerde stukken uit zijn privéarchief. Het gaat in deze selectie meer om Hoflands opvattingen over kunst en journalistiek dan over zijn politieke denkbeelden. Hoe heeft Hofland zich staande weten te houden in de kakofonie van meninkjes over literatuur, politiek of internationale betrekkingen? Welke strategie heeft hij gevolgd om zijn persoonlijk beschavingsoffensief aan de lezer op te leggen? Of het nu om een handleiding voor kinderen over bootjes bouwen gaat, over zijn ergernis over ‘vulgair straatfascisme’( de auto) of over zijn geliefde schrijver Malaparte, Hofland haalt er altijd de praktische bruikbaarheid uit voor een goed en verstandig leven. Als ‘straatjutter van het moderne leven’ blijft de gelauwerde schrijver even monter als sceptisch.

H.J.A. Hofland  is schrijver, journalist en columnist. Hij schrijft voor onder andere NRC Handelsblad en De Groene Amsterdammer. In 1999 werd hij uitgeroepen tot dé Nederlandse journalist van de twintigste eeuw. Ook publiceerde hij verschillende romans, waaronder Cicero Consultants (2007). In 2008 verscheen Rederij Hofland. In 2009 verscheen De kronieken van S. Montag. In 2011 wordt Hofland de P.C. Hooftprijs toegekend.

Zondag 15 mei is bij de SLAA, in een van de kleinste theatertjes van Amsterdam, voor de zevende maal een van de kleinste maar ook  mooiste poëzieprogramma's van Amsterdam: In het hoofd van de dichter. Praten over poëzie zonder meteen te duiden, niet de tekst staat centraal, maar het schrijven van het gedicht. 15 mei is K. Michel te gast; interviewers Wim Brands en Erik Lindner vertellen waarom.

Het procedé is bekend: wij vragen een dichter, niemand minder dan K. Michel in dit geval, om een kersvers gedicht, het liefst een gedicht dat nog niet af is, naar ons op te sturen. Op de middag zelf wordt dit gedicht uitgedeeld aan het publiek. Ook Brands en Lindner zien het dan voor het eerst.
Het vragen kan beginnen waarna de betekenis langzaam maar zeker de woorden in vloeit.

Het Perron entree: € 5,- | gratis met SLAA passe-partout | reserveren via reserveren@hetperron.nl

Zie ook K. Michel bij Lezen.tv.

17 mei verschijnt Dezsö Kosztolányi's De avonturen van Kornél Esti, in de vertaling van Mari Alföldy. Vanavond kunt u al een fragment eruit lezen, en uw exemplaar vooruit bestellen.

Kornél Esti is het schelmachtige alter ego van de beroemde Hongaarse schrijver Kosztolányi (1885-1936). In deze meesterlijke verhalen beleeft Kornél uitzonderlijke en vaak absurde avonturen. Zo doet hij als arme student op weg van Parijs naar Boedapest alles verkeerd in een deftig restaurant in Zürich, moet hij een chique dame vertellen waarom haar roman zo slaapverwekkend is, en gaat hij in de rouw vanwege zijn overreden hoed. Het slotverhaal bevat de briljante apotheose waarin Kosztolányi niet alleen deze verhalen maar ook de aard van zijn kunstenaarschap karakteriseert.

Net als in het eerdere De bekentenissen van Kornél Esti ademen de verhalen een bijzondere sfeer, van weemoed en vergeefsheid, maar geven ze de lezer tegelijkertijd het gevoel dat hij ‘even alles begrijpt’. Naast deze verhalen selecteerde vertaalster Mari Alföldy nog een vijftiental andere verhalen, die qua sfeer en thematiek aansluiten bij de Estiverhalen.

De Estiverhalen behoren tot het beste wat de Hongaarse literatuur te bieden heeft. Naast de romans Anna, Leeuwerik en Nero, de bloedige dichter verscheen eerder bij Van Gennep de bundel De bekentenissen van Kornél Esti. Hierover schreef de pers:

‘Kosztolányi speelt met de ernst van het leven, maar is ernstig in zijn spel.’ – Györgyi Dandoy in NRC Handelsblad

‘De bekentenissen van Kornél Esti behoort tot die romans die je doen denken dat je voor even alles begrijpt (…). Goddelijke kroegtaal is het, geoudehoer zoals Gerard Reve zei, dat toch inzicht geeft, werelden bevattelijk maakt.’ – Henk Pröpper in Vrij Nederland

‘In hun samenhang vormen de anekdotes een levensgeschiedenis, niet zozeer van een individu als wel van een tijdperk en een type. En omdat dat type en dat tijdperk een reeks rake vragen stellen, zijn hun verhalen onder al hun vrolijkheid ook nog eens verontrustend: wat wil een lezer nog meer?’ – Michaël Zeeman in de Volkskrant

Morgen in De Groene Amsterdammer, vanavond al te lezen op Athenaeum.nl: Lynn Berger over Téa Obrehts The Tiger's Wife: 'Soms, heel soms, is het allemaal net iets té, in The Tiger's Wife: te hysterisch, te fantasierijk, te veel. Het knappe is echter dat Obrehts personages zowel onwaarschijnlijk als ongeloofwaardig zijn.'

De samenwerking tussen Athenaeum Boekhandel en De Groene Amsterdammer is versterkt: op de site van De Groene kunt u de besproken boeken direct bij Athenaeum kopen.

Op 14 mei vindt in het Muziektheater in Amsterdam de Nexus-conferentie The Questor Hero. Gustav Mahler’s Ultimate Questions on Man, Art and God plaats (er zijn nog kaarten). In een lezing door dirigent Iván Fischer, twee debatronden en een masterclass door Mahler-virtuoos Yoel Gamzou en het Koninklijk Concertgebouw Orkest worden Mahlers laatste levensvragen gewogen op hun historische en actuele betekenis.

Vanavond kunt u de inleiding, door Rob Riemen, oprichter-directeur van het Nexus Instituut, op de conferentie lezen. Zie ook het gesprek bij Vrije Geluiden met Iván Fischer (vanaf minuut 17).

De muziek van Mahler maakt ons bewust van de grote vragen des levens. Zijn wij echter nog wel in staat ons die vragen te stellen? In een openingslezing, twee debatronden en een masterclass worden Mahlers ‘ultieme vragen’ gewogen op hun historische en actuele betekenis. Waarom leven wij? Waarom lijden wij? Naar welke kennis verlangen wij? Wat heeft kunst te bieden dat wetenschap en religie ontberen? En wat heeft het raadsel van de dood — het grote thema in de muziek van Mahler — ons nog te zeggen?

Van juli 2008 tot april 2011 heeft Jaap Cohen voor de rubriek ‘Van tijd tot tijd’ van nrc.next wekelijks een onderwerp uit de actualiteit vergeleken met het verleden. In de bundel What’s New? 100 vergelijkingen tussen het verleden en vandaag, die op 12 mei wordt gepresenteerd in Athenaeum Boekhandel, zijn er honderd opgenomen, chronologisch gegroepeerd in zes ‘krantenkaternen’. Om de herinnering op te frissen gaat elk stukje vooraf door het nieuwsbericht dat de aanleiding vormde en bij de gevallen die de actualiteit zijn ingehaald, is een update geplaatst. ‘Dat neemt natuurlijk niet weg’, schrijft Cohen in zijn inleiding, ‘dat die update op moment van lezen alweer verouderd kan zijn. Zo gaat dat nu eenmaal met de actualiteit: die wordt heel snel geschiedenis’.