Jona Lendering, Spijkers op laag water

“Adderbeten zijn niet dodelijk, en bovendien komen deze slangen niet voor in Egypte. Er is wel geopperd dat het in feite zou gaan om een cobra, maar hoe dit dier, dat maar één keer kan bijten, drie vrouwen kan hebben gedood, is een raadsel.”

Jona Lendering ontzenuwt in Spijkers op laag water mythen over de Oudheid, zoals dat Kleopatra door een adder werd gedood.

Kleopatra werd gedood door een adder

Alleen het schatrijke Egypte was nog niet door de Romeinen geannexeerd. Dat kwam enerzijds doordat de senatoren elkaar de aantrekkelijke prijs niet gunden, en anderzijds doordat koningin Kleopatra VII erin slaagde een van Caesars adjudanten, Marcus Antonius, aan zich te binden. Dat gaf haar invloed op het Romeinse beleid, maar betekende ook dat ze werd meegesleept in het conflict tussen haar man en Octavianus. De burgeroorlog werd gewonnen door de laatste, die, zoals gezegd, het keizerrijk stichtte.

In talloze kunstwerken - schilderijen, sculptuur, opera, film - is te zien hoe Kleopatra, toen haar duidelijk werd dat Marcus Antonius haar niet kon beschermen, tegelijk met twee bediendes zelfmoord pleegde. De koningin liet een gifslang in een mand vijgen haar vertrekken binnensmokkelen en liet zich bijten. Dit is gebaseerd op een opmerking van Ploutarchos, die ruim een eeuw na de gebeurtenissen leefde:

Men zegt dat de adder in een mand met vijgen werd binnengebracht, verborgen onder de bladeren. Zo zou Kleopatra het bevolen hebben, omdat het dier haar dan ongemerkt kon bijten. Maar toen ze enkele vijgen wegnam en hem zag, zou ze gezegd hebben: 'Kijk, daar is hij', waarna ze haar arm ontblootte en voor de beet uitstak.

Zo geformuleerd kan de theatrale scène niet waar zijn. Adderbeten zijn immers niet dodelijk, en bovendien komen deze slangen niet voor in Egypte. Er is wel geopperd dat het in feite zou gaan om een cobra, maar hoe dit dier, dat maar één keer kan bijten, drie vrouwen kan hebben gedood, is een raadsel.

Een oplossing dient zich niet zo snel aan, maar het is denkbaar dat Kleopatra door een Romeinse soldaat uit de weg is geruimd om te verhinderen dat Octavianus een vrouw aan zijn zegekar zou moeten binden - niet bepaald eervol.

(N.B. er zijn gesigneerde exemplaren te koop.)