Nieuws: Mijn DBNL: Henk Pröpper, Een meedogenloze herinneringsmachine

4 januari 2011

In de serie Mijn DBNL doorzoeken lezers van beroep en passie de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. De serie is een initiatief van DBNL en Athenaeum Boekhandel.

De DBNL is een luxueuze tijdmachine en tegelijkertijd een even vrolijke als meedogenloze herinneringsmachine. Bladerend en klikkend dring ik door in de uithoeken van mijn lectuur, en realiseer mij dat het lezen een wel ongeveer aangeboren houding van mij is. Het was er bijna altijd, zoals de boekhandel en de bibliotheek ook tot de markantste herinneringsplekken behoren. Door henk pröpper.

Die doemen op uit de mist van de tijd, terwijl ik mij met twee vingers binnenloods in het labyrint van de DBNL. De boekhandels in Groningen, Brummen, Zutphen, Amsterdam, ze zijn de geest van mijn geest. Hier rondstruinend schrik ik als het ware steeds opnieuw wakker in mijn eigen leven. Ik herinner mij hoe gefascineerd ik was door verhalen, theorieën, methodes, en hoe oud ik toen was en ook precies waar ik mij bevond. Daar, aan die tafel in de bibliotheek van het Baudartius College, daar las ik hele jaargangen van Merlyn, en leerde zo met een fijnzinnig operatiemes door te dringen in boeken en ze laag voor laag te lezen. Zo hoorde dat, dacht ik toen.
Zoals Lieske in zijn laatste roman de protagonist zichzelf als jongen laat ontmoeten, en tot de ontdekking komt hoeveel beweging en ontwikkeling er zit tussen beleving en latere herinnering , zo stuit ik nu op vele jongens en jongemannen, een langzaam ouder wordende man, allemaal gegrepen door verhalen en taal. Allemaal wilden ze in de dingen doordringen en lieten daarbij en passant veel achter zich.
Wie staat daar voor me terwijl ik maar enkele minuten binnen ben in dit gangenstelsel ? De jongen die De scheepsjongens van Bontekoe van Johan Fabricius wel acht maal las en Reis door de nacht (hiervan De storm steekt op in DBNL) van Anne de Vries minstens zo vaak. Mijn eerste wereldreis, mijn eerste grote liefde voor een exotisch, o zo tastbaar meisje van papier (Dolimah); mijn eerste aanraking met goed en grijs en fout.
In de gangen van de DBNL-canon valt mijn oog op de jongen van veertien voor wie de boeken van Willem Frederik Hermans (De donkere kamer van Damokles, Tranen der acacia’s) dat begrip van goed en fout oneindig hebben verdiept. Daarmee was tevens de liefde voor de literatuur voorgoed geboren: de gedachte dat niet alleen de dingen, maar ook de mensen wankele en vluchtige fenomenen zijn en dat niets, niets anders dan de literatuur hen kan vangen in een web van woorden. Dat wist ik toen zeker.
Wandel ik naar de tijdschriften en kom daar aan de randen van ons taalgebied, bij Ons Erfdeel, mezelf tegen als jonge directeur van het Institut néerlandais. En ik herinner mij mijn eerste lunch, in het loopgraafgebied van de Eerste Wereldoorlog, met toenmalig directeur, grootvorst Jozef Deleu. Copieus was dat en goed besproeid en vruchtbaar, want niet veel later op de herdenkingsdag van het einde van de Eerste Wereldoorlog, op 11-11-1998, organiseerden wij een colloquium met schrijvers en historici en gedachten zo de gevallenen.
Alles wankelt en valt. De DBNL binnengaan is een tuimeling in de tijd. Herinneringen staan op en verdichten zich. Reden waarom ik altijd weer naar nieuwe boeken grijp. Die aandrift is het stevigste houvast.