Nieuws: Nelleke Noordervliet op weg naar Vrij man 8 (blog)

27 april 2012

Op 16 mei 2012 verschijnt het nieuwe boek van Nelleke Noordervliet, Vrij man, een historische roman over de zeventiende-eeuwse arts en jurist Menno Molenaar. De schrijfster maakt in deze roman zelf deel uit van haar verhaal: zij wandelt met Molenaar door zijn verleden en schrijft zijn geschiedenis, die een vertekening is van de echte geschiedenis. Kan zij het verleden immers echt kennen, echt begrijpen? Noordervliet houdt een blog bij over het ontstaan van Vrij man. Iedere vrijdag publiceert Athenaeum.nl een nieuw deel van dit blog, waarin Noordervliet vertelt over de valkuilen en problemen die het schrijven van een historische roman met zich meebrengt.

Cornelis Stalpart van der Wiel schijnt niet een heel erg goede dokter te zijn geweest. Maar hij was wel ijverig. Hij schreef van alles op en maakte er een boekje van?: Hondert seldzame aanmerkingen, so in de genees- als heel- en sny-konst: meest by eygen ondervinding, van tijt tot tijt, vergadert, en opgestelt. Het boek bevat allerlei gevallen van de soort die ik heerlijk vind om te lezen. Ziektegeschiedenissen zijn sowieso interessant. (Doktersseries hebben - als het werkelijk over ziekte gaat en niet een excuus is voor valse romantiek - mijn warme belangstelling.)
Stalpart van der Wiel begint zijn observaties met de volgende - enigszins hertaalde - zinnetjes:

'Als de bewegingen des gemoeds buitensporig zijn, ontstellen ze meteen het lichaam, en dat komt door de grote gemeenschap die er tussen het lichaam en de ziel is, zodat ze het goed en het kwaad dat ze hebben elkaar voortdurend mededelen. Hoeveel rampen de ontroeringen des gemoeds in onze lichamen kunnen veroorzaken, leert de dagelijkse ervaring en wordt ons duidelijk uit de hiernavolgende opmerkingen.'

Kijk dat is een man naar mijn hart. Hij had oog voor de wederzijdse beïnvloeding van lichaam en geest.

Dat is ook een kwestie van armoede. De werking van het menselijk lichaam was voor een groot deel een raadsel. Vastgeroeste opinies van het kwakzalversoort hielden de ontwikkelingen tegen. De Cartesiaanse methode volgens welke de rede de leidraad was bij elke vorm van wetenschap kreeg met moeite voet aan de grond. William Harvey had moeten knokken om zijn vinding van de bloedsomloop aanvaard te krijgen. Artsen in de zeventiende eeuw staan aan de wieg van enorme veranderingen. Hun observatievermogen - maar waar moesten ze naar kijken en wat zagen ze dan eigenlijk? - werd van grote waarde. Dat is ook het belang van Stalpart van der Wiels boekje.
Als ze bij sectie op een vrouw in de pijnappelklier een steentje aantreffen concludeert Stalpart van der Wiel dat de pijnappelklier dus ook niet de zetel van de ziel kan zijn. De zoektocht naar de plaats van de ziel gaat volgens onze Stalpart van der Wiel dus voort. Tot op de dag van vandaag, kunnen we rustig stellen.
Elke casusbeschrijving gaat vergezeld van literatuuronderzoek. Hij vermeldt gelijke of vergelijkbare gevallen, beschreven door collega's tot in de oudheid, en daar zien we alle mogelijke oordelen en vooroordelen en miskleunen de revue passeren. De aardigste casus is dat hij zich door een vroedvrouw laat bedotten: die brengt hem een pasgeboren hondje als vrucht van een vrouw wier man bestiale seksuele handelingen prefereerde. Het is een wonder dat uit al die geneeskundige praktijken ooit de succesvolle huidige geneeskunst is voortgekomen. Met vallen en opstaan, dat wel, een spoor van slachtoffers achterlatend, experimenterend en denkend. Dat doet Menno Molenaar ook.
Ik laat hem als assistent van Stalpart van der Wiel optreden. In die hoedanigheid vermeldt hij de klacht van een vrouw die bij hem is gekomen met een halfzijdige gezichtsverlamming, waarvoor hij geen enkele verklaring kon vinden. Die verlamming is in de medische literatuur bekend geworden als Bell's palsy. Maar het is inmiddels bekend en aanvaard dat een eeuw voordat de heer Bell het beeld beschreef, datzelfde is gedaan door Cornelis Stalpart van der Wiel in zijn boekjes met verzamelde ziektebeelden.
Dat zijn de kleine wijkende naden in het weefsel van de geschiedenis waarin de verbeelding zich kan nestelen.

Reacties