Recensieoverzicht

Athenaeum heeft een filiaal in het Amsterdam Museum. Daar worden, het zal niemand verbazen, vooral boeken over de geschiedenis van Amsterdam verkocht. Die vinden niet alleen hun weg naar de bezoekers, maar ook naar de conservatoren van het museum. In deze rubriek staat iedere maand een boek centraal dat een rol speelt bij een presentatie in het museum. Hoe maak je van een boek een tentoonstelling? Wat is De keuze van de conservator?

‘Sommige mensen willen overleven onder alle omstandigheden. Anderen willen alleen maar branden, zo fel mogelijk.’ Zo karakteriseert Martijn Haas de jong gestorven graffitikunstenaar Ivar Vics (1960-1981), beter bekend als Dr. Rat. Ivar maakte een verpletterende indruk op iedereen die hem ontmoette. Haas schreef zijn biografie aan de hand van anekdotes, interviews en punkuitgaven, en het resultaat is een tijdsbeeld met een mythische hoofdpersoon. Door annemarie de wildt.

Het archetype van de wereldvreemde radicale intellectueel, daarop opent Frits Bolkestein de aanval in De intellectuele verleiding. Al eeuwen brengen deze types de meest destructieve ideologieën aan de man, en dat moet maar eens ophouden. In plaats van de politiek te laten leiden door onrealistische abstracte ideeën en naïeve utopieën moeten we de rede en het gezond verstand laten zegevieren.
Bolkesteins boek wordt gedragen door dertig jaar ervaring in de politiek (en bijbehorende mooie anekdotes) en het aanstekelijke cynisme van een optimistische liberaal met een pessimistische mensbeeld. Maar hoewel zijn pleidooi voor de rede stand houdt, heeft hij in zijn aanval op de intellectueel een aanzienlijk liberaal bord voor zijn kop. Door misha velthuis.

‘Ruprecht merkt dat hij inmiddels staat en omlaagkijkt naar zijn vriend. “Haal adem!” schreeuwt hij hem toe, terwijl hij betekenisloos gebaart als een boze leraar. “Waarom haal je nou geen adem?” Maar Skippy ligt daar maar, met een kalme uitdrukking op zijn gezicht, zo vreedzaam als wat. [...] Donuts liggen verspreid als kleine, snoepige rouwkransen.’

Skippy Dies luidt de Engelse titel van Paul Murrays tweede roman, een belofte die al gauw wordt ingelost. Titelheld Skippy sterft, nadat hij nog net de naam van het meisje van zijn dromen in frambozenvulling op de zwart-wit geblokte vloer van Ed’s Doughnut House heeft weten te schrijven, nog voor het einde van de proloog. De pagina’s die daar op volgen onthullen een bizarre samenloop van omstandigheden, bekeken door een caleidoscoop waardoor je soms zomaar even een glimp van je eigen veertienjarige ik opvangt. Door anne-martijn van der kaaden.

De hoofdpersoon van Andur Ava Olafsdottirs debuutroman Rosa candida, vertaald door Kim Middel, is een tuinman. Het is niet de eerste tuinman in de literatuur - John LeCarré had zijn Constant Gardener, Jerzy Kozinski schreef zijn Being There om Peter Sellers een prachtrol te laten spelen, en Van Eyck introduceerde natuurlijk de tuinman, snoeiend 'loot na loot', en achter hem stond de Dood. Arnljótur heet de tuinman van Olafsdottir, en ook nu gaat het om existentiële vragen, met een bijbels smaakje, maar toch subtiel. Door herm pol.

Wat is het doel van onderwijs? Het aanleren van vaardigheden voor een baan en zo winstgevend te zijn voor de maatschappij, of het leren je verbeeldingskracht te gebruiken, je eigen cultuur kritisch te bevragen, een betrokken burger te worden in diezelfde maatschappij? In Not for Profit: Why Democracy Needs the Humanities (nu vertaald als Niet voor de winst door Anneke Brassinga en Rogier van Kappel) stelt Martha Nussbaum dat het een zonder het ander ondenkbaar is. Achter de handelingen van grote staatslieden, en achter de hypotheses van de grootste wetenschappers gaan kwaliteiten schuil die niet te maken hebben met calculaties of winst, maar met mensenkennis, verbeeldingskracht en empathie. Dat zijn zaken die je niet leert bij economie, werktuigbouwkunde en bedrijfskunde, maar in de humaniora: kunst, literatuur, cultuurstudies. Door leonhard de paepe.

In 2009 gaf Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk de ‘Norton Lectures’ aan de Universiteit van Harvard. Deze zes door Pamuk uitgeschreven en door Hanneke van der Heijden en Margreet Dorleijn vertaalde lezingen, leverden het boek De naïeve en de sentimentele romanschrijver op: een combinatie van filosofieën over tijd, ruimte en karaktervorming in romans, essayistiek over ‘de zin van het lezen’ en reflecties op Pamuks eigen schrijverschap. Het zijn sympathieke, bescheiden colleges van niet alleen een zeer belezen man, maar ook van een liefhebber, een groot bewonderaar van Tolstoj, Dostojevski en Melville, en een schrijver die het werk van hem en zijn collega’s graag vanuit het oog van de lezer onder de loep neemt. Door bob hopman.

Als er één kenmerk in de geschiedschrijving van lang bestaande media naar voren komt dan is het wel het aanpassingsvermogen. Want de samenstellers van het medium kunnen het nog zo druk hebben met grootse plannen maken, identiteiten bepalen, elkaar bevechten en roekeloos investeren, zodra het product eronder gaat leiden is het einde verhaal. Want een lezer wil zijn krant en een kijker zijn rubriek. Elke dag weer, want daarvoor betaalt hij een krant of omroep: die moeten als kerntaak alert de vinger aan de pols houden. En dus blijven andere preoccupaties – hoe grotesk de ruzies ook zijn waarmee ze gepaard gaan – altijd op afstand van het productieproces. Zoals historica Annet Mooij schrijft in haar onlangs verschenen geschiedenis van de Volkskrant: ‘Het redactionele weefsel voorziet in een soort geruisloos lopende machinerie, die zorgt voor de dagelijkse productie en die door vrijwel niets van de wijs te brengen is. Wat er in de bovenkamers ook plaatsvond […] dat proces marcheerde onverstoorbaar door. Altijd.’ Door huub wijfjes voor De Nieuwe Reporter en Athenaeum.nl.

Kinderen die op een cruciaal moment in de geschiedenis worden geboren en zo getuige zijn van een heel tijdperk zijn er volop in de literatuur. Beroemd in Italië is bijvoorbeeld Useppe, het pientere jongetje uit De geschiedenis (La storia, 1974) van Elsa Morante. Eva uit het romandebuut van Francesca Melandri (Rome, 1964) is ook zo'n baby. Alleen is zij van jongs af aan een bijzonder goede slaper. Daarmee lijkt ze wel symbool te staan voor al diegenen, ook Italianen, die decennialang hun ogen dicht hebben gehouden voor problemen die er speelden in Eva's geboortestreek Zuid-Tirol. Maar wie Eva slaapt leest, wordt vanzelf wakker geschud. Door karlijn de winter.

Het boek Kookkaravaan is het resultaat van een culinaire ontdekkingsreis in Marokko door een grafisch ontwerper, een journalist, hun twee kinderen én hun Nederlands Marokkaanse vriend en kok. En dat resultaat mag er zijn. Het is een prachtig en heerlijk reiskookboek geworden, de gezamenlijke liefde voor het land en de traditionele keuken spatten er vanaf. Naast heel veel heerlijke recepten krijg je een goede impressie van het land, inclusief reistips, culinaire tips en aanbevolen (kook-)literatuur. Door debby koudenburg.

Hoewel de eretitel ‘de vader van de sociologie’ aan menig klassieke denker is toegekend, is Max Weber zonder enige twijfel een van de meest invloedrijke sociologen geweest. Zijn werk schetst een beeld van de moderne maatschappij waar de sociologen en filosofen van vandaag zich nog steeds mee moeten verhouden – de moderne maatschappij als onttoverde ‘ijzeren kooi’ waaruit niet te ontsnappen valt en die daardoor het individu opzadelt met het ondraaglijke intellectuele probleem van de betekenis van het leven. Joachim Radkau vertelt het verhaal van de man achter deze sombere schets van de moderniteit. Nu is de Engelse vertaling van zijn biografie in paperback verschenen. Door benno netelenbos.