Recensieoverzicht

9/11 heeft de wereld beïnvloed, met name de westerse en islamitische samenlevingen en culturen. De generatie die de afgelopen tien jaar opgroeide is (weer) gewend aan oorlogen die schijnbaar maar doorgaan, aan samenlevingen die zich meer en meer naar binnen keren en aan een eindeloze stroom negatieve berichten over religie in het algemeen en de islam in het bijzonder. In deze nieuwe wereld wordt onverminderd literatuur geschreven die reflecteert op het leven. Heeft die negende september verschil gemaakt? Hugo Boussets essaybundel Vurige tongen stelt die vraag, het nieuwste nummer van Granta, Ten Years Later, beantwoordt hem met een volmondig ja. Door thomas franssen.

Met het verschijnen van Democratic Enlightenment voltooit Jonathan Israel zijn in 2001 begonnen baanbrekende trilogie (Radical Enlightenment, Enlightenment Contested) over de geschiedenis van de Verlichting. Zijn centrale these is dat de Verlichting uiteenvalt in een radicale en een gematigde variant. De radicale Verlichting staat voor de revolutionaire universele waarden die in de late achttiende eeuw mede tot de ondergang van het Ancien Régime leidden, waarden die tot op de dag van vandaag het fundament van democratische grondwetten vormen. De erfenis van de gematigde Verlichting is een heel andere. Israel stelt dat de gematige Verlichting zich nooit voldoende heeft willen distantiëren van ondemocratische gedachten over tolerantie, gelijkheid en vrijheid. Klopt deze these? Door bart van den bosch.

N.B. Israel bezoekt Amsterdam op 19 september. Zie ook onze voorpublicatie uit dit boek.

In 1978 zit Hans Jonas in prettige afzondering in Villa Feuerring in Beth Jizchak (Israël). De dan 75-jarige veteraan, die zeker acht jaar lang in Europa en het Midden-Oosten deelnam aan allerlei veldslagen, legt de hand aan wat zijn meest bekende werk zal worden: Das Prinzip Verantwortung. Het is nu vertaald als Het principe verantwoordelijkheid. Onderzoek naar een ethiek voor de technologische civilisatie door Ingrid ten Bos, en de actualiteit en algemene geldigheid voor de problemen van nu is verbijsterend. Door leonhard de paepe.

In There but for the (Als niet dan zou in de vertaling van Irving Pardoen en Meindert Burger) de nieuwe roman van Ali Smith verdwijnt tijdens een etentje een van de gasten, Miles Garth, tussen het hoofdgerecht en het nagerecht naar boven, sluit zich op in de logeerkamer en komt daar niet meer uit. Een mediaspektakel ontstaat voor het huis, compleet met cameraploegen, een tentenkamp, helderzienden en Milo merchandise. Niet ‘Miles’, maar ‘Milo’, want dat verkoopt beter. Door christine de jong.

Rigoureus scepticisme had David Hume als tiener al een zenuwinzinking bezorgd. De twijfel monde uit in vertwijfeling en verlamde hem volledig. Later lukt het hem scepsis te combineren met nuchterheid en zelfs gemoedelijkheid. Als zodanig werd hij later beroemd, als ‘vriendelijke en beleefde radicaal’. Bij leven en welzijn was ‘Le Bon David’, zoals hij in de Parijse salons bekend stond, een erelid of ‘mascotte’ van ‘Het verdorven genootschap’, zoals Philip Blom het noemt. Maar Hume blijft moeilijk in te delen: voor radicalen en hun aanhangers of geschiedschrijvers, zoals Jonathan Israel, zijn zijn politieke opvattingen te conservatief en voor conservatieven is zijn filosofie te radicaal. Nicholas Phillipson schreef een verhelderende biografische studie over de, in al zijn redelijkheid, eigenzinnige Hume. Door pieter hoexum.

N.B. Op 19 september vanaf 20.00 uur gaat Jonathan Israel in gesprek met Philipp Blom in Felix Meritis ter gelegenheid van het verschijnen van het laatste deel van Israels trilogie over de Radicale Verlichting: Democratic Enlightenment.

Achterin het even fraai als sober vormgegeven Inwards and Onwards – verschenen bij de expositie in FOAM – lezen we in het dankwoord: ‘I am incredibly grateful to all the people in this book for their willingness to spend time with me in order to create these images. thank you thank you thank you!’
Dat klinkt wel erg onderdanig, al die ‘thank you’s’ zonder kapitalen of interpunctie. Het geeft schijnbaar blijk van de geestesgesteldheid van een verlegen fotograaf die zichzelf ooit ‘een gefrustreerde schilder’ heeft genoemd: Anton Corbijn, want hij is het, ziet de celebrities die hij heeft mogen portretteren als genieën waarbij zijn eigen talenten in het niet vallen. Of hij doet alsof. Door fabian takx.

Op 26 april van dit jaar was het driehonderd jaar geleden dat de Schotse filosoof David Hume werd geboren. Behalve een aardig stukje van Carel Peeters in Vrij Nederland is dat in Nederland vrijwel onopgemerkt voorbijgegaan. Het verband tussen Hume en Nederland is dan ook niet makkelijk te leggen. Zijn vader heeft nog in Leiden gestudeerd en Hume zelf heeft Nederland wel eens bezocht, op doorreis weliswaar, maar toch... Erno Eskens onvolprezen Filosofie reisgids voor Nederland en Vlaanderen vermeldt nog dat Hume bij een winterse oversteek van de Maas bij Gorinchem, in een ‘ijsboot’, angstige momenten beleeft. Voornaamste lijkt toch een (her)uitgave van een Nederlandse vertaling van Humes De natuurlijke geschiedenis van de religie. Door pieter hoexum.

Een recept voor Somerset rarebits? Dat klinkt erg Brits en dat is het natuurlijk ook, maar de meeste recepten in Good Things to Eat zijn verre van Brits. Of zoals Lucas Hollweg, de auteur van dit heerlijke boek het zegt, het gaat 'about the food that makes me hungry and happy', en dat kan overal vandaan komen.

Beginpunt van zijn manier van koken is de dubbele vraag Waar heb ik trek in en Wat is er op dit moment op de markt. 'I don't like food that tries to be too clever,' zegt hij ergens, en zo simpel, zo smakelijk en zo vers is het. Veel gerechten in dit boek zijn bekend, maar bij Hollweg wil je ze meteen weer maken. Door debby koudenburg.

Gestameld liedboek, de nieuwste roman van Erwin Mortier, draagt als ondertitel Moedergetijden. In dit autobiografische verhaal (geschreven vanuit de zoon) staat de moeder dan ook centraal. De ziekte van Alzheimer brokkelt haar hele ‘zijn’ af en sleept haar gezin mee de treurnis in. Mortier hanteert treffende taal in dit persoonlijke relaas, waar de neergang van de moeder gespiegeld wordt in de moeizame totstandkoming van berusting bij de mensen om haar heen. Er is verwantschap met bijvoorbeeld Tom Lanoyes Sprakeloos en Bernlefs Hersenschimmen, maar Mortier maakt die vergelijkingen overbodig door zijn onmiskenbaar eigen schrijfstijl, waar bloemrijke metaforen in perfecte balans zijn met de directere beschrijvingen van de ziekte. Door irwan droog.

Iets van vroeger, iets nostalgisch. Het woord inventaris roept beelden op van ouderwetse magazijnen met gietijzeren stellingkasten, van antieke apothekerskasten met elegante, langwerpige lades van handbewerkt hout. Inventory zou in zo’n lade niet misstaan. Het zou eigenlijk nergens misstaan.
A Curation of Ideas in Product, Craft & Culture, is de ondertitel van Inventory. Het tijdschrift slaagt in die opzet. In het vierde nummer worden zo’n 155 pagina’s lang op rustige, haast serene wijze een selectie van merken en producten gepresenteerd waarvan kwaliteit en ambachtelijkheid de belangrijkste eigenschappen zijn: Italiaanse fietsen, leren portemonnees en stoelen uit de jaren veertig en vijftig. Door kelli van der waals voor hard//hoofd en Athenaeum.