Recensieoverzicht

Op de kunstacademie kreeg ik ooit de opdracht om een koffer te vullen met alles wat je inspireert om werk te maken. Boeken, krantenknipsels, foto’s, muziek, kinderspeelgoed, dagboeken – werkelijk álles wat je als kunstenaar op de een of andere manier in je kunstwerken kunt gebruiken moest erin. Geweldige opdracht, waar je nooit mee klaar bent.

De makers van het Canadese blad Uppercase lijken zich dezelfde opdracht te hebben gesteld. Uppercase is een koffer vol inspiratie, in tijdschriftvorm. Door karianne bueno.

De fuut lijkt een een tamelijk gewone watervogel, een 'drijfsijsje'. Je kunt hem gemakkelijk onderscheiden door de pluimpjes aan zijn oren. Maar als je hem een tijdje volgt, zie je dat de fuut iets verbazingwekkends kan. Hij kan namelijk niet alleen, net als de meeste andere watervogels, onder water duiken, maar dat wel een halve minuut volhouden en er grote afstanden afleggen. De eerste keer dat je het ziet, geloof je je ogen niet: zo zie je hem, en zo istie foetsie, verdwenen in het niets. Om meestal verrassend ver weg weer op te duiken.
Lars Gustafsson heeft ooit een mooi gedicht gewijd aan deze vogel voor wie 'verdwijnen zijn vanzelfsprekende kunstvorm is'. Dit gedicht, waarvan hieronder de tweede strofe staat, was jarenlang uit mijn gedachten verdwenen, maar dook afgelopen week plotseling weer op, bij het lezen van de eerste bladzijden van een onlangs in vertaling verschenen roman van Gustafsson: De mooie blanke armen van mevrouw Sorgedahl. Door pieter hoexum.

Er zijn verschillende manieren om een leven te ontsluiten. Het meest voor de hand liggend is de biografie, maar daarnaast kan men een levensbeschrijving ook in romanvorm gieten. Dat laatste doet Erik Menkveld in Het grote zwijgen met de persoon Alphons Diepenbrock (1862-1921), een Nederlands componist van katholieke huize, die zich sterk afzette tegen de materiële tijdgeest en nieuwe wegen zocht in de muziek. En dat doet hij bijzonder goed, vindt rein swart.

N.B. Zie ook onze voorpublicatie van Het grote zwijgen.

Joshua Foer werkte als wetenschapsjournalist aan een artikel over geheugen, toen hij tijdens zijn onderzoekswerk kennismaakte met een bijzondere subcultuur van mensen die hun geheugen zo gedisciplineerd trainen dat ze tot uitzonderlijke prestaties in staat zijn: het memoriseren van de volgorde van tien pakjes speelkaarten in een uur, of het opsommen van ruim 22000 getallen achter de komma van het getal pi. Als je de foto van Joshua Foer op de achterflap van Moonwalking with Einstein ziet, valt onmiddellijk de gelijkenis met de Engelse documentairemaker Louis Theroux op. En wanneer je Foers boek hebt gelezen, is duidelijk dat die gelijkenis verder gaat dan enkel uiterlijkheden. Door christianne vink.

NB Op 31 augustus treedt Joshua Foer op bij The John Adams Institute.

Waarom onderneemt iemand op zeventigjarige leeftijd een pelgrimstocht? En wat is dat vandaag nog, pelgrimeren? Onlangs werd op internet het pelgrimsgehalte besproken van een bedevaart per elektrische fiets. Maar uit de losse hand mogen we wel veronderstellen dat het zowel een fysieke als introspectieve uitdaging is.
Colin Thubron (1939) gaat beide aan. In 2009 maakte hij een bedevaart naar de berg Kailash in Tibet en schreef een weergaloze kroniek, Naar een berg in Tibet (To a Mountain in Tibet, vertaald door Suzan de Wilde) over zijn tocht. ‘Omwille van de doden,’ zegt hij. ‘Soms wordt een reis aangevangen lang voordat de eerste stap wordt gezet. De mijne begint, zonder dat ik het weet, in de zaal van een ziekenhuis, wanneer de laatste van het gezin waar ik uit kom, overlijdt.’ Door godeke donner.

De hoofdpersoon van de nieuwe roman van Chuck Palahniuk, Damned, bevindt zich in een op het oog onbenijdenswaardige positie: ze is pas dertien, en ze is dood. En alsof dat niet erg genoeg is, zit ze ook nog eens in de hel, een plek die bij Palahniuk vooral bestaat uit heel veel viezigheid (‘Sea of Insects’, ‘Shit Lake’, ga zo maar door). Maar Madison Desert Flower Rosa Parks Coyote Trickster Spencer zelf ziet het niet zo somber in: ‘Hell isn’t so dreadful, not compared to Ecology Camp, and especially not compared to junior high school. Call me jaded, but not much compares to having your legs waxed or getting your navel piercing done at a mall kiosk. Or bulimia.’ Door emmi schumacher.

N.B. Palahniuk is literaire hoofdgast op Lowlands. Athenaeum verkoopt Damned exclusief op het festival. Lees ook onze recensie van Pygmee.

Bij Bas Lubberhuizen is opnieuw een parel opgedoken: als vervolg op het briljante reisverhaal De wegen van de wereld (1963) brengt de uitgeverij De schorpioenvis uit, dat Nicolas Bouvier naar Sri Lanka – toen Ceylon – voert en dat hij decennia na dato schreef, in 1982, nadat een poging van tien jaar eerder hem in een diepe depressie had doen belanden. De uitstekende en blijkens haar nawoord gepassioneerde vertaler Floor Borsboom vertelt hoe Bouvier, die De schorpioenvis als zijn beste boek beschouwde, de reis van 1955 uiteindelijk met literair machtsvertoon onder de duim heeft gekregen, en dat is precies wat je terugleest. Het is een verbluffend knap portret van het eiland en zijn bewoners, mens en dier, en een even pijnlijk als meedogenloos maar ook humoristisch zelfportret, met het ruggenmerg geschreven. Door esther wils.

Het economische zwaartepunt van Bombay verplaatst zich. De werkgelegenheid beweegt zich van het zuiden in de richting van het Chhatrapati Shivaji-vliegveld. Het gloednieuwe Bandra-Kurla Complex - beton en spiegelglas - is het bedrijven- en kantorenterrein van de toekomst en voorsteden als Vile Parle, Dadar, Bandra, Khar Road, Andheri en Santa Cruz zijn daardoor steeds centraler komen te liggen. Projectontwikkelaars hebben zelfs een begerig oog laten vallen op Dharavi, de grootste sloppenwijk van Azië. Wat een onherbergzame vuilnisbelt was, goed voor slachters, leerlooiers en pottenbakkersovens, belichaamt nu de droom van iedere investeerder. Wie de grond van Dharavi in handen krijgt, zal slapend rijk worden. Op deze strategische plek - grenzend aan het internationale vliegveld - wil iedereen bouwen. Ziehier het decor voor Last Man in Tower, de nieuwe roman van Aravind Adiga: hoe Bombay wordt opgevreten door het moderne roofkapitalisme. Door lodewijk brunt.

De oudheidkundige disciplines hebben het moeilijk. Archeologische persberichten staan vol onjuiste informatie, classici negeren de sociale wetenschappen, oudhistorici worden belaagd door zelfbenoemde geschiedschrijvers. Er komt steeds meer desinformatie in omloop. De opgraver van het Forum Romanum, Andrea Carandini, publiceerde met Rome: Day One een leerzaam boekje waarin hij alle methodische fouten illustreert. Tenminste, het is het beste te lezen als parodie. Verhelderend, vindt jona lendering.

Of Vitangelo Moscarda niet wist dat zijn neus scheef stond? Deze terloopse vraag haalt voor de hoofdpersoon van Iemand, niemand en honderdduizend (1926) alle zekerheden onderuit. Hoe weet hij nog wie hij is, als iedereen hem anders ziet? Die verwarring geldt zo’n beetje als de kern van de levensvisie van Luigi Pirandello (1867-1936), en die roman – bij ons althans - als de kern van zijn schrijverschap. Pirandello zelf hechtte echter meer aan zijn korte werk, zoals staat te lezen in het voorwoord (door Max Nord) van de bundel De reis. En daarin verdient hij navolging, want in die verhalen komt zijn levensvisie nog beter tot zijn recht: het is tijd voor een herwaardering. Door karlijn de winter.