Recensieoverzicht

‘Pas halverwege de eeuw groeide het besef / overgeleverd te zijn aan de willekeur / van hemellichamen die van alle zijden / de aarde aantrokken of met inslag dreigden.’ In de eerste regels van zijn bundel De zeilen van de aarde schetst Han van der Vegt met deze woorden een catastrofaal wereldbeeld, waarin de aarde dreigt te vergaan en de mensheid de natuurkrachten nog eenmaal te slim af probeert te zijn. Aan de aarde worden grote zeilen gebonden, en de stuwkracht van de zonnewind stuurt de aarde op ‘haar grootste avontuur’. Door marleen louter.

Wat heeft de Oudheid ons heden ten dage nog te zeggen? Wat is onze relatie tot de wereld van de Grieken en Romeinen? Mary Beard en John Henderson geven antwoord op deze en andere vragen en laten zien hoe de studie van de klassieke wereld door de eeuwen heen voortdurend van karakter is veranderd. Hun uiterst originele en enthousiasmerende beschouwing van de klassieken en haar beoefenaars is nu eindelijk in het Nederlands vertaald. Door patrick gouw.

Jazeker. Want je leest dit stukje op internet. En internet is schadelijk voor je hersens. Internet is een afleidingsmachine: het maakt je geheugen slechter en tast je concentratievermogen aan. Je kunt beter een papieren boek lezen, daar word je wel slim van. Dat blijkt uit wetenschappelijke studies. Dus wegwezen hier!

Geloof je het niet? Lees dan The Shallows: What the Internet is Doing to our Brains, van Nicholas Carr. Zijn betoog is strak, lucide en relevant. En de boodschap is onheilspellend: internet verandert onze hersenen ten kwade. Door arjen van veelen.

Muzikanten zijn passanten in de muziekgeschiedenis. Een willekeurige muziekgeschiedenis geeft niet het verhaal van de uitvoerders, maar van de componisten, de makers van de noten. De naam van een enkele legendarische musicus blijft wel eens hangen in het collectief geheugen, Paganini, Bull, Callas. Maar dat grote namen als Monteverdi, Lully, Bach, Mozart en Haydn in hun eigen tijd een groot deel van hun roem te danken hadden aan hun uitvoeringen, lijken we al te vaak te vergeten. Door marcel zijlstra

Volgens Blaise Pascal was er ‘slechts één oorzaak van al het leed dat de mens overkomt: hij is niet in staat rustig in een kamer te blijven.’ Maar dat was in de zeventiende eeuw, inmiddels speelt het leven zich grotendeels binnenskamers af. En worden we juist gewaarschuwd dat de meeste ongelukken binnenshuis plaatsvinden. Of gaat Pascals waarschuwing nog steeds op, met dien verstande dat het er niet slechts om gaat thuis te blijven, maar je daar vooral gedeisd te houden. Dat is precies wat Bill Bryson niet doet in Een huis vol (At Home). Door pieter hoexum

'Dat is meteen de belangrijkste reden waarom ik voor de literatuur heb gekozen, ik wil uitdragen wat alleen ík kan uitdragen.' Ik, dat is Herman Franke, en terecht koos Toef Jaeger dit citaat als titel voor haar interview met de stervende schrijver. Toch gaat dit speciale oeuvrenummer van De Gids niet over de persoon Franke – al krijgen gissingen naar motieven in het werk wel eens de vorm van vragen naar motivatie – maar over zijn oeuvre. Dit is geen klef eerbetoon aan een persoon, dit is een warme, scherpe analyse van de boeken, die prikkelt, en uitnodigt tot lezen, zij het niet altijd van het werk van het sterrenteam van schrijvers die beschouwingen aan hem wijden en korte verhalen schrijven in de vorm van Franks Notulen. Nee, het is Frankes oeuvre dat ik nu wil lezen. Door daan stoffelsen.

‘De grote kwestie die de afgelopen jaren als een rode draad door alle discussie en debat heeft gelopen, hoe te leven in een samenleving die geen gemeenschap meer is, valt niet op te lossen.’ Dat stelt Bas Heijne in het essay dat zijn nieuwe bundel Harde liefde. Nederland op zoek naar zichzelf besluit. Wie hem vast leest in NRC Handelsblad weet dat Heijne geen fatalist is maar een realist, als geen ander in staat zijn eigen tijd met gezonde afstand te bekijken. Het politieke bedrijf, de televisiecultuur, de opgeleefde belangstelling voor de nationale geschiedenis, de discussie rondom migratie en islam: Heijne denkt er het zijne van en zet zijn kritiek helder en zonder omhaal van woorden op papier. Door esther wils.

Hoe schrijf je een geschiedenis van een beschaving waarvan de taal nauwelijks te ontcijferen valt en waarover de resterende literaire bronnen geschreven zijn door auteurs uit rivaliserende samenlevingen? Twee auteurs — Richard Miles (Carthago) en Dexter Hoyos (The Carthaginians) — beschrijven in hun recente boeken de geschiedenis van Carthago heel verschillend: de ene genuanceerd en feitelijk, de andere meeslepender en in één opzicht — over het gebruik van propaganda — zeer verfrissend.
Hannibal die met zijn olifanten de Alpen overstak: dat is misschien de eerste associatie bij Carthago. Of anders de verwoesting van de stad door Rome, ruim zeventig jaar later. Maar natuurlijk valt er veel meer te zeggen. Door joop hopster.

Wanneer Maia met haar zoon van Liberty Island terug naar Manhattan vaart, ‘kijkt hij niet eens naar het silhouet van de stad’, maar staart chagrijnig in het stille grijze water. In haar verhalenbundel Nog een jaar voert de Amerikaanse debutante Sana Krasikov hoofdpersonages op zoals Maia, mensen die opgegroeid zijn in voormalige Sovjetrepublieken en een bestaan proberen op te bouwen in New York. Behoedzaam maar indringend ontrafelt Krasikov de belevingswereld van haar personages. Maia’s zoon lijkt het goed te hebben doorzien: het ideaal van vrijheid, dat zovelen in Amerika zoeken, ligt niet zomaar voor het oprapen. Door karlijn de winter

Op het moment dat de zangeres Kianda uit het leven van haar minnaar Bartolomeu Falcato probeert weg te lopen, valt er een vrouw uit de lucht. Dit is de beginscène van Het labyrint van Luando van José Eduardo Agualusa. Hoofdpersonage Bartolomeu vertelt in het boek over zijn huwelijk, dat sinds de dood van zijn jongste dochter in een crisis is beland en over zijn minnares Kianda, die een grote stempel drukt op zijn leven. Agualusa noemt zijn boek een roman, omdat hij houdt van dat woord, van de smaak ervan, maar hij had het ook anders kunnen noemen: ‘… een “getuigenis,” “verslag” (…) Ik schrijf om te begrijpen en te accepteren. Om te proberen haar te vergeven.’ Door martien versteegh