Recensieoverzicht

Rethinking the Other in Antiquity is een boeiend boek. En dat is opvallend, want de Amerikaanse oudhistoricus Erich Gruen stelt de verkeerde vraag en geeft daarop vervolgens een incompleet antwoord. De behandelde materie is echter zo rijk dat het boek toch geslaagd mag heten.
Eerst de verkeerde vraag. Het analyseren van De Ander is al jaren een oudheidkundige mode. De onderzoekers nemen dan de portretten van de buurvolken van de Grieken of Romeinen, zoals de Perzen en de Skythen of de Karthagers en de Germanen, en kijken dan hoe de Griekse en Romeinse schrijvers hun materiaal presenteren. Zo’n literaire Karthager blijkt dan nogal eens een Anti-Romein te zijn, die alle ondeugden bezit die de Romein in zichzelf het meeste haat. In een aardig hoofdstuk in zijn Carthage Must Be Destroyed (2010) toont Richard Miles bijvoorbeeld hoe de ondeugden die Karthager moest bezitten, zich ontwikkelden met het zich eveneens ontwikkelende zelfbeeld van de Romeinen. Door jona lendering.

Ergens midden jaren negentig kwam de in filosofen gespecialiseerde Duitse biograaf Rudiger Safranski signeren bij Athenaeum Boekhandel. Het was geloof ik ter gelegenheid van het verschijnen van een Nederlandse vertaling van Het kwaad. Het was op een zondagmiddag en het was heel mooi weer – er kwam dus geen hond. Maar Safranksi scheen dat niet te deren, hij zat aangenaam aan een pijp lurkend wat te keuvelen met enkele bekenden die langs kwamen. Ik liet me later tegen Jacques Asselman, de legendarische oud-medewerker van Athenaeum Boekhandel, ontvallen dat  Safranksi eruit zag zoals je je een filosoof uit Duitsland voorstelt: met een baardje, een pijp en een ‘denkfrons’ op het voorhoofd gebeiteld. ‘Nou,’ zei Jacques, ‘dan had je het signeren van Peter Sloterdijk mee moeten maken.’ Door pieter hoexum.

Stel je bent in een collegezaal, maar je hebt geen idee wat een collegezaal is. Wat wéét je dan van de situatie waarin je bent? Er staan rijen stoelen, er is een spreker. Er is een microfoon, een projector en een projectiescherm. Al deze dingen staan in een welbepaald patroon, de stoelen zijn gericht op één punt (de spreker), het projectiescherm op de stoelen. En door deze samenhang krijgen alle elementen in de ruimte een zin en een betekenis. En wat nu, schrijven Damian Sutton en David Martin-Jones in Deleuze Reframed, zou er gebeuren als je alle objecten in de ruimte zou weghalen? Zou je iets overhouden? Door leonhard de paepe.

Misschien stammen jullie wel af van de apen, werd ons veertig jaar geleden op de lagere school nog verteld. Vandaag zou het verhaal moeten luiden: jullie zijn uit dezelfde bouwstenen gemaakt als de levenloze natuur, en familie van bacteriën en andere onderkruipsels. Een heilzame les in nederigheid maar ook een spannend beroep op de verbeeldingskracht, van een tak van wetenschap die nu echt rijp is voor algemeen gebruik. In Schelpen en beschaving van de blinde bioloog Geerat Vermeij wordt de evolutie van ‘leven’ uiteengezet met inzet van een groot reservoir aan kennis die zodanig is verteerd en verwerkt dat de bioloog hem aantrekkelijk en afgewogen kan opdissen. Behalve verbijsterende feiten presenteert Vermeij ook opzienbarende speculaties over het menselijk bedrijf. Door esther wils.

Een wervelend, caleidoscopisch boek is het geworden, het nieuwe boek van de Nobelprijswinnaar voor literatuur 2010 Mario Vargas Llosa. De droom van de Ier (El sueño del celta, vertaald door Aline Glastra van Loon) gaat over de Ier Roger Casement, een historische figuur die leefde van 1864 tot 1916. Toen werd hij beschuldigd van hoogverraad, in Engeland terechtgesteld door ophanging. Als idealist zo niet wereldverbeteraar had hij twintig jaar in Congo, zeven jaar in het Amazonegebied en anderhalf in Duitsland doorgebracht. Net als onze Multatuli beschreef hij de wantoestanden die hij zowel in de Belgische kolonie als in Brazilië op het spoor kwam. Door godeke donner.

Beroemde en controversiële politicologen zoeken elkaar op. Zo werd Francis Fukuyama gevraagd door Samuel Huntington (auteur van The Clash of Civilizations) om een voorwoord te schrijven voor zijn klassieker Political Order in Changing Societies. In zijn enthousiasme schreef Fukuyama echter een vijfhonderd pagina’s dikke uiteenzetting over het ontstaan van politieke instituties: The Origins of Political Order (door Robert Vernooy vertaald als De oorsprong van de politiek). En het is nog maar het eerste deel van een tweedelige reeks. Met het voorbijstreven van zijn doel stelde hij Huntington misschien teleur, maar biedt Fukuyama ons een zeer interessante, helder gestructureerde kijk op de geschiedenis van politieke instituties. Door misha velthuis.

Het is bijna een culinaire reisgids geworden, met naast de ruim vijftig authentieke recepten ook inleidingen op de regio, de culinaire tradities, de producten en de producenten. En prachtige foto’s van het landschap en de steden: Toscane heeft meer om trots op te zijn dan haar keuken. Die staat wel centraal in Tuscany, van de makers van De zilveren lepel, en terecht. Alle tien de provinciale keukens van de regio van Florence en Pisa komen aan bod. Door debby koudenburg.

Een groep Amsterdamse politieagenten deed vanaf 1966 als eerste een poging tot infiltratie in linkse politieke groeperingen in de hoofdstad, onder de naam de groep IJzerman. Actiegroepen en bewegingen als Provo, de Socialistische Jeugd, de Rode Jeugd en later de Kabouters en Oranje Vrijstaat waren in de ogen van de gevestigde orde de oorzaak van toenemende politieke en sociale onrust. De groep moest informatie vergaren over op hand zijnde acties, zodat de politie alerter kon optreden bij demonstraties en eventuele rellen. Ze leidde vijf jaar lang een nogal ongestructureerd bestaan, infiltreerde min of meer succesvol, verzamelde weliswaar gegevens, maar verzandde uiteindelijk in 1971 in haar eigen te vage opdracht en doordat zij van hogerhand nauwelijks werd gesteund. In het boek De groep IJzerman van Guus Meershoek wordt de opkomst en ondergang van de groep infiltranten onderzocht: een tot nu toe onbekend stuk Amsterdamse politieke en politiegeschiedenis. Door martin smit.

Auke van der Wouds Koninkrijk vol sloppen wordt perfect aangevuld door Carolyns Steels De hongerige stad. Een bezoek aan het toilet zal na lezing van Auke van de Wouds boek, dat grotendeels gaat over de riolering, nooit meer hetzelfde zijn. En na lezing van het boek De hongerige stad (Hungry City, vertaald door Hedie Meischke, Leo Reijnen en Wouter Groothuis) zal een bezoek aan de supermarkt niet meer hetzelfde zijn – als het goed is bezoek je in het vervolg de markt, of de groenteboer, bakker en slager. Door pieter hoexum.

Beelden van Paaseiland, dat zijn natuurlijk die beroemde beelden op het afgelegen eiland in de stille oceaan, maar de titel verwijst ook naar de iconische waarde die dit eiland de laatste jaren heeft gekregen. Niet lang nadat in de jaren zeventig, met het rapport van de club van Rome, doemscenario’s over de toekomst van de aarde in zwang raakten, werd Paaseiland ‘ontdekt’ als microkosmos, waar zich een catastrofe zou hebben afgespeeld die zich wel eens in het groot zou kunnen gaan herhalen. Jan J. Boersema, hoogleraar Milieuvraagstukken aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, schreef er een polemisch boek over. Van een Collapse – zoals de titel van een bekend boek van Jared Diamond suggereert, was volgens hem op Paaseiland geen sprake, in ieder geval niet voordat de Europeanen het eiland ontdekten. Door valentijn van dijk.