Recensieoverzicht

Sommige politieke moorden worden nooit opgelost: de moord op president John F. Kennedy (1963), die op de Zweedse premier Olof Palme (1986), de moorden op de voormalige Italiaanse premier Aldo Moro (1978) en op de Duitse werkgeversvoorzitter Hans Martin Schleyer door de Rote Armee Fraktion (1977). In enkele gevallen is duidelijk in welke richting de daders moeten worden gezocht. In andere zaken - zoals de moord met vergiftigde paraplu op de Bulgaarse dissident Georgi Markov in 1978, of de geheimzinnige ophanging (1982) van de Italiaanse maffiabankier Roberto Calvi onder een Londense brug - zijn de daders anonieme huurmoordenaars uit kringen van geheime diensten, maffia, ondoorzichtige zakenimperiums of onbekende opdrachtgevers.

In dit schemergebied van geheime diensten, elkaar beconcurrerende gangsterbendes en mysterieus opererende gunmen, speelt de nieuwste strip van de Franse tekenaar Jacques Tardi: De sluipschutter. Het is een spannend, intrigerend en realistisch verhaal, waarbij het geweld door Tardi snoeihard in beeld wordt gebracht: koude rillingen voor de lezer. Door martin smit.

‘Indië is een Nederlandsch wingewest,’ schreef Johannes van den Bosch als gouverneur-generaal van Nederlands-Indië in 1831, ‘de bevolking aldaar moet met billijkheid en rechtvaardigheid worden bestuurd […], maar voor het overige moeten de belangen van deze landen geheel ondergeschikt zijn aan die des Moederlands.’ Het Kamerlid Wolter Robert baron van Hoëvell schreef in 1849: ‘Volk van Nederland, brandt u geen bloedschuld op het geweten? Millioenen en millioenen zijn van den handenarbeid der inboorlingen in uwe schatkist gevloeid, en niets hebt gij hun teruggeven, niets hebt gij gedaan, om hun de genoegens en het geluk eener beschaafde maatschappij te schenken, om hen op te heffen uit hunnen stoffelijke en zedelijke ellende.’ In deze twee citaten zit de ambivalentie van de Nederlandse houding ten opzichte van haar koloniën verpakt. Ze keren dan ook steeds terug in Zo ver de wereld strekt. De geschiedenis van Nederland overzee vanaf 1800, waarin de Nederlandse koloniën centraal staan. Door joop hopster

Het is met 724 pagina's ongetwijfeld al de omvangrijkste Nederlandstalige roman van 2011, Johan de Booses Bloedgetuigen. En dat blijkt nog te kort, met een verhaal dat de aanloop tot de Eerste Wereldoorlog, de Russische revolutie, het interbellum, de Tweede Wereldoorlog en het verval van de naoorlogse Sovjet-Unie omvat, vanuit minimaal drie perspectieven: het Russische, het Joods Oost-Europese en het West-Vlaamse. En dan duikt tussendoor steeds nog de slettenbak op die zich 'de twintigste eeuw' noemt, om alles met weinig verbloemend taalgebruik te voorzien van een lekker tegendraads en cynisch metacommentaar. Door bob hopman.

Ruim een kwart van het woningbestand in Nederland dateert uit de periode tussen 1970 en 1985; in het jaar 1973 alleen al kwamen er 150.000 nieuwe woningen gereed. Gouden tijden voor architecten, projectontwikkelaars, stedenbouwkundigen, aannemers, en de bouwnijverheid in het algemeen. Het tijdperk van de naoorlogse wederopbouw had in de jaren zestig zijn hoogtepunt gehad met zijn eindeloze stadsuitbreidingen (soms liefkozend aangeduid als ‘tuinsteden’), de typerende stroken hoogbouw per strekkende kilometer en brede, kale straten die bestemd waren voor de auto. Een heilige koe die onderhevig leek te zijn aan een wonderbaarlijk proces van zelfvermenigvuldiging: tussen 1960 en 1970 groeide het aantal personenauto’s van ruim een half miljoen naar meer dan drie miljoen. Wie in zulke wederopbouwbuurten woonde, leed op z’n minst aan ernstige vormen van flatneurose. Het nieuwe bouwen moest ‘menselijker’ worden. In het door de planologen Martijn Ubink en Thijs van der Steeg samengestelde Bloemkoolwijken  wordt deze ontwikkeling op de voet gevolgd, degelijk en systematisch, maar helaas wat weinig sprankelend. Door lodewijk brunt.

Darian Leader is een van de bestrijders van de schadelijke vereenvoudiging die de om zich heen grijpende diagnose ‘depressie’ veelal inhoudt. Met Freuds essay over ‘Rouw en melancholie’ uit 1915 als uitgangspunt verkent hij de betekenis van verlies voor een mens en houdt hij een fascinerend en overtuigend pleidooi voor een grotere alertheid op de (geblokkeerde) werking van rouw, waardoor de symptomen die we met de verzamelnaam depressie benoemen hun scherpte en dominantie duurzaam kunnen verliezen. Hij deelt die houding met onder anderen Paul Verhaeghe, schrijver van onder andere Het einde van de psychotherapie en Liefde in tijden van eenzaamheid, met wie hij bij gelegenheid van het verschijnen van de vertaling (door René van de Weijer en Stanneke Wagenaar) van Het nieuwe zwart vanavond bij Spui25 (helaas al volgereserveerd) in gesprek gaat. Door esther wils.

Het bleek onmogelijk mijn aandacht bij Athene te houden. Voortdurend werd ik afgeleid door de berichten over en commentaren op de zogenaamde ‘Arabische Lente’, de opstand in de Arabische landen tegen de dictators. Daar vraagt Anton van Hooffs verrukkelijke anachronistische boek ook om, door voortdurend de vergelijkingen te maken tussen het leven in het klassieke Athene en het moderne leven. Daarom leidde de berichtgeving over de opstand tegen de Arabische tirannen mij ook steeds weer terug naar dit boek over de klassieke strijd tegen de tirannie. Door pieter hoexum.

Kan een slecht historicus een waardevol boek schrijven? Ja, wanneer hij ooggetuige blijkt te zijn geweest van belangrijke gebeurtenissen en moderne maatstaven voor historisch onderzoek worden losgelaten. Voor het eerst is het geschiedwerk van een tijdgenoot van de Romeinse keizers Augustus en Tiberius in het Nederlands vertaald als Van Troje tot Tiberius. Historici zijn sceptisch; onbekend maakt nu eenmaal onbemind, maar in het geval van Velleius Paterculus is dat niet terecht. Door patrick gouw.

Idylle is afgeleid van het Griekse woord eidyllion, wat 'kleine afbeelding' betekent. Het is een gedicht waarin het landschap een belangrijke rol speelt. Dichtregels in harmonie met de natuur, zou je kunnen zeggen. Maar toch is Idylle met verdrinkende hond van Michael Köhlmeier geen gedicht. 'Roman' zet uitgeverij Ailantus met grote letters op het omslag, maar dat is het ook niet. Het is een novelle; de schrijfvorm tussen kortverhaal en roman; een verhaal met weinig personages dat zich in een korte tijdsperiode afspeelt en waarin meestal iets bijzonders gebeurt, een voor de personages beslissend moment in hun leven. Michael Köhlmeier schreef met Idylle met verdrinkende hond een novelle met de toonzetting van een idylle. Het is een kleinood waarin elk woord zorgvuldig gekozen is, en een bewonderenswaardig boek over de breekbaarheid van het leven. Door herm pol.

Bewonderenswaardig aan Proust contre la déchéance. Conférences au camp de Griazowietz zijn alleen al de plaats en het tijdstip waarop het ontstond: winter 1940-1941, in een oude pelgrimshut bij een voormalig klooster in de Sovjet-Unie, waar de Poolse schilder en schrijver Józef Czapski (1896-1993) voor Poolse officieren en soldaten een causerie hield over Proust. Buiten ijzig koud, binnen hingen aan de muur portretten van Marx, Engels en Lenin. Om de hersenen niet te laten roesten hielden de gevangenen om de beurt voordrachten; sommigen moesten dat bezuren als ze de reële actualiteit te dicht naderden. Door jacq vogelaar.

Een toerist die in de Dolomieten dood wordt aangetroffen als gevolg van een beet van een haai die bovendien al twee eeuwen is uitgestorven, dat is te gek voor woorden. Laat staan dat hij daar samen met twaalf anderen ligt, allen op compleet verschillende maar even bizarre manieren aan hun einde gekomen. Als dit een thriller was geweest, zouden er ongetwijfeld new age-achtige theorieën aan te pas zijn gekomen. Gelukkig is XY (in de vertaling van Rob Gerritsen) de nieuwe roman van Sandro Veronesi bij wie een dergelijke extreme gebeurtenis in goede handen is. Hij focust niet zozeer op de toedracht zelf, maar hoe mensen erop reageren. Door karlijn de winter.

N.B. Veronesi is vanavond te gast tijdens een avond in De Balie, in samenwerking met de SLAA, over XY en de rol van politiek en media in Italië.