Recensieoverzicht

Willem van Toorn weet veel over bos en hei, polders, bloemen en vogels, maar Het grote landschapsboek is een weidse titel voor een boek met overwegend persoonlijke notities over de omgeving waar de schrijver zijn leven doorbrengt. Zoals een gedetailleerde beschrijving van het Franse gehucht in de Berry, het land van George Sand, waar Van Toorn zijn tweede huisje heeft. Verwacht geen naslagwerk of encyclopedische inventarisatie, eerder beschouwingen – en zijn visie is sterk ‘gekleurd’ door een uitgesproken opvatting. ‘Als je meer mensen leert kennen,’ zegt Van Toorn, ‘ga je ook langzamerhand meer begrijpen van het landschap en van de manier waarop zij ermee omgaan.’ In zijn dorpje is dat ‘vaak zeer luidruchtig’. Hoewel de buren begrip hebben voor het feit dat Van Toorn en zijn vrouw hier ‘rust’ komen zoeken, ben je op het platteland de godganse dag omgeven met ‘geronk, geratel, geraas en gesnerp’. Maar de auteur volstaat zelden met simpele constateringen. Door lodewijk brunt.

Naar Parijs verhuizen en daar je brood verdienen met schrijven over eten, het klinkt als een droom. David Lebovitz maakte die droom waar. In The Sweet Life in Paris vertelt hij over zijn avonturen en ervaringen als inwoner van Parijs, verhalen die worden afgewisseld met zo'n vijftig toepasselijke recepten. Lekker koken en goed eten zijn onlosmakelijk verbonden met 'the quality of life' in Parijs, ook voor bezoekers. The Sweet Life in Paris is dan ook niet alleen een persoonlijk verslag en kookboek maar tevens een reisgids voor kook- en eetliefhebbers. Door debby koudenburg.

Als het verleden inderdaad is als een vreemd land waar men de dingen nu eenmaal anders doet, valt het dan eigenlijk wel te begrijpen? En waarom zouden we het dan nog proberen? Dit zijn vragen waarmee iedere historicus worstelt, althans iedere historicus die wil dat zijn werk zich verhoudt tot de dag van vandaag. Maar er zijn stukken geschiedenis waar dit dubbel zo sterk voor lijkt op te gaan, en die – hoewel iedereen wel ziet dat zij luid doorgalmen tot in het nu – ongrijpbaar blijven; omdat zij dood verklaard zijn en wij niet meer over de vaardigheden en het apparaat beschikken om ze als iets anders tot leven te wekken dan een stijf monster van Frankenstein. In zulke gevallen kun je maar het beste terugvallen op een goed bezorgde primaire bron, stelt merlijn olnon vast na lezing van An Ottoman Traveller.

Het boze oog en de bezwerende maatregelen die mensen met name in de Arabische wereld treffen om dat af te weren. Dat was de fascinatie van Merina Beekman in een notendop. Twee jaar geleden stierf zij, 48 jaar jong, aan de gevolgen van borstkanker. De tentoonstelling waarmee haar werk nu in Kunsthal KAdE te Amersfoort wordt geëerd draagt de toepasselijke naam Dazzle the Evil Eye. Partner en verwant kunstenaar Ellert Haitjema nam het initiatief voor de gelijknamige catalogus. Het resultaat is een innemende ode aan een ‘geconcentreerd en volstrekt authentiek oeuvre.’ Door sara spoelstra voor hard//hoofd en Athenaeum..

Iets meer dan honderd jaar geleden stak in de kunstwereld een storm op die pas zeer recent is gaan liggen. Om precies te zijn brak de hel los op 20 februari 1909, toen Le Figaro op de voorpagina (!) het Futuristisch Manifest van de Italiaanse dichter en denker Marinetti publiceerde. Wel beschouwd is deze storm pas nu gaan liggen, met de publicatie van 100 Artists' Manifestos: From the Futurists to the Stuckists. Deze bundel, die natuurlijk opent met Marinetti's manifest, verschijnt namelijk in de serie 'Modern Classics' van uitgeverij Penguin en alleen de woordcombinatie 'modern classic' had Marinetti c.s. waarschijnlijk al doen huiveren en walgen tegelijk: ze wilden alles zijn, behalve klassiek. Maar ze zijn het toch geworden. Door pieter hoexum.

Sinds er in 2009 een sneeuwstorm over het Groningse landschap raasde en er in het weerbericht voor het fenomeen werd gewaarschuwd, duikt het woord regelmatig in dichtbundels op. Bijvoorbeeld ook in Zeg aan de kinderen dat wij niet deugen, de nieuwste bundel van de Vlaamse dichter Leonard Nolens. 'Zij bloeide bij vriesweer. Haar voorjaar verloste de straten / Van sneeuwjacht, haar zon brak het ijs / En ontgrendelde ramen en deuren, ontdooide de spiegels / En ziet me nu beter dan ik.' Door marleen louter.

Afgelopen november zag ik tijdens het IDFA de documentaire Boxing Gym, van Frederick Wiseman. De beroemde regisseur was zelf aanwezig. Na ruim anderhalf uur beelden van een boksschool in Austin mocht het IDFA-publiek vragen stellen aan de regisseur. Een Nederlandse man leidde zijn vraag in met een betoog over sociale problematiek in Amerika en over boksen als metafoor voor die problematiek, en daarna vroeg hij Wiseman of hij wellicht daarom gekozen had voor een boksschool als spiegel van de Amerikaanse samenleving, om te laten zien dat mannen en vrouwen van alle rassen en leeftijden heel goed samen kunnen komen op één plek. Wiseman antwoordde: ‘No, I just like boxing.’
Natuurlijk kent Wiseman de impact en de sociale strekking van de bokssport. Maar hij wil daar niet over praten, hij laat dat zien. Bij de aanvang van de in The Library of America mooi uitgegeven bundel At the Fights: American Writers on Boxing, bekroop me hetzelfde gevoel als tijdens die vragenronde in Tuschinski. Door jan van mersbergen.

Het kunstwerk is de levende presentatie van religie. En voor het welvaren der kunsten zou de maatschappij de meest gunstige omstandigheden moeten creëren. Deze gedachten legde de Duitse componist Richard Wagner neer in zijn twee beroemde essays 'Het kunstwerk van de toekomst' en 'Kunst en de revolutie'. Beide essays zijn geschreven in ballingschap in Zwitserland, nadat Wagner bij de revoluties van 1848 in Pruissen betrokken was geweest.
De essays van Wagner zijn voor de Bulgaarse historicus en filosoof Todorov een uitdrukking van een ouder ideaal dat stamt uit de romantiek. Het was Friedrich Schiller wiens Brieven over de esthetische opvoeding van de mens voor het eerst de relatie legt tussen beschaving, samenleving, spiritualiteit en politiek. Door leonhard de paepe.

De vrijheid, hoe werkt dat thema door in de Russische literatuur? Kunnen die schrijvers wel omgaan met het vrije woord? Of hebben we toch altijd meer plezier aan die geknevelde Russische schrijver die zijn meesterwerk produceert onder druk van verbanning, doodstraf of 25 jaar strafkamp? Echt interessant is deze vraag nu Rusland zich heeft losgemaakt uit de eeuwenoude traditie, waar tsarenknoet en sovjetkogels bepaalden wat er zoal mocht worden geschreven.
Het is niet verwonderlijk dat de romantiek, de vlucht uit de dagelijkse realiteit, in de negentiende en twintigste eeuw een heersende rol speelt in de Russische letteren. Van oudsher bedienen Russische schrijvers zich van de typisch romantische middelen zoals historische thema's, sprookjes, sentimentaliteit, exotisme en kolderieke humor. Eens kijken of de perestrojka daarin verandering heeft gebracht, in de bundel 3-4, Zeven sportverhalen (uit Rusland). Door bert van den assem.

Een spel? Nee, dat is echt uit den boze. De drie elfjarige jongetjes uit Palermo, hoofdpersonen van Giorgio Vasta’s (1970) debuutroman De materiële tijd (Il tempo materiale, vertaald door Marieke van Laake), nemen hun taak uiterst serieus. We spreken 1978, Italië is in de greep van de Rode Brigades, de extreem-linkse terreurgroep die de ontvoering en later moord van voormalig eerste minister Aldo Moro op hun geweten hebben. Wat de drie Siciliaanse prepubertjes daarmee te maken hebben? Zij spiegelen zich aan de brigadisten in Rome, en daar gaan ze ver in, heel ver. Door karlijn de winter