Recensieoverzicht

In mei verschijnt deel viii van Frida Vogels’ dagboek – het moeten er ongeveer zestien worden, elk tussen de vier- en zeshonderd pagina’s dik. Eerder publiceerde zij de semi-autobiografische roman- en poëzietrilogie De harde kern – samen een kleine tweeduizend bladzijden – en voor de Boekenweek 2011, thema ‘curriculum vitae’, brengt haar uitgever Van Oorschot een bundeling samen van haar aantekeningen over tante Lucietta, die bij Vogels’ Italiaanse schoonmoeder intrekt als leniging van beider nood.
Van wijlen J.J. Voskuil, eveneens producent van talloze autobiografische bladzijden en oude vriend van Vogels, bracht de uitgever jaren geleden ook eens een ‘vooruitboekje’ uit om aarzelende lezers over de streep te trekken. Die uitgave bevestigde dat de schrijver met zijn ondraaglijke huwelijk en zijn al even masochistisch aandoende volharding op het bureau niet my cup of tea was, maar deze teaser van Vogels heeft een andere uitwerking. Door esther wils.

Too Active to Act is waarschijnlijk het meest polemische boek over kunst, of meer specifiek, over architectur en urbanisatie, dat de afgelopen jaren is verschenen. Gideon Boie en Matthias Pauwels – twee in Rotterdam wonende Belgische filosofen die zich BAVO noemen – hebben zich toegelegd op de grenzen tussen politiek en kunst. In dit boek trekken ze flink van leer tegen de pragmatische, polderende kunstpraktijk in Nederland, die zij als een tandeloze tijger wegzetten. Door helen westerik.

Sergej Diaghilev was een kunstpaus - niet de bestuurder die het best leuk vindt om wat belastingcentjes uit te delen aan arme artiesten, maar iemand die op eigen kracht de grenzen van de kunst heeft verlegd. Hij wist rijkaards te interesseren om geld te stoppen in opzienbarende opera- en balletproducties. Hij had een grondige kennis van zaken en wist precies wat hij wilde. Diaghilev was het brandpunt in een omvangrijk netwerk van toonaangevende kunstenaars die hij langdurig aan zich wist te binden, niet alleen dansers en zangers, maar ook schilders, kledingontwerpers en componisten. Van jeugdtalenten als Nijinsky en Balanchine wist hij wereldsterren te maken over wie vandaag de dag nog steeds gesproken wordt. Hij betrok kunstenaars als Picasso, Coco Chanel, Debussy, Prokofjev, Bakst en Cocteau bij zijn werk en hij was de stuwende kracht achter Stravinksy’s muzikale genie. In de succesvolle Diaghilev-biografie van Sjeng Scheijen, waarvan inmiddels een vierde druk verschenen is, wordt niet beknibbeld op de mythische proporties van deze ongeëvenaarde impresario. Door lodewijk brunt.

Het is wat omineus als de ik-figuur van een boek zichzelf aan de lezer voorstelt als handelaar in koffie, wonend op de Lauriergracht, no. 37. De verteller zal dan wel ’s Neêrlands alter ego zijn, Batavus Droogstoppel: bevooroordeeld, zelfvoldaan, xenofoob en moralistisch. De schrijver blijkt echter een Iraanse vluchteling, Refiq Foad, die aan de kost komt door te handelen in partijen afgekeurde koffie en zichzelf beschouwt als literator. De lezer zal na deze opening nog enkele keren op het verkeerde been worden gezet. Door jona lendering.

Hoe vaak denk je nog terug aan je eerste schreden op het liefdespad, een vakantieliefde, een kortstondige verliefdheid die onbeantwoord bleef? Het zal van het moment afhangen, van een melancholische bui, een confrontatie met iets om iemand uit dezelfde vervlogen tijd, of door het lezen van een boek – zoals Le livre des brèves amours éternelles, het nieuwe boek van Andreï Makine.
De liefdes die hij daarin oprakelt, blijken uiterst dierbare momenten, niet alleen doordat het indrukwekkende vrouwen of meisjes waren om wie het ging, maar ook door de context, de gebeurtenissen die de liefde mogelijk maakten. Door arjen van meijgaard.

‘… and he won’t let anyone else read it.’ Dat is hoe de moeder van de vijfjarige Jack hun leven aan hem uitlegt. De ‘he’ is de geheimzinnige Old Nick, die 's nachts de boodschappen brengt en het bed laat kraken. Hij is er verantwoordelijk voor dat Jack en Ma wonen in een geluidsdichte kamer van drieëneenhalf bij drieëneenhalf. Maar voor Jack, geboren in ‘Room’, is die kamer alles wat er is. Hij denkt dat hijzelf, zijn moeder en Old Nick de enige drie mensen zijn die echt zijn, en dat alles wat hij op TV ziet maar een verhaaltje is. Room (dat werd geselecteerd voor de shortlist van de 2010 Man Booker Prize) gaat over wat er gebeurt als Jack erachter komt dat ‘Outside’ wel degelijk bestaat. Door emmi schumacher.

Kranten hebben niet alleen een voorpagina, maar ook een achterpagina. Staat op de voorpagina het grote, harde nieuws, op de achterkant staan de meer zachte, kleine berichten: de 'human interest', de 'faits divers', de ditjes en datjes. Afgelopen jaren stonden er op de achterzijde van NRC Handelsblad met enige regelmaat stukjes van Gerrit Komrij over kunst en design. Die stukjes zijn nu gebundeld in Kunstwonderen, een fijn, klein boek – een mini-koffietafelboek. De inhoud valt helaas nogal tegen. Maar er valt veel te lachen, en dat is ook wat waard. Door pieter hoexum.

In verhouding tot de niet aflatende stroom technologie uit hard bètawetenschappelijk onderzoek, steken de menswetenschappen schril af. Hoe zit dat eigenlijk met de bijdragen van de alfa's aan de samenleving? Zijn die er wel? Wat is het bestaansrecht van de 'zachte' wetenschap nou precies – en kunnen we die eigenlijk wel wetenschap noemen? Rens Bod, hoogleraar aan The Institute for Logic, Language and Computation (ILLC) van de UvA, verbaasde zich al langere tijd over de afwezigheid van een algemene geschiedenis van de alfa-wetenschappen oftewel de Humaniora. Met De vergeten wetenschappen. Een geschiedenis van de humaniora doet hij een imponerende en uiterst leerzame poging om in deze leemte te voorzien. Door bart van den bosch.

Mijn huisgenoot is een echte Amerikanofiel. Ze heeft een abonnement op The New Yorker, sleept de gebundelde brieven van Hunter S. Thompson van hot naar her en valt in slaap bij het geruststellende stemgeluid van Ira Glass in This American Life. Ze heeft alleen op de middelbare school Nederlandse literatuur gelezen en krimpt ineen bij het knullige Engels van haar docenten op de universiteit ('Jes, let’s view at the tekst hier…'). Amerika is voor haar het Mekka van het intellectualisme, een romantische literaire wereld vol grappige, doch statige dames en heren. Door haar kwam ik ook voor het eerst in aanraking met The Paris Review, die glimmend midden op onze keukentafel lag. Door rutger lemm voor hard//hoofd en Athenaeum.

Het is 1 september 1939 en het leven van de jonge kleermaker Kurt zal hierna nooit meer hetzelfde zijn, dankzij de 'monsterachtige beer die de Geschiedenis is'. Vanaf vandaag moet deze Duitser namelijk meevechten voor zijn land. Het is het begin van een razendsnel verhaal dat de daaropvolgende jaren beslaat, maar het voor de Europese Literatuurprijs genomineerde De schending (La ofensa, vertaald door Bart Peperkamp) van Ricardo Menéndez Salmón is ook bijna een tractaat: over het Kwaad en het menselijk onvermogen daarmee om te gaan. Door martien versteegh.