Recensieoverzicht

Hij las de krant met Nietzsche en Kant. Hij ging op zoek naar onze identiteit, brak een lans voor de jeugd van tegenwoordig en toonde aan waarom vrijheid van meningsuiting iets onmogelijks is. Hij studeerde filosofie, schreef essays, boeken en columns en schopte het tot hoofdredacteur van een landelijk dagblad. Rob Wijnberg is pas 28 maar heeft het aardig voor elkaar. Voor zijn nieuwste boek laat hij Plato spreekwoordelijk plaatsnemen aan de tafel van zijn praatprogramma voor het inmiddels bekende maar daarom niet minder succesvolle recept: een filosofische kijk op de actualiteit. Door anne-martijn van der kaaden.

Op Ebay telde iemand eens 48875 dollar neer voor een meetlint dat aan de Kennedy’s had toebehoort. ‘Het eerste wat ik ermee opmat was mijn psychische gezondheid,’ aldus de nieuwe eigenaar, een interieurontwerper uit Manhattan. Dachten de kopers van Britney Spears’ gebruikte kauwgom (7000 dollar) of een half opgegeten ontbijt van Barack Obama (10000 dollar) hetzelfde? Vermoedelijk niet, denkt christianne vink na lezing van Paul Blooms Het geheim van genot (How Pleasure Works: The New Science of Why We Like What We Like, vertaald door Marianne Hoogenboom).

Een man ontwaakt en herinnert zich zijn verleden niet meer. Dat is het uitgangspunt van De mysterieuze vlam van koningin Loana, Umberto Eco's vorige roman uit 2005. In de loop van het boek probeert de hoofdpersoon zijn geschiedenis te reconstrueren, en in De begraafplaats van Praag, Eco's nieuwste waar bijna zes jaar op is gewacht, wordt dit vruchtbare procedé opnieuw toegepast. Alleen ontrolt er nu samen met de geschiedenis van het personage die van een heel tijdsgewricht: de negentiende eeuw, van de eenwording van Italië tot de Dreyfus-affaire. Door karlijn de winter.

[Zie ook de voorpublicatie in onze Nacht.]

Met Wat een hufter! van Bas van Stokkom en Incivility van Philip Smith, Timothy Phillips en Ryan King verschijnen kort na elkaar twee boeken over onbeschaafd, lomp en hufterig gedrag. Wat is hufterigheid eigenlijk? Wie zijn de hufters? Hoe groot is het probleem? Op verschillende manieren proberen van Stokkom in Nederland en Smith c.s. in Australië antwoorden te vinden op deze vragen. Van Stokkom legt grote maatschappelijke verbanden om de doorgeschoten assertiviteit van de burger te duiden. Zijn Australische collega’s hebben in een grootschalig onderzoek onder ruim 1500 mensen gevraagd naar hun laatste ‘ontmoeting’ met een hufter. Dat leidde tot verrassende antwoorden. Door rogier van reekum & thomas franssen.

N.B. Wat een hufter! is een van de beste sociologietitels van 2010 volgens Athenaeum.

De jeugdjaren, het zijn de jaren waarin het de bedoeling is dat je liefde opvat voor literatuur, maar die bij velen leiden tot een afkeer van boeken. In die tijd moesten wij boeken lezen als Oeroeg, Orpheus in de dessa of Het stenen bruidsbed. Bijna alles ging of over de Tweede Wereldoorlog of over ons koloniale verleden. Van de achttienjarige S.E. Hinton - we waren in dezelfde jaren jong - verscheen in 1967 The Outsiders, en daardoor werd ze in een klap gebombardeerd tot ‘the voice of the new generation’. Tot op de dag van vandaag wordt The Outsiders gelezen – en nu kan dat ook in de Nederlandse vertaling (van Johan Hos). Door herm pol.

Wat is een historisch feit? Wanneer het gaat om harde feiten, om de datum waarop een oorlog begint of een vorst overlijdt, is het antwoord eenvoudig. Maar historische feiten zijn óók ongrijpbare begrippen als collectieve angsten, geruchten of iets ondefinieerbaars als de publieke opinie. Robert Darnton zoekt in Poetry and the Police: Communication Networks in Eighteenth-Century Paris de grenzen van het begrip ‘feit’ op: hij onderzoekt wat in het Parijs van de achttiende eeuw kan worden verstaan onder ‘publieke opinie’. Daarnaast zoekt hij nog een tweede grens op. Hij gaat op zoek naar het verband tussen losse schimpdichten en de muziek waarop ze indertijd de ronde deden – oral history, want hoe iets zo’n 250 jaar geleden heeft geklonken, is niet vastgelegd. Maar Darnton, hoogleraar in Harvard en schrijver van standaardwerken over de clandestiene litteratuur van het Franse Ancien Régime - zijn vorige boek, The Devil in the Holy Water, is op deze plaats besproken -, slaagt glansrijk. En niet alleen dat: het evident plezier waarmee hij zijn boek schreef, is aanstekelijk. Door david peeperkorn.

Binnen het literaire tijdschriftenlandschap heeft De Parelduiker de duidelijkste signatuur: het houdt zich uitsluitend bezig met literatuurgeschiedenis. Toch is dit tijdschrift niet alleen voor neerlandici interessant, en dat geldt niet slechts voor themanummers zoals de onlangs verschenen uitgave over Jeroen Brouwers. In het nieuwe nummer zijn juist de stukken over nauwelijks bekende figuren het boeiendst: Kees Lekkerkerker, Jan Erik Bouman en Greeth Gilhous-Smitskamp. Door esther wils.

Annie M.G. Schmidt gaf ooit haar goede raad in poëzievorm: 'Neem nooit een dichter, m'n dochter./Zo een met een dichterskop,/zo eentje met lange haren,/zo een op een zolderkamer,/zo een wordt er ook met de jaren/niet monogamer op [...].'
In zijn zojuist verschenen bundel met poëtische bespiegelingen citeert Menno Wigman haar met instemming: het gedicht is niet alleen fraai maar het gaat ook over dichters. Niets mooiers dan dichters die op dichters vitten, vindt Wigman en hij citeert de Vlaamse dichter Luuk Gruwez die na veertig jaar het afkeurende oordeel van Schmidt nog eens onderstreept: 'Kletsers, kwebbels, blunders van God./Red ons, red ons van de dichters.' Aan deze regels heeft Wigman de titel van zijn boekje overgehouden: Red ons van de dichters. Een beetje ironisch, ongetwijfeld, maar ook koket. Door lodewijk brunt.

Floris Cohen heeft de tegenaanval ingezet. Tot nog maar zo’n zestig jaar geleden was er onder wetenschapshistorici consensus over het begrip wetenschappelijke revolutie. Men was het eens: in de periode 1550-1770, ruwweg het tijdvak tussen Nicolaus Copernicus en Isaac Newton, was er een radicale breuk in het denken over natuur en het verkrijgen van betrouwbare kennis in vergelijking met voorafgaande opvattingen. Kernachtig werd dit inzicht samengevat in de titel van E.J. Dijksterhuis' De mechanisering van het wereldbeeld (1950), dat misschien nog kernachtiger De mathematisering van het wereldbeeld had moeten luiden. Sindsdien maakte dit idee plaats voor de bestudering van wetenschappelijke ideeën in hun sociaal-culturele context. Kepler, Galilei en Newton waren niet meer uniek. In How Modern Science Came into the World bestrijdt Cohen die these. Door bart van den bosch.

N.B. Op vertoon van uw UvA-Alumnipas krijgt u bij Athenaeum Boekhandel aan het Spui in Amsterdam dit boek t/m 15 januari 2011 mee van € 65,00 voor € 47,50.

De Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig was 61 jaar toen hij in 1942 samen met zijn jonge vrouw Lotte een einde aan zijn leven maakte. Om het oorlogsgeweld te ontvluchten waren ze in 1940 naar Zuid-Amerika vertrokken. Tussen hun reizen naar Argentinië en New York woonden ze in een hotel in Rio de Janeiro totdat ze eind 1941 in Persepolis, een zomeroord buiten Rio, een eigen huis vonden. Daar werden ze door vrienden op 22 februari 1942 dood aangetroffen. ‘Het was alsof ze lagen te rusten. Ze zagen er bijna vrolijk uit. Stefan lag op zijn rug, en Lotte op haar rechterzij met haar linkerarm om Stefan geslagen.’ Dankzij de collectie brieven, die nu is gepubliceerd onder de titel South American Letters, lezen we hoe Zweig zijn ballingschap in Zuid Amerika zelf heeft beleefd - al blijft dit ene mysterie onopgelost. Door godeke donner.