Recensieoverzicht

Om nog even terug te komen op de Bijlmer: Hoe ging het daar verder, nadat August Willemsen er vandaan verhuisde? Willemsen schreef in 2006 nog (hij overleed een jaar later) een voorwoord bij de heruitgave van Het hoge woord (zie onze andere recensie). Daarin merkt hij op dat hij, als enthousiaste bewoner van deze stadswijk, door buitenstaanders gerekend werd tot de 'Bijlmerbelievers' en zich als zodanig destijds verplicht voelde het stadsdeel te verdedigen tegen aanvallen vanuit het centrum. Maar in 1996 ging hij (grotendeels) wonen in Australië en verdween zijn betrokkenheid bij de Bijlmer: 'Het kan me nu niet meer schelen wat ze met de Bijlmer uitspoken.'
En er werd heel wat met de wijk uitgespookt, de wijk werd grondig 'verbouwd', dat wil zeggen: er werden veel flats gesloopt en er kwam laagbouw voor in de plaats. De Bijlmer werd een min of meer gewone wijk. Behalve wat betreft bewoners dan.
Zo af en toe fungeert de Bijlmer in romans als decor, bijvoorbeeld in Honderd jaar gezelligheid van Sana Valiulina, om nog maar te zwijgen van Robert Vuijsjes Alleen maar nette mensen. Maar hoe realistisch ook, in deze romans blijft de Bijlmer een, meestal exotisch, decor. De vraag blijft: Hoe is het nu om in de Bijlmer te wonen? Hoe staat het met de gewone Bijlmer? Door pieter hoexum.

Lubanga is een Congolees krijgsheer. Hij wordt beschuldigd van misdaden tegen de mensheid en staat daarvoor bij het Internationaal Strafhof in Den Haag terecht. Hij zou kindsoldaten hebben geronseld en ingezet in het Noordoosten van de Democratische Republiek Congo in 2002-3. En nu is Lubanga ontstemd, over een boek: De wereld, de hagedis en ik (Un lezard au Congo, vertaald door Manik Sarkar), door Gil Courtemanche, een voormalig onderzoeker van de openbare aanklager, die in zijn roman een krijgsheer, moordenaar, verkrachter en ronselaar van kindsoldaten genaamd Kabanga beschrijft. 'Dinsinformation and propaganda,' beweert de verdediging, het zou tot vooringenomenheid leiden. Dat alleen al is een reden om dit boek aan te schaffen: stemmingmakerij, en nog wel door een roman in een echt proces. Maar het is niet de enige reden. Door herm pol.

Diderot noemt in zijn Voyage en Hollande Robert Jacob Gordon in verband met de Hottentotse mythe van ‘het schortje’. Hottentotvrouwen zouden hun geslachtsdelen verbergen onder een lap huid die van de buik afhing. Betrof het een vijgenblad dat de natuur had meegeleverd? Gordon had in Nederland al aan Diderot gezegd dat het helemaal geen schortje was maar dat het om verlengde schaamlippen ging. ‘De vrouwen waren kennelijk bereid zich door de witte vreemdeling op die plaats te laten bevoelen, in zijn hoedanigheid als nogal vrijpostige gynaecoloog,’ schrijft Luc Panhuysen in Een Nederlander in de wildernis. Door godeke donner.

Ik schiet nogal eens vol tijdens het lezen van een boek. Niet dat ik het op een huilen zet, maar wel dat je de tranen achter je ogen voelt zitten en je voor de zekerheid even kijkt of er een zakdoek in de buurt is, voor het geval dat. Meestal gaat het dan om poëzie: Robert Frost, Ida Gerhardt. Goede poëzie namelijk glijdt niet van je af, is als lijm, het kleeft. En eigenlijk is dat met een goede roman net zo. Literatuur moet je zintuigen raken, en moet bijblijven. Van een goed boek mag je eigenlijk niet zonder kleerscheuren af komen. Jammer genoeg gebeurt dat lang niet altijd, lang niet altijd.
William Maxwells De eerste zwaluw (They Came Like Swallows, vertaald door Gerlof Jansen) is wel zo’n boek dat je niet vergeet. Het verscheen in 1937, driekwart eeuw geleden, en heeft wat mij betreft nog niets aan kracht en schoonheid ingeboet. Door herm pol.

Eekhrn zkt eekhrn (Squirrel Seeks Chipmunk, vertaald door Irving Pardoen) van David Sedaris is een bijzonder boek (en dat is het). Het bestaat uit korte verhalen of situatieschetsen met dieren in de hoofdrol, dus je bent al snel geneigd om het meteen onder de noemer ‘fabels’ te vangen, en driftig op zoek te gaan naar vergelijkingen met de traditionele fabel. Maar doet dat het boek wel recht? Is er niet iets heel anders aan de hand? Door marjolein platjee.

Wie in een kiosk een eerste blik op de covers van de uitgestalde bladen werpt, ziet vooral portretten. Een persoon, al dan niet bekend maar meestal plezierig voor het oog, trekt de koper. Overzichtelijke typografie, een duidelijke titel, een streepjescode: de algemene noemers van een tijdschrift. Buig je je voorover, dan wordt in de kleine letters de ‘tijd’ van tijdschrift zichtbaar. De Vogue van oktober, de Hollands Diep van november.
Het is begin december, en mijn oog valt op de Encens. Op dit Franse blad, wat qua vorm (harde kaft, geen poespas) en prijs (€ 19,95) meer wegheeft van een boek, staat vrij weinig, behalve het jaartal en een citaat (‘There are no hiding places, no room for disguise’). 2011, nummer 26. Geen seizoen, geen maand, gewoon 2011. Gouden letters op een donkergrijze, matte kaft. Loeizwaar is het, onderweg naar huis knapt het tasje haast. Door ava mees list voor hard//hoofd en Athenaeum.

De titel van de nieuwe studie van Slavoj Žižek laat er geen twijfel over bestaan; met Living in the End Times geeft de Sloveen een grondige analyse van het feit dat het wereldwijde kapitalistische systeem stilaan haar apocalyptische nulpunt bereikt. Aan de hand van de vijf psychologische stadia van rouw (ontkenning, boosheid, marchanderen, depressie en acceptatie) van de Zwitsers psychologe Elisabeth Kübler-Ross beschrijft hij dit proces. Door leonhard de paepe.

N.B. Living in the End Times, van € 29,35 voor € 23,50, Everything You Always Wanted to Know About Lacan But Were Afraid to Ask Hitchcock, van € 25,65 voor € 19,95, en The Idea of Communism, van € 29,35 voor € 23,50, zijn nu een stuk goedkoper bij Athenaeum.

Na één hoofdstuk van Steven Johnsons Where Do Good Ideas Come From? begon ik te twijfelen. Ben ik niet iets te enthousiast? Val ik met mijn leergierige geest ten prooi aan gladde managementpraatjes? En is dit niet de zoveelste valse bedrijfsprofeet die de wereld probeert te overtuigen van een revolutionaire manier van denken? Zeven hoofdstukken later weet ik wel beter. Where Do Good Ideas Come From is alles behalve een valse profetie. Zonder te vervallen in onnodige abstractie of fancy terminologie onthult Johnson de fascinerende natuurwetten van innovatie. Door misha velthuis.

‘Oorlog is de voortzetting van politiek met andere middelen,’ schreef Von Clausewitz. Het omgekeerde lijkt te gelden in Hans Fallada’s Alleen in Berlijn (Jeder stirbt für sich allein, in de vertaling van A.T. Mooij, herzien door A. Habers). De oorlog lijkt ver in het Berlijn van de Tweede Wereldoorlog, het lijkt vrede, het lijkt politiek: de gemeenschap erodeert, overlevingsstrijd ligt direct onder de oppervlakte van de sociale omgang. Hannah Arendt beschreef in The Origins of Totalitarianism (1958), hoe het fascisme mensen monddood maakt en isoleert. Voor wie zich daar niets bij voor kan stellen is Fallada’s meesterwerk de perfecte illustratie. Door leonhard de paepe.

Ooit was het leven overzichtelijk. Was je een katholiek auteur, dan debuteerde je in het tijdschrift De gemeenschap en werd je besproken door een van de katholieke critici die de dagbladen rijk waren. Was je protestant, dan werd je eerste werk gepubliceerd in Opwaartsche wegen. Literair werk werd als vanzelfsprekend getoetst aan bijbelse waarden. Maar ook het literair bestel was onderhevig aan ontzuiling en raakte in de jaren vijftig en zestig versnipperd.
De attitude ten opzichte van religieuze auteurs draaide 180 graden: wie het nog waagde zich serieus met religie bezig te houden werd met hoon overladen door de generatie Wolkers en Hermans. Religie werd een taboe. En dat taboe heeft zelfs literatuurwetenschappers er jarenlang van weerhouden serieus onderzoek te doen naar de plaats van religie in het werk van vooraanstaande literaire auteurs, betoogt Jaap Goedegebuure in zijn essaybundel Schrijvers en religie 1960-2010. Door marleen louter.