Leesfragment: Louwes versus Meijers

27 november 2015 , door Annaleen Louwes, Daan Stoffelsen

Ter gelegenheid van het vijfjarige bestaan van Het Dolhuys, het nationaal museum van de psychiatrie, is fotograaf Annaleen Louwes als gastcurator het archief ingedoken om historische foto’s van het museum te combineren met haar eigentijdse werk. Vanaf 18 februari tot en met 27 juni is Louwes versus Meijers te zien in Het Dolhuys. Op Athenaeum.nl enkele foto's, zoals ze in het begeleidende boekje te zien zijn, en een kort gesprek met de samenstelster en fotografe.

Tijdens haar zoektocht stuitte zij op uniek beeldmateriaal van psychiater Frederik Salomon Meijers, die begin 20e eeuw portretten maakte van psychiatrische patiënten. De beelden behoren tot de oudste foto’s van psychiatrische patiënten in Nederland. De geselecteerde werken van Louwes en Meijers zijn gebundeld in een boekje dat speciaal voor het lustrumfeest wordt uitgegeven. De tentoonstelling is te zien van 18 februari t/m 27 juni 2010.

De fotograaf en de psychiater fotografeerden hun modellen vanuit een verschillende invalshoek. Meijers wilde het psychiatrische ziektebeeld vastleggen van zijn patiënten. Voor Louwes doet het er helemaal niet toe of iemand gek of normaal is: zij wil hen zo puur mogelijk laten zien. Haar modellen komen van de straat, uit gevangenissen en psychiatrische ziekenhuizen.
Toch hebben de foto’s overeenkomsten. De kwetsbare uitstraling van de geportretteerden slaat een brug in de tijd waardoor de foto’s van Louwes en Meijers vaak naadloos in elkaar overgaan. De tentoonstelling past goed in het jubilerende Dolhuys dat in zijn vaste collectie aangeeft dat de grens tussen normaal en abnormaal vaak flinterdun is.

Een fotografisch avontuur

Het lastige van een opstelling als deze, met jouw foto’s naast Meijers’ patiëntenfoto’s, is dat je je onbewust gaat afvragen welke van jouw modellen ook in een inrichting zit, of in een gevangenis. Wie is er normaal? Je geeft je foto’s toch een context van psychiatrie.

‘Nou zitten er geen gevangenisfoto’s tussen, maar van de elf foto’s zijn er inderdaad zes of zeven in Den Dolder genomen [waar Louwes verbleef in Het Vijfde Seizoen, een kunstenaarsverblijf op het terrein van de psychiatrische instelling Willem Arntsz Hoeve]. Toch is die overeenkomst in context niet mijn uitgangspunt geweest. De opdracht van Het Dolhuys was gewoon een fotografisch avontuur, waarbij ik in Meijers’ foto’s een schoonheid vond die ik ook wel in mijn eigen werk tegenkom. Ik heb vervolgens heel intuïtief mijn eigen werk ernaast gelegd.

Het omgekeerde is overigens ook waar: ik heb niet de krankzinnigste foto’s van Meijers gekozen, maar juist de normalere. Die jongen op die foto zou je zoon kunnen zijn. De psychiatrische omgeving blijkt het meeste uit de foto van de man met vastgebonden beelden, maar dat was visueel vooral een mooi beeld.’

Je foto’s geven de indruk van een zekere naaktheid, openheid, rauwheid, eerlijkheid. Ik vind die rauwheid ook terug bij Meijers, maar hij had eerder een documentair, beschrijvend doel. Is Louwes' werk vrij daarvan? En als je toch iets moet beschrijven, gaat het dan over die normaliteit? Of eerder over kwetsbaarheid?

‘Al gaat het natuurlijk wel over verwachtingspatronen, ik denk zelf niet in normaal of niet-normaal. Het verblijf in Den Dolder kwam een beetje op mijn pad, en andere mensen die ik fotografeer hebben geen afwijkingen. Althans, niet meer dan ik. Misschien denken zij juist dat ik niet normaal ben, maar daar ben ik dus niet mee bezig.

Die context die je noemt, dat was wel een risico inderdaad bij een opdracht voor Het Dolhuys. Als ik iets voor hen maak, dan moet het juist niet gek zijn, want je weet al dat een en ander besmettelijk is. Maar, en dat maakt het wel interessanter, die besmetting brengt wel vragen voort: wat is er gek aan een gek? Wat maakt iemand gewoon?

Maar mijn foto’s staan los van de context – de omgeving ontbreekt. Neem mijn Albanische foto’s, daarin portretteer ik vrouwen die soms wel 25 jaar in gevangenis moeten zitten omdat ze iemand vermoord hebben. Vaak met een goede reden hoor. Als je die foto’s ziet, kun je niet zien dat het gevangenen zijn. Ze zijn mooi aangekleed, mooi opgemaakt. Misschien kun je nog wel aan de huiden zien dat ze niet gelukkig zijn, maar meer niet.’

Zijn deze mensen interessanter voor jou als fotograaf?

‘Ik vind mensen die alleen hun mooie kant laten zien in ieder geval minder interessant. Gevangenen en patiënten zijn niet specifiek interessanter, maar het is wel zo dat ik op zoek ben naar hoe mensen in het leven staan, en die zoektocht kan ik makkelijker op hen projecteren. Ik vind het wel interessant om te zien hoe mensen kunnen overleven, in een kleine ruimte, of in een moeilijk regime. Want dat geldt voor de Albanische foto’s: daar speelt de sociale context, de mannenmaatschappij, mishandeling een belangrijke rol. Ik ben nieuwsgierig naar hoe mensen opgesloten zitten of in hun eigen wereld zijn. Met hen kan ik wat.’

 

Louwes versus Meijers, voor- en achterzijde.

Louwes versus Meijers.

Louwes versus Meijers.

Louwes versus Meijers.

Louwes versus Meijers.

 

Het Dolhuys

Delen op

Gerelateerde boeken

MINDBOOKSATH : athenaeum