Leesfragment: Het getal Fu

27 november 2015 , door Ayu Utami
| | | |

15 maart verschijnt Het getal Fu, de Nederlandse vertaling van Ayu Utami's roman Bilangan Fu. Het boek beleefde verschillende herdrukken en werd uitgeroepen tot beste roman van Indonesië. In 2000 won de maatschappelijk geëngageerde Ayu Utami de Prins Claus Award. Wij publiceren vandaag voor.

Het getal Fu geeft een beeld van de veranderingen zoals die zich nu in de Indonesische samenleving voltrekken. De vrienden Parang Jati en de jonge bergbeklimmer Sandi Yuda zijn vaak te vinden in de bergen van Oost-Java. Tijdens het klimmen verbeeldt Yuda zich regelmatig een verleidelijke gedaante te zien, een vrouw met een wolvengezicht, die hem een magisch getal toefluistert: het getal Fu. Deze mystieke ervaring lijkt in scherp contrast te staan met de politieke betrokkenheid van zijn vriend Parang Jati en diens verbeten strijd tegen fanatieke religieuze groeperingen.

In zijn Van Dis in Indonesië (aflevering 18 maart) bezoekt Adriaan van Dis Utami. Ook zal de schrijfster de Tong Tong Fair bezoeken.

Sierkast

Zullen we wedden? Je wilt me vast niet geloven als ik zeg dat in dat jampotje een kootje van een pink ligt. Ik heb het bij een weddenschap gewonnen. Ik ben niet gek op het potje en al evenmin op het op formaline drijvende kootje waar nog een nagel aan vastzit. Mijn vriendin is zelfs weggelopen, omdat ze het zo afschuwelijk vond. Ze zei dat de dikte en de bolling van het glas het effect van een aquarium oproept. Het kootje ziet er daardoor uit als een inktvis. En de paarse nagel lijkt op een bont en blauw geslagen oog, dat haar betrapt wanneer ze er een blik op werpt. Ik zei tegen mijn vriendin, dat ze er niet naar kijken moest als ze het zo akelig vond. Zelf zie ik het kootje liever als een trofee uit een van mijn vele weddenschappen.
In mijn huurkamer heb ik een sierkast tegen de muur geplaatst. Bestemd voor mijn souvenirs en aandenkens aan mijn weddenschappen. Er zitten voornamelijk voorwerpen van weinig waarde in. Neem nou die pink, die heeft geen enkele waarde. Daarnaast heb ik een rib van een mens neergezet, die de vorm heeft van een kromzwaard, met weer daarnaast een zwartgranieten kruis van een grafsteen. Het is eigenlijk vanwege deze drie voorwerpen dat mijn vriendin van angst was weggelopen. De rest van de collectie maakt nog geen aanhanger van de gothicrage van me. Evenmin een personage uit de klassiek geworden verhalen van Alfred Hitchcock. Ik ben gewoon een mens die zich uitleeft in zijn hobby's. Ik ben een rotsklimmer en een gokker. Niets meer en niets minder.
Het benagelde vingerkootje was van mijn vriend Fulan, een rotsklimmer. Nee, ik heb het niet verkregen door zijn vinger op een hakblok te leggen en het kootje ervan af te hakken, omdat hij een weddenschap verloren zou hebben. Ik ben geen psychopaat. We waren bezig de rotsen in Citatah te beklimmen, een rij kalksteenrotsen aan de rand van Bandung, toen er ineens een steen afbrokkelde. Zo groot als een mensenhoofd. Ik was met klimmen bezig, terwijl Fulan aan de voet van de steile rotswand stond. Het was zijn beurt om te koken. Ik durf te wedden dat de steen vanzelf van zijn plek vijf meter boven mij naar beneden was gevallen. Ik had er geen schuld aan. Ik vloekte nog toen het ding langs mijn hoofd naar beneden suisde. Ik begreep dadelijk dat mijn vrienden in de nabijheid van de tent in gevaar verkeerden. De steen zou een behoorlijke vaart hebben als die de grond bereikte.
Een seconde later hoorde ik iemand hartgrondig gillen. Als een hond die op het punt staat in mootjes gehakt te worden. Op de plek waar ik hing, werd mijn zicht belemmerd door een uitstekend rotspuntje, waardoor ik niet kon zien wat er gaande was. Ik probeerde zo snel mogelijk af te dalen, afglijdend met behulp van musketons en descenders.
Beneden aangekomen zag ik Fulan al op een brancard liggen; hij werd neergelegd in de oude gele landrover, die ik van enkele partijtjes hanengevechten had gewonnen. Ik zag geen wonden op zijn lichaam. Alleen zijn pink bloedde hevig. Of liever gezegd, ik zag dat zijn handpalm helemaal rood was, donker en glimmend rood.
Nog voordat de auto werd gestart, hoorde ik een andere vriend naar mij schreeuwen. 'Yuda, zoek jij het stukje van zijn pink voordat het donker is!'
Natuurlijk ging ik onmiddellijk naarstig zoeken, om blijk te geven van onze vriendschap. Om de bosratten voor te zijn. Ik vond het stukje pink tussen de struiken, dicht bij een omgevallen gaskomfoortje waar overal bloedspatten lagen. Vanwege de noodsituatie hadden mijn vrienden het over het hoofd gezien. Ik wikkelde het stukje pink in de doek die ik tevoren om mijn hoofd had gedragen. Onmiddellijk daarna ging ik met een motortaxi naar het ziekenhuis, achter mijn vriend aan. Ik spoorde de bestuurder aan snelheid te maken en dreigde hem zijn bromfiets af te pakken als hij geen gas wilde geven.
In het ziekenhuis aangekomen zag ik dat de dokter al druk doende was de afgeknotte pink te hechten. Te laat. Bezorgd en met een gevoel van spijt riep ik: 'Dokter, stop! Ik heb het topje van de pink gevonden. Hecht u het eraan vast!'
Volkomen in de war vouwde ik het doekje open en stak het kootje zo groot als een stukje gemberwortel omhoog.
Maar alle ogen waren op me gericht zonder dat iemand wat zei, op mij en op het kootje dat ik omhoogstak, wel tien minuten lang. Ik kreeg het gevoel dat ik een dwaze beweging in een verstarde film was. Toen zag ik de dokter langzaam zijn hoofd schudden. 'Het heeft geen zin. Het is er al af. Kan er niet meer aan vastgehecht worden,' zei hij koel.
Toen ik tot bedaren was gekomen, zag ik uit Fulans ogen magma in mijn richting spuwen. Fulan zat nu op een stoel in de wachtkamer van de eerste hulp. Zijn lippen hield hij stijf op elkaar en zijn ogen schoten vuur. Zijn haren leken wel giftige slangen. Wat heb ik misdaan? Ik heb de steen niet laten vallen. Bovendien weet iedereen, dat al zou de steen door mijn toedoen zijn afgebrokkeld, een ongeluk als gevolg daarvan niemand verweten kan worden. Dat is ons solidariteitsprincipe. Elk moment kan een stuk rots naar beneden vallen. Dat is het risico dat vastzit aan avontuur. 'Yuda...' Hij riep mijn naam, maar ik wist zeker dat ik gesis aan het eind daarvan hoorde, Judas. Jij bent Judas, de verrader.
Ik pakte het glazen potje met het kootje, dat ik geheel belangeloos naar die plek had meegenomen. Een zuster met een forse derrière had het kootje voor ons ingepakt. Het was de schuld van de dokter, niet van mij. Hij wilde het niet meer aan zijn vinger vasthechten.
Vanwege mijn koppigheid weigerde ik excuses te maken, ook al zou ik daarmee mijn vriend gunstig stemmen.
In plaats daarvan daagde ik Fulan uit tot een weddenschap. Het leek of een weddenschap de enige taal was die ik op die leeftijd verstond. Ik was negentien jaar.
'Het stukje pink groeit er heus wel weer aan. Het zal niet perfect zijn, maar het groeit eraan. Geloof me maar. Zullen we erom wedden...' zei ik zonder lang nadenken. Op die leeftijd hoeft een mens niet lang na te denken.
Iemand lachte me uit, omdat ik deed alsof een vinger zich net zo gedraagt als de staart van een tjitjak.
Fulan kon er niet om lachen. Hij zei: 'Goed. Als het er niet aan groeit, duw ik dit stukje pink in je strot.'
Eigenlijk was ik beledigd. Hij waardeerde mijn inspanningen helemaal niet. 'Oké,' zei ik uitdagend zonder verlies van mijn gevoel voor humor. 'Maar als het wel groeit, dan slik jij dit stukje pink zelf maar in.'
Een vriend kwam tussenbeide. 'Als het wel groeit, is dit stukje pink voor Yuda. Als het niet groeit, is het voor Fulan. Je weet maar nooit of het met de komst van een nieuwe techniek niet ooit nog eens een keer vastgehecht kan worden.'

Zo was het dus gegaan. Aanvankelijk geloofde niemand me. Maar na een jaar zagen we dat er een stukje aan Fulans pink was gegroeid. Het zag er inderdaad niet perfect uit, precies zoals ik het destijds gedachteloos had beweerd. Het verdwenen kootje was vervangen door een nieuwe aanwas met een korter en zachter stukje nagel. Zijn pink was dus gegroeid, op dezelfde manier als bij de staart van een tjitjak. We gingen niet naar de dokter, omdat we geen behoefte hadden aan een verklaring. Zijn vinger kreeg een nieuwe jonge loot, wat voor een verklaring heb je daarvoor nodig? Uitleg zou alleen maar het gevoel dat we met een wonder te maken hadden tenietdoen. Het komt rotsklimmers beter uit om te geloven dat de vingers van een rotsklimmer weinig verschillen van de staart van een tjitjak. Een dergelijke theorie geeft veel meer hoop. Met een kleine ceremonie bijgewoond door onze groep klimmers, droeg Fulan het bijzondere glazen potje aan mij over als teken van zijn nederlaag.
Ik denk met ontzag terug aan die eenvoudige ceremonie. Het was avond. Orion stond hoog aan de hemel. De rotswand verhief zich als een donkere schaduw boven ons. Het waaide. De geur van de natuur vermengde zich met de geur van knetterend houtvuur. We zaten in een kring rondom de uitstekende rotsformatie waar het ongeluk had plaatsgevonden. Op de grill begon het lamsvlees te garen. Gekruid met gekneusd knoflook. In de koelbox lagen een dozijn blikjes Balihai gekoeld met smeltende ijsblokjes. Verder stonden er blikjes cola, pakjes Mansions en Drum. Allemaal van de goedkoopste soort, die je hoofdpijn bezorgt. Fulan zat er wat verslagen bij. Hij wist dat het niet rechtvaardig van hem was geweest mij de schuld te geven. Hij wist ook dat, wanneer ik had vastgehouden aan de oorspronkelijke regels, hij het stukje pink op formaline door zijn keel had moeten laten glijden.
Maar dat was niet wat mij zorgen baarde. In zijn korte toespraak kondigde Fulan aan dat hij zijn klimactiviteiten zou moeten minderen, omdat hij weldra in het huwelijksbootje zou stappen. Dit zou tegelijkertijd een feest worden dat het einde van zijn vrijgezellenleven inluidde. Vervolgens overhandigde Fulan mij het kleine jampotje als zijn nalatenschap. De anderen in de groep klapten in hun handen. Iemand imiteerde het gesnik uit een treurige tv-serie.
Ik trok zijn nieuwe pink naar me toe en kuste die. Ik voel altijd verdriet en kwaadheid wanneer iemand van de rotsklimmers trouwt. Ik besef maar al te goed dat een huwelijk het einde betekent van het avontuur van het rotsklimmen. De klimmer haakt meestal af om de kost te verdienen, om zijn verleidster, inclusief de kleine plaaggeestjes die zij al snel ter wereld zullen brengen, een gezapig leven te bezorgen. De strijder verwordt dan algauw tot een arbeider.
'Ik ben verdrietig dat jij ons geloof verlaat,' fluisterde ik tegen hem. In feite was hij niet van zijn geloof gevallen, hij was in stand omlaaggegaan.
Hij sputterde tegen en zei dat hij niet volledig met rotsklimmen zou stoppen. Ik glimlachte flauwtjes. Mannen kunnen goed kletsen. Tijdens hun vrijgezellenavond zeggen ze altijd dat ze nooit ofte nimmer hun vrijheid zullen opgeven.
Die Fulan. Hij was toch met klimmen gestopt. Op vierentwintigjarige leeftijd. Hij was de bezitter van de pink in het jampotje die ik nu zorgvuldig bewaar. Mijn vriend met zijn ronde gezicht en wollige haren had hoe dan ook een deel van zijn leven met mij gedeeld.
Ik bleef trouw aan mijn levenskeuze. Tot op de dag van vandaag. Naast de pink op sterk water ligt op hetzelfde rek van de kast in mijn huurhuisje een rib op een fluwelen ondergrond. Die rib was het eigendom van de overleden vader van Oscar, een andere bevriende rotsklimmer, en het kruis tegen de muur is afkomstig van zijn vaders grafsteen. Ik heb ze met een andere weddenschap gewonnen, die voortkwam uit een discussie over wat het beste zou zijn, een crematie of een begrafenis. Ik zei namelijk tegen Oscar dat de begraafplaats in de wijk Blok P waar hij zijn vader wilde begraven, zeker binnen tien jaar opgeheven zou worden. Mocht ik het bij het verkeerde eind hebben, dan wilde ik in het elfde jaar wel veertig dagen onafgebroken naast het graf van zijn vader liggen. Als ik ook maar een dag zou overslaan, moest ik weer vanaf de eerste dag beginnen te tellen. Hij ging direct akkoord, zonder dat ik ook maar iets over mijn voorwaarde had gezegd. Toen kwam ik met mijn voorwaarde. Als ik gelijk zou hebben, wilde ik een rib en het kruis van de grafsteen van zijn vader hebben, wanneer ze de restanten zouden uitgraven. Ja, een rib, want wie weet komt er een schone vrouw uit tevoorschijn. (Oscars moeder van vijfenveertig heeft overigens nog altijd een figuurtje als een mandoline). De begraafplaats maakte plaats voor een gemeentekantoor. Oscar hield zich aan zijn belofte en loog zijn familie voor. Of loog hij míj voor en had hij een rib uit een ander graf gepakt? Het maakte me allemaal niet uit. Omdat het hem niet echt lekker zat, kwam Oscar regelmatig op zijn persoonlijke manier een eerbetoon aan de rib brengen. Of misschien was het ook wel omdat hij het prettig vond om in de nabijheid van een relikwie van zijn vader te zijn. Maar het kon ook zijn dat hij stiekempjes genoot omdat hij mij in de maling had genomen. Het maakte me allemaal niet uit.
Een sierkast vol aandenkens aan mijn weddenschappen. Hij zorgt ervoor dat ik uit de buurt blijf van de drukte van de stad, waar ik niet tegen kan. Op gezette tijden kijk ik met intens genot naar de inhoud van de kast. Een jampotje met een stukje zure pink. Een uitgedroogde mensenrib. Een verzameling rotzooi. Een nooit geopende fles gevuld met verrotte buiklucht. Een bh van het liefje van mijn vriend. De foto van onze vogel die ik maakte toen een vriendin haar camera aan ons in bewaring gaf. De veren staken naar alle kanten uit. Die vriendin die een cursus fotografie deed, zag de foto pas toen ze de afdrukken bij de Fujiwinkel ophaalde. Een aantal oude boeken: The Sensuous Man, How to be a Perfect Gigolo, How to Read Books, How to Win Hearts, Hoe plant je Geldbomen, Hoe Hypnotiseer je Mensen. Wayang Werkudara. De cocon van een kedondongrups. Een reeks ruwe, pornografische schetsen van Eric Staton. Een collectie stripverhalen van Superman uit Amerika. Spidermanpoppen in allerlei maten. Firdaus Oil ter bevordering van haargroei. Tongkat Madura, kruiden die het testosterongehalte verhogen. Olie van rivierschildpadden om de borsten te vergroten. Een bord met een anonieme tekst erop: Later, oud geworden, weten we dat het lachen moeizamer wordt. Dat komt doordat we, net als bomen, harder worden naarmate we ouder zijn. Om dit droevige feit kan trouwens ook gewed worden.
Maar op de meest respectvolle plaats in de kast, precies in het midden, tussen twee bidkaarsen in, heb ik een kistje neergezet. Een sieradenkistje van djatihout. Ik onderhoud de buitenkant van het kistje door regelmatig het hout in te wrijven. Op bepaalde dagen steek ik de kaarsen links en rechts aan en start ik mijn ritueel. In het kistje ligt een eenvoudig steentje. Een sedimentsteen, bijna driehoekig. Met een stukje fossiel erin. Het heeft de vorm van het labyrint van een vuistgroot slakkenhuis. De steen lijkt op een replica van stenen die in een geologisch museum als souvenirs verkocht worden. Maar de steen is waardig om op een fraaie pedestal in een bijzonder museum bewaard te worden. Een museum waarvan de stukken niet alleen als wetenschappelijke objecten behandeld worden, voorzien van kaartjes met levenloze gegevens erop, maar waar ze beschouwd worden als voorwerpen met een ziel. Een ziel die zich uit in sprookjes en verhalen. Onder de steen ligt een oude brief met daarin een met de hand geschreven zin: wat jij hier niet hebt kunnen begrijpen, mag je buiten niet aan Mij vragen.
In dat sedimentsteentje ligt mijn levensverhaal gekristalliseerd.

[...]

Copyright © 2008 Ayu Utami
Copyright Nederlandse vertaling © 2012 Maya Sutedja-Liem en De Geus BV

Uitgeverij De Geus

Delen op

Gerelateerde boeken

MINDBOOKSATH : athenaeum