Leesfragment: Meer denken over seks

27 november 2015 , door Alain de Botton
|

Op 7 september verschijnt Alain de Bottons Meer denken over seks (How to Think More about Sex, vertaald door Jelle Noorman), dit weekeinde kunt u in de Nacht alvast de inleiding uit het boek lezen. In het najaar organiseren Brandstof en The School of Life een denkfestival in de Beurs van Berlage, De Botton zal hierbij een van de sprekers zijn.

Seks is een belangrijk onderdeel van ons leven en er is al veel over gesproken en geschreven. Alain de Botton doet dit op een geheel vernieuwende en verfrissende manier, waardoor je nieuwe inzichten krijgt in je al dan niet aanwezige seksleven. Weinigen van ons voelen zich 'normaal' als het gaat om seksualiteit, door ideeën die wij onszelf hierover opleggen. Alain de Botton bekijkt gevoelige onderwerpen als overspel, begeerte, pornografie en impotentie vanuit een subjectief standpunt, wat tot verrassende inzichten leidt. Volgens hem heeft een succesvol seksleven meer te maken met wat er zich in het hoofd van de mens afspeelt dan in zijn lichaam.

Inleiding

1

Het is weinigen gegeven dit leven door te komen zonder het gevoel - meestal in combinatie met een stille wanhoop, bijvoorbeeld aan het eind van een relatie of wanneer we gefrustreerd naast onze partner in bed liggen en de slaap niet kunnen vatten - dat we een beetje vreemd zijn waar het gaat om seks. De meesten van ons hebben, diep vanbinnen, het pijnlijke idee dat ons op dat gebied iets mankeert. Hoewel het een van de intiemste bezigheden is, bestaan er rond seks een heleboel invloedrijke, door de samenleving bekrachtigde opvattingen die voorschrijven hoe een normaal mens gevoelsmatig en praktisch met dat onderwerp dient om te gaan.
In werkelijkheid zijn niet veel mensen ook maar enigszins normaal als het op seks aankomt. We worden vrijwel allemaal geplaagd door schuldgevoel en neuroses, door fobieen en ontwrichtende verlangens, door onverschilligheid en walging. Geen van ons gaat met seks om zoals we geacht worden dat te doen, met die opgewekte, sportieve, van obsessies gespeende, onveranderlijke, uitgebalanceerde benadering die we anderen in onze geplaagde fantasie toedichten. We zijn allemaal abnormaal - zij het alleen als we uitgaan van een zeer verwrongen ideaalbeeld.
Gezien het feit dat het dus doodgewoon is om vreemd te zijn, is het jammer dat de ware feiten van ons seksleven maar zelden openbaar worden. Het blijft zo goed als onmogelijk om iemand op wie we graag een goede indruk willen maken te vertellen hoe we seks beleven. Verliefde mannen en vrouwen deinzen er instinctief voor terug om meer dan een fractie van hun verlangens te delen, uit angst - en meestal terecht - een ondraaglijke weerzin bij hun partners op te wekken. We vinden het wellicht eenvoudiger om te sterven zonder dat we bepaalde gesprekken hebben hoeven te voeren.
Het lijkt zonneklaar wat een filosofisch boek over seks in de eerste plaats dient te beogen: het moet ons niet leren hoe we intenser of vaker seks kunnen beleven, maar hoe we ons, middels een gemeenschappelijke taal, wat minder slecht op ons gemak kunnen gaan voelen over het soort seks waar we ofwel naar verlangen, ofwel het liefst onderuit zouden komen.

2

Al ons ongemak ten aanzien van seks wordt doorgaans verergerd door de gedachte dat we in een tijd van seksuele vrijheid leven en dat we seks daarom zo langzamerhand een doodnormale zaak zouden moeten vinden waarmee we geen enkele moeite hebben.
Het standaardverhaal over de manier waarop we onze ketens hebben afgeschud gaat ongeveer als volgt: duizenden jaren lang waren mensen over de hele wereld door een duivelse combinatie van religieus fanatisme en pedante maatschappelijke gebruiken gekweld door onterechte schuldgevoelens en verwarring omtrent seks. Ze dachten dat hun handen eraf zouden vallen als ze masturbeerden. Ze geloofden dat ze in een vat olie zouden branden omdat ze naar iemands enkel hadden gegluurd. Ze wisten niets van erecties of clitorissen. Ze waren bespottelijk.
En toen, ergens tussen de Eerste Wereldoorlog en de lancering van Spoetnik 1, werd het allemaal beter. Mensen gingen eindelijk bikini's dragen, gaven toe dat ze masturbeerden, kregen tijdens informele bijeenkomsten het woord cunnilingus over de lippen, begonnen pornofilms te kijken en voelden zich opeens bijzonder op hun gemak bij een onderwerp dat om bijna onverklaarbare redenen gedurende het grootste deel van de geschiedenis van de mensheid de bron was geweest van nodeloze neurotische frustratie. Het vermogen om zelfverzekerd en enthousiast seksuele betrekkingen aan te gaan, werd in de moderne tijd net zo vanzelfsprekend als schroom en schuldgevoel in de voorgaande eeuwen waren geweest. Seks werd voortaan beschouwd als een nuttig, verkwikkend en opwekkend tijdverdrijf, een beetje zoals tennis: iets wat iedereen zo vaak mogelijk zou moeten doen om de spanningen van het moderne bestaan te verdrijven.
Dit verhaal over verlichting en vooruitgang mag onze rationele vermogens en heidense neigingen dan wel in een gunstig daglicht stellen, maar het gaat ook stilzwijgend voorbij aan een onontkoombaar feit: seks is niet iets waarvan we ons ooit gemakkelijk bevrijd zullen voelen. Het is niet toevallig dat seks ons duizenden jaren lang zo heeft verward: repressieve religieuze verordeningen en maatschappelijke taboes zijn voortgekomen uit aspecten van onze natuur die niet zomaar even kunnen worden weggewenst. We hebben het altijd moeilijk gehad met seks doordat het een van nature ontregelende, overweldigende en krankzinnige kracht is, die op geen enkele manier strookt met het merendeel van onze ambities en vrijwel onmogelijk op discrete wijze in een beschaafde samenleving kan worden geïntegreerd.
Ondanks onze verwoede pogingen het verschijnsel van zijn eigenaardigheden te ontdoen, zal seks zich nooit conformeren aan ons idee van eenvoudig of 'leuk'. Seks is van nature niet democratisch of teder, maar onlosmakelijk verbonden met wreedheid, overschrijdingen en het verlangen naar onderwerping en vernedering. Seks laat zich niet netjes terugbrengen tot een bekroning van onze liefde, zoals we dat graag zouden zien. Ook al doen we nog zo ons best de boel onder controle te houden, seks heeft de hardnekkige neiging een ravage aan te richten in ons leven: seks brengt ons ertoe onze relaties te verbreken, bedreigt onze productiviteit en dwingt ons te lang in nachtclubs te blijven praten met mensen die we niet aardig vinden maar die desondanks het verlangen in ons opwekken hun ontblote buik aan te raken. Seks vormt een absurd en wellicht onvermijdelijk contrast met enkele van onze meest hoogstaande overtuigingen en waarden. Het is dan ook geen wonder dat er meestal niets anders voor ons op zit dan onze driften te onderdrukken. We zouden ons erbij moeten neerleggen dat seks in wezen behoorlijk raar is, in plaats van het onszelf kwalijk te nemen dat onze reacties op de verwarrende prikkels die ervan uitgaan niet normaler zijn
. Dat betekent niet dat we geen stappen kunnen ondernemen om meer over seks aan de weet te komen. We moeten alleen wel beseffen dat we nooit helemaal de problemen zullen oplossen die ermee gepaard gaan. Het beste waarop we kunnen hopen is een respectvol vergelijk met een anarchistische, onbesuisde kracht.

3

Sekshandleidingen, varierend van de Kama Soetra tot The Joy of Sex, hebben met elkaar gemeen dat ze de problemen van seksualiteit altijd in het lichamelijke zoeken. Seks wordt beter - zo verzekeren ze ons allemaal op hun eigen manier - zodra we de lotuspositie beheersen, leren creatief om te gaan met ijsblokjes of beproefde technieken toepassen voor het bereiken van een gelijktijdig orgasme. Dat dergelijke gidsen soms onze wrevel wekken komt misschien doordat ze, al hun bemoedigende woorden en behulpzame illustraties ten spijt, iets verschrikkelijk vernederends hebben. Ze willen ons doen geloven dat onze problemen met seks voornamelijk voortkomen uit het feit dat we nooit anale stimulering hebben geprobeerd of de Karezza-methode niet onder de knie hebben. Maar dat zijn avonturen die zich afspelen in wellustiger sferen van de menselijke seksualiteit en gaan voorbij aan het soort uitdagingen waarvoor we ons normaal gesproken geplaatst zien.
Voor de meesten van ons gaat het er niet om hoe we seks nog prettiger kunnen maken met een geliefde die toch al dolgraag urenlang op de bank nieuwe standjes met ons wil uitproberen, onder het genot van jasmijngeuren en het gezang van kolibries. We zitten veel meer in onze maag met het feit dat seks met onze vaste partner door onenigheid over de opvoeding van de kinderen en over geldzaken zo problematisch is geworden; of met onze verslaving aan internetporno; of met het besef dat we alleen maar lijken te verlangen naar seks met mensen van wie we niet houden; of met de vraag of we door een affaire met iemand op het werk voorgoed de liefde en het vertrouwen van onze eega hebben verspeeld.

 

Onze voornaamste problemen met seks hebben zelden iets met techniek te maken. Kama Soetra, India, eind achttiende eeuw.

 

4

Gezien deze en nog vele andere problemen, kunnen we ons afvragen hoe vaak we er in alle redelijkheid op kunnen rekenen dat seks naar wens verloopt - en in weerwil van de tijdgeest tot de conclusie komen dat een paar keer in ons leven waarschijnlijk een reële en natuurlijke begrenzing van onze ambities is. Geweldige seks zou, net als geluk in het algemeen, wel eens de verrukkelijke, sublieme uitzondering kunnen zijn.
Tijdens onze meest geslaagde seksuele ontmoetingen staan we er zelden bij stil hoe bevoorrecht we zijn. Pas wanneer we ouder worden en steeds weer met een weemoedig gevoel terugblikken op een handvol erotische wapenfeiten, beginnen we te beseffen hoe zuinig de natuur is met de geschenken die ze ons aanreikt - en daarmee ook wat een buitengewoon, uitzonderlijk samenspel van biologie, psychologie en timing bevredigende seks in feite vormt.
Het grootste deel van ons leven lijkt seks gedoemd te blijven steken in hunkering en onbeholpenheid. Wat alle handboeken ook mogen beloven, er bestaan echt geen oplossingen voor het merendeel van de dilemma's waarmee we door seks worden geconfronteerd. Een nuttig zelfhulpboek over dit onderwerp dient zich dan ook te richten op het omgaan met pijn in plaats van het zonder meer bestrijden daarvan; onze hoop moet zijn gevestigd op de literaire versie van een hospice, en niet van een hospitaal. Maar al mogen we van boeken niet verwachten dat ze onze problemen wegnemen, ze kunnen ons wel mogelijkheden bieden ons verdriet de vrije loop te laten en te ontdekken dat onze ellende een gemeenschappelijke grondslag kent. Een boek kan troost bieden door ons eraan te herinneren dat we niet alleen staan als het gaat om de vernederende en merkwaardige moeilijkheden die het onontkoombare bezit van seksuele driften met zich meebrengt.

Copyright © The School of Life
Copyright Nederlandse vertaling © Jelle Noorman / Uitgeverij de Arbeiderspers
Copyright auteursportret © Vincent Starr

Uitgeverij De Arbeiderspers

Delen op

Gerelateerde boeken

MINDBOOKSATH : athenaeum