Van Natalia Ginzburg tot Lisa Weeda: 7 cadeautips van Daan Stoffelsen, webredacteur Athenaeum.nl

21 november 2022
| | | | | | | | | |

Tijdens de feestdagen geef je natuurlijk een boek cadeau. Om je te helpen bij je keuze delen onze boekverkopers hun cadeautips. Deze keer: webredacteur Daan Stoffelsen met een eclectische lijst die bestaat uit literaire romans, essays, een kinderboek en een detective.

Mijn lezen trok zich in 2022 terug uit de actualiteit, en dit jaar durf ik niet meer te schrijven over ‘de beste boeken’. Zo heb ik Anjet Daanjes roman nog niet gelezen, en liggen de essaybundels van Marja Pruis, Tijs Goldschmidt en Roel Bentz van den Berg nog op de stapel, deels gelezen of klaar voor vakantietijd. Om over vertaalde literatuur maar te zwijgen: Sarah Halls Het atelier was in het oorspronkelijke Engels mijn boek van 2021, maar van 2022? Dit lijstje is dus vrij, ongebonden en, naar ik hoop, licht, met de warmte en complexiteit van een klimaatcrisisherfst.

1. Natalia Ginzburg, De kleine deugden

‘Het is altijd de vraag, of althans mijn vraag, waar het persoonlijke ophoudt en het navelstaren begint,’ vraagt Niña Weijers zich ergens af in haar voor de Boekenbon Literatuurprijs genomineerde bundel Zelf doen. Want: waarom niet maatschappelijker schrijven, geëngageerder? Nou, omdat literatuur het interessantst is waar de werkelijkheid jou persoonlijk raakt, waar je de eeuwige dingen ziet in het dagelijkse. Weijers doet dat uitstekend in haar bundel, maar Natalia Ginzburgs prachtige De kleine deugden (Le piccole virtú, vertaling Jan van der Haar) laat de beste voorbeelden zien. In haar openingsessay uit 1944 beschrijft ze haar gezinsleven op het niveau van rotte sinaasappels en kaantjes, en besluit met: ‘In die afwisseling van hoop en heimwee verglijdt ons lot.’ En dan: ‘Een paar maanden nadat we het dorp hadden verlaten, stierf mijn man in de Regina Coeli-gevangenis in Rome.’

Shit.

Niet alle essays zijn zo concreet, al waagt Ginzburg zich met groot succes juist aan de kleine zaken, en is ze even wijs als warm over vriendschappen, de verhoudingen tussen ouders en kinderen, en over schrijverschap. Een handboek voor het leven.’

Lees een fragment uit De kleine deugden op onze site.

2. Manon Uphoff, Oktober

In dit lijstje mag het essay, het vrijste literaire genre, gevierd worden. Op uitnodiging van Das Mag schreef Manon Uphoff een organisch boek, dat begint bij de maand oktober, maar ingaat op onze verhouding met de dood en seksualiteit. Oktober onderzoekt een klassieke mythe, en zonder haperen, zonder me als lezer kwijt te raken, weet ze het fenomeen Anasyrma in de Demetermythe te duiden — de oude buikgodin Baubo toont Demeter haar vulva om haar even te laten lachen — en in retrospect een exhibitionistische scène in Gemis te verklaren.

Vervolgens schrijft ze over een nog te voltooien roman, waarin ze een vader opvoert die ze vergelijkt met de vader in Renée van Marissings Onze kinderen, om te besluiten met een analyse van Sonali Deraniyagala’s Vloedgolf, en te eindigen met een korte bespiegeling over ‘oktober, oktober, maand van de neergang van de zomer, de geleidelijke afdaling, het begin van het verlies, het sterven’. Dat is veel, en Oktober voelt op momenten wat té wild, maar Uphoff hield me bij de les, en laat zien dat haar oeuvre - ik las het grotendeels voor De Revisor - na het monumentale Vallen is als vliegen nog alle kanten op kan.

3. Sjoerd Kuyper, Robin. Alle verhalen

En nu iets geheel anders. Ik las niet genoeg om het beste van 2022 te benoemen, maar wel veel jeugdliteratuur dit jaar, en ik durfde een lijstje in te leveren voor de Grote Vriendelijke 100. Mijn derde tip is nieuw én klassiek. In Robin. Alle verhalen zijn nu álle verhalen gebundeld van de fijnste kleuter van de Nederlandse jeugdliteratuur, in een in linnen gebonden uitgave over en voor een heerlijke levensfase. Marije Tolmans kleurrijke en lieve illustraties gaven Sjoerd Kuypers verhalen al een frisse uitstraling, met zijn laatste tekstuele ingrepen is Robin nu echt tijdloos. Robins verhalen begonnen ooit in 1990, maar in deze editie moeten ze het weer een paar decennia redden als de voorleesverhalen voor kinderen van vier tot 104.

Lees de bespreking door Daan Stoffelsen van Robin. Alle verhalen. Meer klassiek-frisse kinderliteratuur? Daan Stoffelen schreef ook over Het boek van alle mensen, dieren en dingen, een bloemlezing uit vijftig jaar kinderboeken bij Querido.

4. Een blijvend bezit

Verder terug van 2022: dacht je dat vijftig jaar kinderboeken lang was? Dat 1944, het jaar van Ginzburgs essay, lang geleden is? Mijn vierde tip gaat ruim twee millennia terug.

Een blijvend bezit. Het mooiste uit de klassieke literatuur, samengesteld door Emilia Menkveld en Vincent Hunink bij gelegenheid van het zestigjarig bestaan van Uitgeverij Athenaeum - Polak & Van Gennep en de Baskervillereeks, bracht me terug naar mijn studietijd, toch al even geleden, maar bleek niettemin ontzettend fris en raak en rijk. De paradox is natuurlijk dat hoewel de Oudheid schrijvers tot op de dag van vandaag beïnvloedt - Uphoff! - en ze toen ook al volgens allerlei regels en rituelen werkten, ze niet de last van 2500 jaar literatuur hadden. De Griekse en Latijnse literatuur is jeugdiger dan je denkt.

Dus lees Een blijvend bezit en daarna de volledige vertalingen, want je leest de klassieken om te proeven van het mooiste van taal en wereld, het raakste over mens en denken.

Lees Daan Stoffelsen over Een blijvend bezit, maar ook Roel Salemink.

5. Mathijs Deen, De Hollander

Ik ben in 2022 een vrijere lezer geworden, en zo las ik voor het eerst in jaren weer een detective. Ik had hem bedacht voor onze kleine week Vlieland, maar ook op vakantie in Griekenland is hij geweldig. De Hollander gaat over het mysterie van een drenkeling op betwist Nederlands-Duits waddengebied. Hoe is hij daar gekomen? Hoe is hij gestorven? Een half-Texelse Duitse rechercheur, de Hollander, zwijgzaam, worstelend met iets te vette ontbijten, gaat het onderzoek aan. Het is een verrassende whodunnit geworden, waarin alle puzzelstukjes samenkomen. De Hollander verdient wat mij betreft een serie, en verdomd, Der Taucher verschijnt in februari 2023, nog voor de Nederlandse editie.

En natuurlijk is elke detective een ode aan het verhaal, de overtuiging dat alles samenhangt en details tellen, maar Deen toont zich een vakman op het gebied van historische fictie en non-fictie en geeft De Hollander een literaire kwaliteit.

Lees een fragment uit De Hollander.

6. Alejandro Zambra, Bijna een vader (vertaling Brigitte Coopmans)

Kijk, Sarah Hall verdient dus de Europese Literatuurprijs, maar de Chileen Alejandro Zambra mag niet meedoen als niet-Europeaan. Dus nog maar eens een aanbeveling, want Zambra’s grootste roman tot nu toe gaat aanstekelijk over liefde en seks, en over vaderschap, maar ook over dichters en literatuur (de oorspronkelijke titel was Poeta Chileno). Hij schrijft geestig en licht en sexy en raak (‘En als je de namen van de bomen niet kent, verzin je ze gewoon, bedacht hij die nacht somber, terwijl hij Carla met bedrevenheid befte.’ Die alliteratie!).

Lees een fragment uit Bijna een vader.

7. Lisa Weeda, Aleksandra

Tot slot een boek uit 2021 dat akelig genoeg actueel blijft: Lisa Weeda’s veelgeprezen debuutroman Aleksandra. Ik ontdek dat ik weinig literaire fictie heb gelezen uit Nederland en België, en dat Thomas Heerma van Voss ('sterke portretten vol verlies en verlangen, barstend van vakmanschap, subtiel en groots', schreef ik voor De Revisor) en Peter Terrin ('ontroerend, onderhoudend en intelligent', schreef ik op onze site) weer geweldig werk leverden. Maar Weeda's boek blijft doorgalmen in het nieuws. Het is een knap boek, dat speelt in een fictief communistisch paleis en met verschillende perspectieven. Bovenal schrijft ze over bijna de hele droevige twintigste eeuw (en geloof me, in Oekraïne gaat die gewoon door) te vertellen, met allerhande bolsjewieken, nazi’s, maffiose separatisten, Russisch sprekenden, Oekraïens sprekenden en vooral slachtoffers van een geschiedenis van bloed en zwarte grond. Veel beelden blijven hangen (een propagandafilm, de gaten in de aarde waar voorraden en een naaimachine verborgen worden voor de sovjets, het afpersen en dreigen, het vluchten en berusten).
En vertelt ze een universele geschiedenis die even persoonlijk als actueel is.

Lees een fragment uit Aleksandra.

Van Natalia Ginzburg tot Lisa Weeda: 7 cadeautips van Daan Stoffelsen, webredacteur Athenaeum.nl

Delen op

€ 21,99
€ 9,99
€ 29,90
€ 29,99
€ 21,99
€ 21,99
€ 26,99
€ 15,00
pro-mbooks1 : athenaeum