Simone de Beauvoir, Patrick Modiano en Nir Baram (het recensieoverzicht van de week van 1 april 2020)

06 april 2020
| | | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften met deze week aandacht voor Rosa Luxemburg, Peter Verhelst, Taffy Brodesser-Akner, Koos van Zomeren (Trouw), Woody Allen, Saskia Noort, Aglaia Bouma (de Volkskrant), Uwe Timm, Elif Shafak, Emily St.-John Mandel (Het Parool), Andreas Kinneging, László Krasznahorkai, Shaun Prescott (NRC Handelsblad), Simone de Beauvoir, Patrick Modiano, Nir Baram (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

 

‘Erudiete brieven,’ oordeelt Co Welgraven over Ik voel me in de hele wereld thuis [fragment], de selectie uit de brieven van Rosa Luxemburg, samengesteld en van een nawoord voorzien door Joke Hermsen en onlangs verschenen bij Uitgeverij Van Oorschot. ‘De uitgeverij kan daarvoor niet genoeg geprezen worden,’ schrijft hij ook. De brieven, die dateren van tijdens maar ook voor Luxemburgs gevangenschap (die zou uitmonden in haar dood in 1919), gaan over van alles: ‘Het ging over de tactiek van de communisten in binnen- en buitenland, over literatuur (Luxemburg was gek van Goethe, uit wiens werk ze grote delen uit het hoofd kon citeren), over de oorlog, over alledaagse dingen, over haar zwaarmoedige buien, over de natuur en de lente waar ze juist altijd heel vrolijk van werd. En dat allemaal even mooi geschreven.’

Janita Monna bespreekt een van de niet-winnaars van de Grote Poëzieprijs: Zon van de Belgische dichter, romancier en theatermaker Peter Verhelst. ‘Een heel levenslustige bundel,’ schrijft ze, ‘maar wel met een heel donkere kant. En al laat die duisternis zich al vroeg voelen en loert overal afscheid (“Wie waren we toen allemaal al/ uit het oog aan het verliezen”), hij wordt gaandeweg onontkoombaar, als de leeuwen komen en de blik verglijdt, van meer persoonlijk naar maatschappijkritisch. Eerst nog vermomd als fabel, wanneer Verhelst zijn versie geeft van Fontaines “De wolf en het lam”, dan luider. Tot de dichter de barricaden beklimt en zich uitspreekt tegen de populistische wind die door zijn land en door vrijwel heel Europa waait.’

Boek van de week is het romandebuut van de Amerikaanse journaliste Taffy Brodesser-Akner, Fleishman zit in de problemen. Elias van der Plicht bespreekt, en rept van een ‘met veel tamtam in Amerika verschenen, daar heel succesvolle, spetterende huwelijksroman’ waarin een journaliste het relaas noteert van een man die bij haar zijn gal spuit over zijn huwelijksleven, en dat omvormt tot een roman. Van der Plicht oordeelt dat Fleishman zit in de problemen meer is ‘dan alleen met veel vaart opgediend literair feminisme over een mansplainer die de kous op zijn kop krijgt. Het is een in vorm en inhoud geraffineerde, slimme roman die gek genoeg het huwelijk ook weer niet helemaal onderuithaalt.’

Rob Schouten schrijft waarderend over de nieuwe roman van Koos van Zomeren: Omstandigheden. Oud-boekhandelaar Robert Walraven overdenkt zijn leven in ‘het relaas van een teleurgestelde man van in de 70, die zich oud voelt worden en die de balans opmaakt’. Schouten roemt vooral Van Zomerens ‘stevige, vlotte praatstijl, de tegelijk laconieke en betrokken manier waarop hij zijn gedachten en ervaringen verwoordt, de geestige zelfkennis van de hoofdpersoon die in zijn brief aan zijn zoon geen blad voor de mond neemt maar tegelijkertijd laat merken hoeveel het gezinsleven voor hem betekent. […] Van Zomerens stem herken je uit duizenden.’ De roman bevat ‘odes aan het leven van alledag, aan de ervaringen van een gewone man, aan een soort, niet zelden ook enigszins gemankeerde, gezelligheid’, en is ‘heerlijk om te lezen’.

Aandacht ook voor de schaduwkanten van religie. In een interview dat Kleis Jager houdt met Midden-Oosten-kenner Bernard Rougier, over zijn boek Les territoires conquis de l’islamisme zegt hij dat repressie tegen islamisme niet genoeg is: ‘Je zou ook een alternatief moeten bieden voor het salafistische discours, een perspectief geven.’ Marijke Laurense schrijft over twee boeken over jonge vrouwen die zichzelf uit een sekte bevrijdden. Voor Renske Doorenspleet, die over haar ervaring het boek Apostelkind schreef, ging dat niet zoals je het zou verwachten. Zij werd geboren in het Apostolisch Genootschap, maar ‘niemand legt haar iets in de weg als ze op haar 25e besluit eruit te stappen’, maar is ‘tweeëntwintig jaar na haar vertrek uit het Genootschap nog lang niet klaar […] met haar woede en verdriet over een benauwende jeugd.’ Het verhaal van Hannelore Geerdink, die zich als kind met haar ouders aansloot bij de Gemeente Gods van profeet en gebedsgenezer Sipke Vrieswijk, is volgens Laurense ‘vele malen gekker en zieker’. Hannelore, het meisje uit de sekte is naar Laurenses smaak een huiveringwekkend maar ook sensationeel verhaal, met een mooi wel erg moralistisch slot, opgetekend door Frank Krake, op wiens ‘alwetende manier van vertellen’ nog wel wat af te dingen valt.

Bas Maliepaard bespreekt Slaap je al?, een ‘fraai geïllustreerd voorleesboek van Anke Kranendonk over de kleuterfantasieën in de slaapkamer’. ‘Met groot inlevingsvermogen beschrijft Anke Kranendonk het associatieve kleuterspel, in heldere zinnen met humor, subtiel taalspel en fijne beelden.’ Gerrit-Jan Kleinjan tipt de De tolk van Java van Alfred Birney. In de rubriek ‘klassieker’, al stelt hij: ‘Of het boek ooit de status van literaire klassieker bereikt, valt te bezien. Stilistisch is er veel op aan te merken. Toch verdient het óók te worden gelezen als het bestsellerstadium voorbij is. De tolk van Java toont namelijk scherp de impact van de koloniale oorlog op een mensenleven. Eindelijk in alle openheid.’

En zijn er besprekingen van De Buitenmeisjes van Edna O’Brien, De Kakkerlak [fragment] van Ian McEwan, De geldjas van Max Nord van Harry van Wijnen en Een verdwaalde intellectueel van Klaas Tammes. En actrice, theater- en TV-maker Margôt Ros vertelt over haar boek Hersenschorsing, waarin ze haar ziekte-ervaring met het post commotioneel syndroom beschrijft.

Tot slot heeft Arie Storm het wel gezien met de quarantaineliteratuur, en schrijft hij een stuk met tips uit zijn boekenkast. Schrijvers met een stem, want een stem ‘is in de literatuur belangrijk – een stijl die iets persoonlijks aan het schrijven verleent’. Kingsley Amis, Evelyn Waugh, Javier Marías en Dianna Athill passeren de revue. En een extra tip, ‘de belangrijkste: lees elk boek dat je pakt helemaal uit, en begin dan pas aan het volgende. Dat zorg voor wat rust in je hoofd’.

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Simone de Beauvoir, Patrick Modiano en Nir Baram  (het recensieoverzicht van de week van 1 april 2020)

Delen op

Bor Beekman las voor de Volkskrant de autobiografie van Woody Allen, À propos, en gaf drie sterren. 'De man die over zichzelf beweert dat hij geen souvenirs bewaart, nooit terugkijkt of terugdenkt aan zijn oude werk, maar altijd weer opgeslokt wordt door een volgend filmproject, wandelt in zijn autobiografie wel (en keurig stapsgewijs) langs z'n films, maar blijft daarbij tamelijk algemeen.'

Saskia Noort bekent, in de reeks 'Reis door mijn kamer': 'Ik kom er ook achter dat de lockdown vrij matig schrijven oplevert. Niet alleen bij mij trouwens, check al die weerzinwekkend slechte liedjes die de ether bevuilen. Het is echt waar dat je voor mooi schrijven afstand van je onderwerp of verhaal nodig hebt. Die afstand komt natuurlijk vanzelf, als ik over enkele weken nog steeds opgesloten in mijn huis zit.'

Aleid Truijens dan, over Frank Koerselmans essay Ontvadering ('Tegen welke misstand schreef Koerselman dit pamflet?'), Mac van Dinther over Jeroen Siebelinks De vegetarische slager. Hoe Jaap Korteweg zijn voedselrevolutie ontketende ('Dit boek is geen reclame voor de Vegetarische Slager.'), en, in de wetenschapspagina's, Caspar Jansen in gesprek met Aglaia Bouma over haar boek Insectenrijk. Het grootse leven van kleine beestjes. 'Ik heb de levensstadia van insecten beschreven en zo veel mogelijk groepen in het boek verwerkt. Een beetje parallel aan mijn eigen ontwikkeling. De kennismaking, de flirt, de liefde, de bevruchting, de groei, de metamorfose, de ontpopping. De liefde, dat is toch wel mijn favoriete hoofdstuk,' zegt ze.

Korter: Onno Blom over Theun de Vries' Het meisje met het rode haar in het kader van 75 jaar bevrijding, Arjan Peters over sonnetten van Kreek Daey Ouwens en Roelof ten Napel [fragment | onze recensie], Eva Maria Staal (Persis Bekkering: 'De vondeling wint door de verschillende verhalen aan kracht en diepgang.'), John Steinbeck (het omslag van Ten oosten van Eden [toelichting door de vertaler]), Fernanda Melchor [fragment] (Rob van Scheers: 'een even virtuoze als actuele thriller') en Elizabeth Haynes [fragment] ('Bekwaam werk van de gearriveerde thrillerauteur Elizabeth Haynes, maar wel enorm oldskool.').

Het kortst ten slotte zijn de stukken over de boeken van Onno-Sven Tromp, Daniela Krien, Philip Kennicott, Jean Giono, Joel Levy, Michael Connelly, Benjamin Black, Twan Huys.

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag, en zijn te raadplegen op Volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

À propos | Woody Allen | 9789044645859
€ 21,99
Terug naar de kust | Saskia Noort | 9789026348396
€ 11,00
Ontvadering | Frank Koerselman | 9789044642018
€ 15,00
Insectenrijk | Aglaia Bouma | 9789045038018
€ 22,99
De vondeling | Eva Maria Staal | 9789044634761
€ 20,99
Apropos of Nothing | Woody Allen | 9781951627348
€ 35,99
Ontvadering | Frank Koerselman | 9789044642025
€ 4,99
Insectenrijk | Aglaia Bouma | 9789045038025
€ 6,49
De vondeling | Eva Maria Staal | 9789044634778
€ 12,99
Rebelse sonnetten | auteur onbekend | 9789028450486
€ 10,00
In het vlees | Roelof ten Napel | 9789048853571
€ 19,99
In het vlees | Roelof ten Napel | 9789048853588
€ 9,99
East of Eden | John Steinbeck | 9780141185071
€ 13,99
East of Eden | John Steinbeck | 9780143129486
€ 13,99
Orkaanseizoen | Fernanda Melchor | 9789028427792
€ 22,99
Orkaanseizoen | Fernanda Melchor | 9789028443297
€ 12,99
Vergif | Joel Levy | 9789002270437
€ 29,99
Het nachtvuur | Michael Connelly | 9789022589526
€ 21,99
Het nachtvuur | Michael Connelly | 9789402314625
€ 12,99
De geheime gasten | Benjamin Black | 9789021419404
€ 22,99
Wandellust | Twan Huys | 9789044642865
€ 19,99

Uitgever Joost Nijsen vertelt voor Het Parool over de Duitse Schrijver Uwe Timm. Ter gelegenheid van Timms tachtigste verjaardag geeft Nijsen bij Podium Mijn broer Bijvoorbeeld opnieuw uit. ‘Is de man onsterfelijk? Dat valt te bezien, maar het heeft er alle schijn van. En mocht dat toch niet zo zijn, dan zijn er zijn romans. Het zijn er per definitie nog te weinig. Laat hem nog vele werken schrijven, met mij voor Nederland in zijn schaduw, of zijn halfschaduw.’

Marjolijn de Cocq sprak met de Turkse schrijfster Elif Shafak die zich in eigen land niet meer veilig voelt. Ze lag eerder onder vuur met haar The Bastard of istanbul, over de Armeense genocide. Dat zal niet anders zijn met haar nieuwe boek 10 minuten 38 seconden in deze vreemde wereld (vertaling van Manon Smits) [fragment]. Hierin gaat de hoofdpersoon, een prostituee, al op de eerste bladzijde dood: ‘Toen ik mijn literair agent vertelde dat ik een boek wilde schrijven over een dode prostituee in een afvalcontainer, zag ik zijn gezicht betrekken. Ik was gefascineerd door wetenschappelijke studies dat er tot zo’n tien minuten na de dood nog hersenactiviteit kan zijn. Een belangrijke ontdekking en een uitdaging: hoe kan ik Leila in die 10 minuten en 38 seconden denkvermogen die haar nog resten, haar verhaal laten vertellen.’ Een liefdesbetuiging aan Turkije en Istanboel.

Dirk-Jan Arensman las Het Glazen hotel [boekverkopersbespreking] van Emily St.-John Mandel (vertaling Maaike Bijnsdorp) en is vol lof. De opvolger van haar postapocalyptische roman Station 11 mag er wezen, het regent superlatieven in de bespreking: virtuoze sci-fi, een ijzersterke roman. ‘Klinkt allemaal tamelijk rechttoe rechtaan. En Het glazen huis laat zich ook prima lezen als een suspensevol, hyperrealistisch verhaal over een witteboordenmisdaad en de gevolgen daarvan voor een bonte verzameling trefzeker geschetste personages. Verteld in koortsach­tige, associatieve snippers waaruit je bijna zelf een logisch geheel lijkt te reconstrueren.’

Verder las Hans Knegtmans De macht van K. van Jens Vern, een actiethriller over veiligheidsexpert Tim Turner met een steige dosis geweld en seks. Het boek bevat meer geweld dan humor maar is uitstekend opgebouwd. En Dieuwertje Mertens las Rustig aan, tijger [fragment] van Joost de vries en vindt het verfrissend: ondanks de clichematige personages, schetst de Vries een goed portret van de huidige navelstaarderige generatie. Hij speelt met de regels van een verhaal en met de lezers. ‘Ondanks de clichématige karakters is Rustig aan, tijger verfrissend, omdat het in wezen niet om de karakters draait, maar om de manier waarop ze onderdeel zijn van een metaverhaal.’

Dries Muus ten slotte las Verdwijnpunt [fragment] van Wytske Versteeg en vergelijkt het met Manon Uphoffs geniale Vallen is als Vliegen [fragment | onze recensie]. Alleen is Verdwijnpunt geen fictie maar nonfictie en is het zo mogelijk nog persoonlijker en pijnlijker. ‘Verdwijnpunt getuigt van grootse moed en een groot literair talent, van een rijke eruditie en een verbluffende emotionele intelligentie, en verdient het om gelezen te worden ver voorbij welke persoonlijke of wereldwijde crisis dan ook.’

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

 In de boekenbijlage van het NRC bespreekt Arnold Heumakers De onzichtbare Maat. De archeologie van goed en kwaad van rechtsfilosoof Andreas Kinneging die van mening is dat er weinig of niets deugt van onze moderne tijd en die in zijn boek een pleidooi houdt voor de Griekse filosofie en het christendom. Drie ballen: 'Ik vind het jammer dat Kinneging, zo te zien zonder enige kennis van zaken, de hele moderne kunst afwijst en ik moet een beetje lachen als ik hem hier en daar de Traditie zie verbeteren, bijvoorbeeld door het rare ‘communisme’ in Plato’s Politeia weg te moffelen of door toe te geven dat het christendom wel wat ‘gekkigheden’ kent en dat Thomas van Aquino ten onrechte masturbatie en homoseks afwijst als zondig. Is dat van zijn kant geen blijk van kwalijk subjectivisme of een ontoelaatbare concessie aan de veranderlijkheid van de geschiedenis?'

Joyce Roodnat geeft Sandro Veronesi’s De kolibrie [fragment] (vertaald door Welmoet Hillen) 4 ballen: de lezer 'wil als de bliksem verder, slaat de bladzijde om – en wordt beloond met een voortdenderende roman, Veronesi’s specialiteit. Hij wordt ouder. Zijn melancholie is donkerder, zijn humor scherper.' 5 ballen van Michel Krielaars voor László Krasznahorkai’s Baron Wenckheim keert terug [fragment]: 'Krasznahorkai bedwelmt je […] met zijn melodieuze, duizelingwekkend lange en kronkelende zinnen, die soms een aantal bladzijden beslaan en alle mogelijke gedachtesprongen van zijn uiteenlopende personages bevatten.'

Thomas van Veen is enthousiast over De fantastische vliegwedstrijd van Tjibbe Veldkamp, 'de beste prentenboekenmaker die we momenteel in Nederland hebben', en illustrator Sebastiaan Van Doninck (4 ballen). En Judith Eiselin over Vraag me nog eens van Mary Beth Keane (vertaald door Anna Livestro): 'Haar schrijfstijl is vloeiend, soepel, handig' en 'Keane laat zien hoe iedereen zijn eigen geschiedenis verzint'. Dan Sebastiaan Kort over Een huis in Engeland van Maarten Asscher [fragment | onze recensie]: 'Ergens heeft dit boek iets weg van En we noemen hem (2017), het bejubelde boek waarin Marjolijn van Heemstra zich eveneens opwierp als een familiedetective, neuzend in archieven en andere documenten.'

Rob van Essen las de debuutroman van de Australische Schrijver Shaun Prescott, Het verdwijnen (vertaald door Peter Abelsen), 'een intrigerende mengeling van realisme en magisch realisme' en 'melancholische roman over een alledaagse wereld vol gewone mensen die langzaam maar tóch opeens vervaagt en verdwijnt – ongewild heeft Prescott iets geschreven dat perfect aansluit bij de wereld waarin wij ons nu bevinden'.

Rosan Hollak bespreekt Heksen. Eerherstel voor de vrouwelijke rebel waarin de Franse schrijfster Mona Chollet onderzoekt welke rol de heks in de loop van de eeuwen heeft gespeeld en 'op overtuigende wijze [laat] zien hoe in de laatste jaren het idee van de heks opeens weer aantrekkelijk is geworden'.

Maarten Doorman las Food Philosophy. An Introduction van David M. Kaplan, waarin 'wel een paar interessante zaken' worden aangesneden, ondanks 'allerlei onzin die net als bij veel andere academische boeken wordt afgedekt met een intimiderend notenapparaat en een literatuurlijst met 350 titels'.

Rob Hartmans over Wim Blockmans’ Medezeggenschap. Politieke participatie in Europa vóór 1800 [onze recensie]: 'Blockmans biedt een mooie aanvulling op het onlangs verschenen boek Stadsburgers van Maarten Prak. Terwijl Prak voor dezelfde periode beschrijft hoe stadsbewoners hun samenleving zelf vormgaven en deze een enorme dynamiek bezorgden, richt Blockmans zich vooral op politieke participatie op regional en nationaal niveau. Hierbij kijkt hij niet alleen naar het ontstaan van allerlei instituties – zoals standenvergaderingen, parlementen of landdagen – maar ook naar meer informele vormen van politieke participatie.'

Jeroen van der Kris over Ik wil je laten weten dat we er nog zijn van Esther Safran Foer [fragment]: 'Een groot schrijver is Esther Safran Foer niet. Maar haar verhaal ontroert bij vlagen en haar beschrijvingen zijn levendig.'

En tot slot een interview met een van de belangrijkste schrijvers van Nigeria: Elnathan John, auteur van de graphic novel On Ajayi Crowther Street. 'Iedereen moet over alles kunnen schrijven. Niemand mag zichzelf eigenaar noemen van een bepaalde ervaring. Maar je moet begrijpen wát je schrijft, waaróm je het schrijft en wíe de ontvanger is. Als ik over aliens schrijf kan ik geen schade aanrichten. Als het realistische fictie is en over echte mensen en culturen gaat, moet ik rekening houden met de gevolgen. Maar goed, zelfs dan is er altijd wel iemand die zich gekwetst voelt. Ik ben niet geïnteresseerd in die mensen.'

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

In De Groene Amsterdammer van deze week schrijft Ruud Welten dat hij graag een brief aan Simone de Beauvoir had willen schrijven, net als de vijftien vrouwelijke bekende auteurs en journalisten in het onlangs verschenen Waarom ik van Simone de Beauvoir houd. Over de nieuwe biografie Simone de Beauvoir: Een leven door Kate Kirkpatrick, schrijft Welten: ‘De biografie […] beschrijft De Beauvoirs strijd en haar eigen worsteling met het worden, die in de oorspronkelijke titel, Becoming Beauvoir, nog zo mooi doorklinkt. Kirkpatrick laat zich niet verleiden om in haar boek vóór of tegen Jean-Paul Sartre te kiezen, maar gaat nauwgezet na waar De Beauvoir sartriaans denkt en vooral ook waar ze tegen hem in denkt.’

Alfred Schaffer las Mark Boogs nieuwe dichtbundel Liefde in tijden van brand en schrijft: ‘Al in zijn debuut Alsof er iets gebeurt, uit 2000, koestert Boog het huiselijke als een veilige maar tijdelijke haven, zoals in ‘Klein huis’, met die gedenkwaardige openingsregels: ‘Klein huis, maar gooi er eens een bal doorheen/ en het wordt groot. Zie al die meters,/ zijn ze niet van ons?’ […] In Boogs nieuwe bundel, Liefde in tijden van brand, kan men werkelijk nergens meer heen. In vier afdelingen verhalen de korte, titelloze gedichten van een wij’, een naamloze ‘ik’ en ‘jij’, verschanst in een verbond dat de dreigende buitenwereld op afstand moet houden.’

Christiaan Weijts las Patrick Modiano’s Onzichtbare inkt [recensie]: ‘Stukje bij beetje, detail voor detail, wordt verspreid door het boek heen een ruimte opgebouwd die het midden houdt tussen herinnering en fantasie. […] [Modiano] laat het aan ons om te interpreteren. En in dit boek is dat net weer een stapje sterker dan in voorgaande boeken.’

En tot slot moest Cyrille Offermans aan Dostojevski denken bij het lezen van Nir Barams Aan het einde van de nacht [fragment | vertalerstoelichting]: Baram is niet uit op subversief puberaal vertoon, dat stadium is hij allang voorbij. Wel is er zoveel uit die kinder- en puberjaren blijven wringen dat hij zich ook jaren later nog gedwongen voelt erover te schrijven om aldus te proberen cruciale scènes, pijnlijke uitspraken en half of niet begrepen handelingen, fricties en ruzies alsnog te doorgronden. En dat doet hij genuanceerd, zonder zichzelf te sparen en met groot psychologisch inzicht; als er dan toch een auteur genoemd moet worden aan wie hij schatplichtig lijkt, zou ik eerder aan Dostojevski denken.’

De Groene Amsterdammer is elke woensdag al te koop bij het Nieuwscentrum. Athenaeum Boekhandel verzorgt de boekverkoop voor de website van De Groene

MINDBOOKSATH : athenaeum