Colson Whitehead & Tsead Bruinja (de boekbesprekingen in de week van 12 juni 2019)

17 juni 2019
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften waarin deze week onder meer aandacht voor Colson Whitehead, Tsead Bruinja, en verder: Karin Slaughter, Tsead Bruinja, Otessa Moshfegg, Owen Matthew, J.M. Coetzee (Trouw), Fernando Pessoa, Sophia Rosenfeld, Sarah Meuleman (de Volkskrant), Mark Janssen, Koleka Putuma, Ferdinand von Schirach (Het Parool), T.H. White, Julia Blackburn (NRC), Ahmet Altan, Henk van Nierop, Maria Barnas, Joost Decorte, Radna Fabius, Roelof ten Napel, Willem Jan Otten en Xavier Roelens. (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

Colson Whitehead & Tsead Bruinja (de boekbesprekingen in de week van 12 juni 2019)

Delen op

De tien geboden met Karin Slaughter. Arjan Visser vroeg de thrillerschrijfster onder andere naar het ijdel gebruiken van Gods naam: 'Als mijn taalgebruik jou echt zou kwetsen, nu, hier, dan zou ik daar rekening mee houden, maar in mijn boeken ben ik de baas. Het grappige is dat mensen zich nauwelijks iets lijken aan te trekken van brute verkrachtingen of sadistische moordpartijen, maar zodra het woord goddamned valt, raken sommige lezers toch verontrust. Ik geloof overigens dat de tijden behoorlijk zijn veranderd. Nog maar zelden krijg ik een boze brief over het ijdel gebruik van Gods naam, en de enkeling die zich daar nog wel druk over maakt, hoef ik ook niet per se als lezer te hebben.'

In Letter & Geest komt Tsead Bruinja aan het woord, over het dichterschap des vaderlands en zijn nieuwe bundel Ik ga het donker maken in de bossen van [fragment | onze recensie]. Janita Monna ontlokt hem: 'Tegenover het actuele moet iets persoonlijks staan. Als ik poëzie lees wil ik weten: "Ja maar wíe zegt dit allemaal, wie is hier aan het woord?" Daar komt bij: van nature ben ik nogal stil, graag alleen. Door gebeurtenissen, anekdotes, herinneringen op papier te zetten en ze op een podium uit te spreken, blijf ik in contact met mezelf, met mijn verleden, met de mensen om me heen.'

Shira Keller interviewde Ottessa Moshfegg, wier verhalenbundel Heimwee naar een andere wereld [onze recensie] onlangs verscheen. 'Wat het schrijven van fictie zo boeiend maakt, is dat je op een veilige manier gevoelens en gedachten kunt onderzoeken die je in het echte leven onmogelijk de ruimte kunt geven – omdat dat ongepast is, of gevaarlijk. Ik zoek daarin mijn eigen grenzen op. Schrijven moet niet al te aangenaam zijn, vind ik. Ik weet dat ik met iets interessants bezig ben wanneer ik me er lichtelijk oncomfortabel bij voel. Dan weet ik dat ik raak aan iets eerlijks, iets wat ik nog niet over mezelf wist. Als ik al een verantwoordelijkheid heb als schrijver – of als mens – dan bestaat die eruit mijn eigen vooringenomenheid te doorbreken.'

Dan recensies. Paul van der Steen las Owen Matthews' De onfeilbare spion. Richard Sorge, Stalins geheim agent en stelt vast: 'De kracht van zijn boek is dat het meer is dan alleen een spannend spionnenverhaal. Naast goed inzicht in leven en werken van Sorge biedt deze geschiedenis een kraakheldere blik op de aanloop naar en het begin van de Tweede Wereldoorlog in Azië.'

Annemarié van Niekerk las J.M. Coetzees De oude vrouw en de katten [fragment]: 'Naast verhelderende filosofische inzichten bevatten ze ook prachtige beelden.' Én ze las Hans Achterhuis' Coetzee, een filosofisch leesavontuur. 'Op een fascinerende manier laat hij zien dat we hier niet te maken hebben met een pas onlangs acuut geworden probleem, maar met iets dat al sinds eeuwen aan de orde is. Volgens hem lijdt het dus geen twijfel dat het oeuvre van Coetzee, die door Achterhuis vroeger van politieke afzijdigheid is verdacht, wel degelijk van engagement getuigt. Maar dat niet op de ouderwetse manier. Coetzee’s werk is klassiek, en het klassieke is universeel en dus van veel blijvender invloed.'

Gerwin van der Werf dan, over het Boek van de Week, Colson Whiteheads De jongens van Nickel [fragment]: 'Ook dat is een van Whiteheads onmiskenbare sterke punten: hij kan in terloopse zinnen een heel nieuw decor oprichten, beeldend en spaarzaam tegelijk, alsof hij een camera bedient in plaats van de pen.' En: 'Tijdens het lezen vroeg ik mij zo nu en dan af wat Whitehead met dit boek precies wil. Wil hij de misstanden op de Dozier-school tonen, of inzicht bieden in hoe geïnstitutionaliseerd racisme werkt? Of is het in de eerste plaats een tijdsbeeld, een karakterschets en een spannend verhaal? Na afloop was ik zo onder de indruk dat ik de vraag uit het oog verloor. Het kan heel goed alle drie zijn.'

En:

  • Rob Schouten over Koen Peeters, Kamer in Oostende: 'Voelt ondanks de weemoedige atmosfeer toch wonderlijk licht aan.'
  • Beeldboek van de week is Shinji Otani & Pepijn Reeser, Standbeelden in Nederland.
  • Ger Leppers over Albert Cossery, Grote dieven kleine dieven [fragment]: 'Ontleent zijn belang en aanzienlijke charme niet aan de toch wat summiere intrige, maar aan de prachtige, genereuze beschrijvingen van de personages met hun ontwapenende veerkracht, en aan de relativerende humor waarmee zij hun ellende het hoofd bieden.'
  • Bas Maliepaard over Jon Agee, De muur in het midden van het boek: 'Zo maakt Agee een punt over onterechte angst voor het onbekende, zonder dat het zwaar wordt. Integendeel, de tekeningen bevatten grappige details.'
  • In 'Vandaar dit boek' Ewoud Sanders over Franse Les. Marije Laurense tekent op: 'Ik heb dit boek geschreven omdat ik het nuttig vond voor de huidige discussie rond MeToo: het verhaal van een 15-jarige voegt een authentieke stem toe aan de discussie over ongelijkwaardige seksuele relaties.'

Maar ook, in de bijlage 'Tijd' een reportage over succesvolle self-publishers, met Sanne Visch, Nanda Roep, Jaime Karremann en Frank Krake. Die laatste zegt: 'Als ik klaar ben met het schrijven van mijn non-fictieboeken, zet ik mijn marketingpet op. Ik leg de lat hoog, want ik wil liefst iets meer dan break-even draaien.'

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Laatste weduwe | Karin Slaughter | 9789402703443
€ 20,99
De onfeilbare spion | Owen Matthews | 9789046821206
€ 24,99
Laatste weduwe | Karin Slaughter | 9789402703474
€ 25,99
Laatste weduwe | Karin Slaughter | 9789402758368
€ 13,99
Last widow | Karin Slaughter | 9780008303396
€ 20,95
Impeccable Spy | Owen Matthews | 9781408857793
€ 15,99
Nickel boys | Colson Whitehead | 9780385545440
€ 22,95
Kamer in Oostende | Koen Peeters | 9789403160504
€ 23,99
Kamer in Oostende | Koen Peeters | 9789403161402
€ 12,99
Publiceer jezelf! | Nanda Roep | 9789490983840
€ 19,75
De laatste getuige | Frank Krake | 9789082476415
€ 21,50
Rood Bloed | Frank Krake | 9789048849703
€ 24,50
Rood Bloed | Frank Krake | 9789048837656
€ 9,99
Menthol | Frank Krake | 9789082476408
€ 19,95

Tsead Bruinja (Ik ga het donker maken in de bossen van [fragment | onze recensie]) veranderde van mening over creative writing. Anna Deems tekende Bruinja's nieuwe mening op: 'Ik ben een betere dichter geworden. Ik ben me bewuster van mijn eigen proces en heb een kritischer blik. Ik zie bijvoorbeeld dat wat studenten fout doen, zoals bepaalde clichés gebruiken, ik zelf ook fout doe. Mijn werk wordt ook verfijnder. Doordat ik studenten voordrachten laat opnemen om te gebruiken voor het redactieproces van hun gedichten, doe ik dat zelf ook weer meer.'

De echte boekenpagina's beginnen met een vijfsterrenbespreking. Arjan Peters, over Fernando Pessoa's Een spoor van mezelf. Dit wisten we al: 'Proza, essays, poëzie, alles van hoge kwaliteit.' Maar de gedichten onder eigen naam kende Peters nog niet. En nu is het vertaald. En hoe: 'Het Nederlands van Lemmens, wendbaar en klankrijk, evenaart het Portugees dikwijls. [...] Harrie Lemmens heeft een geweldige prestatie geleverd.'

'Wat kun je in een democratie eigenlijk met waarheid bedoelen? Dat is de vraag die Rosenfeld verkent in dit lucide, pittige, en wat mij betreft nu al onmisbare boekje.' Nog eens vijf sterren, nu uitgedeeld door Marjan Slob aan Sophia Rosenfeld voor Democracy and Truth: A Short History.

Sarah Meulemans nieuwe roman De vondeling speelt zich af op The Isles of Scilly. 'Ik ben er in de winter geweest, een paar weken in het huisje van een drummer die op tournee was. Twee jaar geleden. Daar ben ik met schrijven begonnen. Als ik aan het schrijven ben, ben ik daar ongeveer zes uur per dag mee bezig. Mijn vriend krijgt me dan niet van het scherm af. Begin van dit jaar heb ik het verhaal voltooid,' vertelt ze tegen Arjan Peters.

Verder:

  • Suzanne Weusten over Olivier Verhaege, Het hoofd weegt zwaarder dan de benen. Waarom hardlopen gelukkig maakt: 'Voor hardlopers is dit een fijn boek, al doet de ultraloper wel erg uitgebreid verslag van zijn trainingsrondjes en zijn wedstrijden.' En over Bram Bakker, Ultra. De marathon voorbij: 'Een tamelijk willekeurige bundeling van twintig hoofdstukjes over hardlopen: over marathons, triathlon, sportschool [...]. Het boekje zwabbert van particuliere ontboezemingen naar algemene wijsheden.'
  • Katinka Polderman over Sonja van Hamel en Robert Muda, We mogen niet klagen: 'Heerlijk bladerboek, perfect voor op de kneuterige koffietafel.'
  • Lotte Jensen over Jan Wim Buisman, Onweer. Een kleine cultuurgeschiedenis: 'Dit helder gecomponeerde boek biedt niet alleen een aangename leeservaring, maar is ook een lust voor het oog.'

Ook interessant, en wel hierom:

  • Willemijn van Dijk, Het wit en het purper [fragment]
  • Barbara Zoeke, Het uur van de specialisten
  • Lieke Kézér, De verloren berg
  • Edward van de Vendel, Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt
  • Wilfried de Jong, Souplesse
  • Cor van Diejen, Een harlekijneend, gans wit genekt, kwaakt
  • Paul Morland, Het menselijk getij
  • Mark Manson, Alles is f*cked

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag in Sir Edmund, en zijn te raadplegen op Volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

De vondeling | Sarah Meuleman | 9789048833313
€ 21,99
Onweer | J.W. Buisman | 9789460044175
€ 29,50
De vondeling | Sarah Meuleman | 9789048833320
€ 9,99
Ultra | Bram Bakker | 9789029528764
€ 17,99
Ultra | Bram Bakker | 9789029534048
€ 9,99
De verloren berg | Lieke Kézér | 9789029529198
€ 20,99
De verloren berg | Lieke Kézér | 9789029529334
€ 11,99
Souplesse | Wilfried de Jong | 9789057599781
€ 12,50
Souplesse | Wilfried de Jong | 9789057599798
€ 7,99
Het menselijk getij | Paul Morland | 9789045037073
€ 29,99
The Human Tide | Paul Morland | 9781473675148
€ 18,99
Alles is f*cked | Mark Manson | 9789400510937
€ 20,99
Alles is f*cked | Mark Manson | 9789044978407
€ 12,99
Everything is f*cked | Mark Manson | 9780062888464
€ 18,99

Marjolijn de Cocq bespreekt Mark Janssens nieuwste prentenboek, Stop! Monsters!. 'Janssen gaat bij het scheppen van zijn wonderlijke fantasiewerelden waar alles mogelijk is altijd uit van kinderen. Hij wil geen kunstboeken maken die alleen door volwassenen worden begrepen. Het mooist vindt hij het als kinderen en boek geweldig vinden en als dan ook nog eens de volwassenen volgen. [...] Missie geslaagd.'

Dieuwertje Mertens spreekt Koleka Putuma, die op Poetry optreedt: 'Ik heb de poëzie niet ontdekt, poëzie ontdekte mij toen ik veertien was. Het was voor mij een middel om uitdrukking te geven aan mijn gevoelens. Naarmate ik ouder werd, bleek poëzie het perfecte middel om te praten over mijn ervaringen als jonge, zwarte, queer vrouw. Het is zo’n groot en krachtig medium: poëzie geeft me de mogelijkheid om in een tijdsbestek van minder dan vijf minuten een boodschap te communiceren, daar leent een roman zich niet voor.'

De Cocq las ook de nieuwe Ferdinand von Schirach, Straf. 'Met spaarzame woorden roept Von Schirach werelden op,' stelt ze vast. En: 'Von Schirach toont hoe waarheidsvinding kan ontsporen en hoe moeilijk het is recht te doen in verhalen die, juist in de zakelijkheid waarmee ze zijn opgetekend, beklemmen en beklijven.'

Korter:

  • John Jansen van Galen over Jan Brokken, Zeedrift: 'De schrijftrant is sober en ingehouden, maar in de toon overheerst een onmiskenbare melancholie.'
  • Kim Schoof over Alessandro Baricco, The Game: 'Zijn positieve blik en speelse aanpak mogen toen De barbaren verscheen als verfrissend hebben gegolden; dertien jaar verder vallen aan de opvolger vooral manco's af te lezen.'
  • Hans Knegtmans over Linwood Barclay, Niemand hoort het: 'Niemand hoort het is geen griezellectuur.'

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

Stop! Monsters! | Mark Janssen | 9789047711483
€ 14,95
Collective Amnesia | Koleka Putuma | 9780620735087
€ 18,99
Straf | Ferdinand von Schirach | 9789029529044
€ 19,99
Zeedrift | Jan Brokken | 9789045038469
€ 25,00
The game | Alessandro Baricco | 9789403147802
€ 24,99
Niemand hoort het | Linwood Barclay | 9789022586501
€ 19,99
Straf | Ferdinand von Schirach | 9789029529082
€ 11,99
The game | Alessandro Baricco | 9789403155005
€ 12,99
The Game | Baricco, Alessandro | 9788806235550
€ 23,49

Jan van Aken bespreekt de nieuwe vertaling van T.H. White's Arthur, de koning van eens en ooit. 'Pas nu, bij herlezing, besef ik hoe groot de inbreng van White is in de complexe Arthursaga, want dat eerste boek, waarin we de jeugdige Wart volgen in zijn ontwikkelingsgang, is zíjn innovatie,' schrijft hij onder meer. Daarnaast recenseert Sebastiaan Kort Wouter Godijns De kamer waar alle verhalen beginnen. 'Het is in het licht van de nawerking dat ook Wouter Godijns De kamer waar alle verhalen beginnen een compliment verdient. Een groot compliment,' begint hij zijn viersterrenstuk, waarin hij grote lof, analyse en kritiek combineert: '[J]e hebt met de drie verhalen heel behoorlijke verhalen in handen, al schommelt het niveau wel.'

Toef Jaeger las De jongens van Nickel [fragment] van Colson Whitehead. '[Er zijn] meer boeken zijn verschenen over de gevolgen van politiegeweld tegen Afro-Amerikanen, zoals het breed opgepikte en expliciete The Hate U Give [onze YA-recensie] van Angie Thomas. Ingetogen en stilistisch weinig uitbundig is Whitehead in zijn aanpak, maar daarin ook afwijkend op de goede manier,' merkt ze op. En: 'Het is [merkwaardig] dat de vertalers – Harm Damsma en Niek Miedema – ervoor gekozen hebben om in het Nederlands te spreken van "blanken" (een woord dat geen Engels equivalent heeft) en "Negers". Het idee erachter is waarschijnlijk dat de vertalers het boek zo nadrukkelijker in een historische context hebben willen drukken. Verrassend is de keuze niet, gezien de bezwaren die Harm Damsma had tegen het besluit van de uitgever van James Baldwin om "blank" te vervangen en het n-woord niet te gebruiken. De keuze van de uitgeverij werd toen door enkele vertalers afgedaan als meegaan in een politiek ideologische discussie. De jongens van Nickel toont dat het om meer gaat dan een politiek ideologische discussie, en volgens mij is dan ook in deze roman de verkeerde vertaalkeuze gemaakt.'

Van Jamal Ouariachi een stuk over Julia Blackburns Lied van de tijd. '[De] taal is bij Blackburn heel actief en levendig. Schitterend is hoe zij op een vindplaats van duizenden jaren oude menselijke voetstappen het meest getroffen wordt door "een constellatie van putjes in de vlezige zachte klei, achtergelaten door een regenbui die hier op zekere dag tussen 5500 en 5200 voor Christus moet zijn gevallen. Als ik dat zie, hoor ik de regen kletteren en heb ik het gevoel dat vocht met huid en haar te absorberen".' Jos Palm wijdt een bespreking aan De ballen van de koopman van Dorothee Sturkenboom, een historica die volgens Palm 'met gender-waakzame ogen naar het verleden kijkt zonder in het vingertje heffen van haar beroepsgroep te vervallen, en die ons duidelijk maakt dat de niet-neutrale blik meerwaarde heeft'. 'Sturkenboom heeft een belangrijk en inzichtelijk boek geschreven. Het leert ons en passant waar onze koloniale onwetendheid vandaan komt, en schenkt ons veel behartenswaardige kennis over de oorsprong van het ideaalbeeld van de meest feminiene man op aarde,' schrijft hij verder. Thomas de Veen sprak met Roelof ten Napel, wiens Het woedeboek voor de C. Buddingh’-prijs en de Grote Poëzieprijs genomineerd is. '[I]k begin te schrijven, en door de keuzes die ik al schrijvend maak, ontstaat er iets. Het is niet zo dat ik van tevoren iets wil zeggen en achteraf bekijk of de tekst die betekenis goed uitdraagt. Schrijven is een goed moment om erachter te komen wat je daadwerkelijk vindt,' zegt Ten Napel onder meer in het interview.

Korter:

  • Joyce Roodnat over Marco Balzano, Ik blijf hier [fragment]: Balzano's 'geserreerde roman gaat over eeltige bergbewoners, wier tradities vermalen worden door machten van buiten'.
  • Ger Groot over Tomás González, Ontij: 'Het meest van alles lijkt Ontij op de vissersversie van een Shakespeareaans koningsdrama, waarin González de onderhuidse spanning subtiel opbouwt.'
  • Marco Kamphuis over Thomas Bernhard, Wandeling: 'Het is een weinig toegankelijke, maar toch fascinerende tekst. Het absurdisme en de apodictische toon à la Ludwig Wittgenstein doen soms grinniken, maar het effect is vooral beklemmend.'
  • Arjen Ribbens over Thomas Harris, Cari Mora: 'Cari Mora komt helaas niet in de buurt bij Red Dragon (1981) en The Silence of the Lambs (1988), Harris’ eerste twee boeken over Hannibal Lecter, klassiekers waar tal van thrillerschrijvers een voorbeeld aan hebben genomen.'
  • Rosan Hollak over Stine Jensen, Goeroes: 'geen navelstaarderig betoog over de gevolgen van haar "bad trip", of een flauwe afrekening met de huidige yoga-cultuur, maar een filosofisch verslag waarin Jensen, met behulp van literatuur, interviews, films en tv-series, de ethische grenzen van geestelijk leiderschap en moderne spiritualiteit aftast.'

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

In de rubriek Dichters & Denkers deze week aandacht voor De Grote Poëzieprijs, opvolger van de VSB Poëzieprijs. Genomineerd zijn Maria Barnas' Nachtboot, Joost Decortes Stalker, Radna Fabius' Habitus, Roelof ten Napels Het woedeboek, Willem Jan Ottens Genadeklap  en Xavier Roelens' Onze Kinderjaren. Alfred Schaffer is tevreden met deze shortlist: 'Hoe uiteenlopend van stijl, vorm en inhoud ze ook zijn, [ze] bewijzen eens te meer hoe hoog het niveau is.' Tan Tunali las verder Ik zal de wereld nooit meer zien. Aantekeningen uit de gevangenis, door Ahmet Altan [fragment]. '[Altan weet] passages op te dissen en te verbinden met zijn eigen emoties en overpeinzingen', aldu Tunali.

Kees 't Hart bleef ietwat bedremmeld achter na het lezen van Jan van Mersbergens De onverwachte rijkdom van Altena [fragment]: 'Van Mersbergen wilde een gelukkig sprookje en dat kreeg hij prima voor elkaar. […] Nu ik nog, denk ik altijd bij sprookjes, maar dan is het alweer uit.' Jan Postma bespreekt daarnaast Kijken, proeven, denken van Thijs Lijster. 'Zonder iets te forceren brengt Lijster in zijn essays kunstwerken en bespiegelingen van hemzelf en anderen bij elkaar. […] Alsof een film en een making of-documentaire op ingenieuze wijze met elkaar verbonden zijn.' En Koen Kleijn wijdt een stuk aan Henk van Nierops De vernuftige etser: Het scandaleuze leven van Romeyn de Hooghe [fragment]. 'De vernuftige etser is een boek over de effecten van giftige roddel, pamfletten, hekeldichten en fake news . […] De vuilsmijterij in Washington, deze dagen, is hierbij vergeleken kinderspel', merkt Kleijn op.

De Groene Amsterdammer is elke woensdag al te koop bij het Nieuwscentrum. Athenaeum Boekhandel verzorgt de boekverkoop voor de website van De Groene

MINDBOOKSATH : athenaeum