Philippe Sands en Walter Kempowski (het recensieoverzicht van de week van 15 april 2020)

21 april 2020
| | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften, met deze week aandacht voor Rob Schouten, Saskia de Jong, Patti Smith, Kenko, Judith Fanto (Trouw), Paolo Giordano, Claudia Durastanti (de Volkskrant), Paulien Cornelisse, Hans Fallada (Het Parool), Naoko Abe, Joost de Vries, Jia Tolentino (NRC Handelsblad), Philippe Sands en Walter Kempowski (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

 

In Letter & Geest van Trouw een afscheidsinterview met een van de belangrijkste recensenten an de afgelopen decennia: Rob Schouten. Na veertig jaar, zo’n 1600 recensies en een even enorm aantal columns, zwaait hij af. In een mooie terugblik, vertelt Schouten over van alles. Over de opmerkelijke manier waarop de keuze voor zijn vak tot stand kwam bijvoorbeeld: ‘Mijn eerste aandrang was schrijver en dichter worden. Maar ik heb ooit voor de grap een tarotkaart laten leggen en daar bleek duidelijk uit dat ik me beter als criticus kon profileren. Ik heb dat, ondanks mijn skepsis, toch ter harte genomen.’
Over zijn ontwikkeling als criticus: ‘In het begin was ik polemischer […] maar ik heb zelf altijd het meest gehad aan recensies waarin de bedoelingen van een schrijver werden uitgelegd. Die voorlichtende functie vind ik het belangrijkst.’ Over zijn werk als columnist: ‘Ik ben blij dat ik de kans heb gekregen om columnist te worden, vooral omdat ik er alerter door ben gaan leven.’ En over wat er in het verschiet ligt: ‘Ik ben met een derde roman bezig.’ Want schrijver en dichter is Rob Schouten ondanks de tarotkaart geworden.

Janita Monna richt haar vizier op de bundel Het jaagpad op en af van Saskia de Jong. Grillig, associatief, onvoorspelbaar, noemt Monna de bundel, ‘vol intrigerende regels en beeldende zinnen.’ Er ‘klinken allerlei stemmen, uit allerlei registers. Kinderliedjes dus, en Gert en Hermiens deinende “sjalalalie, sjalalala’, dat meteen voert naar die regen van duiven uit dat vraag- en antwoordspel, de Bijbel, sprookjes, tal van schrijvers onder wie Lucebert. […] De Jongs poëzie staat nergens stil, maar beweegt als eb en vloed.’

‘Ik ben altijd het meest trots op mijn volgende werk,’ zegt dichter, muzikant, beeldend kunstenaar en schrijver Patti Smith in het interview dat Lieke Kézér met haar hield naar aanleiding van haar boek Jaar van de aap [fragment]. ‘Een poëtisch memoir’, vermeldt het omslag, en Kézér vraagt daarnaar: Het boek is deels fictie, toch? ‘Vroeger zou een boek als dit gewoon literatuur genoemd worden. Jean Genet schreef autobiografische boeken, gebaseerd op feiten, maar hij gaf daarbij veel ruimte aan zijn verbeelding. […] Zelf zou ik [Jaar van de aap] autobiografische fictie noemen.’

Berthold van Maris essayeert over De kunst van het nietsdoen [fragment], van de veertiende eeuwse Japanse dichter, schrijver, hoveling en monnik Kenko. ‘Helemaal geen slechte keuze voor wie in deze vreemde tijd op zoek is naar wat slow reading’, schrijft Van Maris. ‘Juist als je niets doet, kunnen er heel heldere gedachten in je opwellen, zo prachtig dat je ze meteen zou willen opschrijven.’ ‘Heerlijk tegendraads, zoals je mag verwachten van een monnik met taoistische sympathieën’, traditioneel maar vaak ook verbazingwekkend modern.

En verder:

  • Sylvia Heimans over Viktor [fragment], het romandebuut van Judith Fanto. Het boek van de week is een tweede-generatieroman in de traditie van Marja Vuijsje en Saskia Goldschmidt. ‘De generatie erna vraagt zich af welke betekenis de oorlogservaringen van hun (groot)ouders hebben voor hun eigen leven. Fanto heeft het antwoord op deze vraag verwoord in een rijke en liefdevolle ode aan haar familie waarin ze haar eigen plek heeft gevonden.’
  • Gerrit-Jan Kleinjan kritiseert De Goldbergvariaties. Een verhaal over Bach en rouw van Phillip Kennicott, omdat de opzet van het boek maar deels slaagt: het verband tussen Bach en rouw blijkt ‘dikwijls diffuus’. Gelukkig maken Kennicotts eruditie en zijn aanstekelijke manier van schrijven veel goed.
  • Bas Maliepaard schrijft over De gemene moord op Muggemietje van Ted van Lieshout, dat qua vorm een vervolg lijkt op het meermaals bekroonde Ze gaan er met je neus vandoor. Muggemietje ‘is luchtiger’, maar ‘even knap bedacht en uitgewerkt’. Ook schrijft hij over het nieuwe nummer van DICHTER, het kwartaaltijdschrift met poëzie voor kinderen van 6 tot 106. Dit keer vol met Coronapoëzie.
  • Vrouwkje Tuinman, de winnaar van de Grote Poëzieprijs, tipt boeken voor thuisblijvers en/of tuiniers. Boeken van Grayson Perry, Nicolien Mizee [fragment | onze recensie], Philip Glass en Allan Jenkins.
  • Ook getipt: Goede verhalen zijn zelden waar van Harald Merckelbach, Onder het Melkbos [fragment] van Dylan Thomas, vertaald door Erik Bindervoet, en Solo naar Suriname van Rob Biersma.

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Philippe Sands en Walter Kempowski (het recensieoverzicht van de week van 15 april 2020)

Delen op

€ 27,99
€ 20,00
€ 24,99
€ 24,99
Jaar van de aap | Patti Smith | 9789044542851
€ 20,00
Viktor | Judith Fanto | 9789026350764
€ 24,99
De kunst van het nietsdoen | Kenko | 9789028210462
€ 20,00
Onder het Melkbos | Dylan Thomas | 9789025310790
€ 19,99
Year of the monkey | Patti Smith | 9780525657682
€ 18,95
Jaar van de aap | Patti Smith | 9789044542868
€ 10,99
Viktor | Judith Fanto | 9789049807818
€ 18,99
Viktor | Judith Fanto | 9789026350771
€ 14,99
Under Milk Wood | Dylan Thomas | 9780811229937
€ 18,99

Sander Pleij sprak met Paolo Giordano naar aanleiding van het verschijnen van In tijden van besmetting [recensie]. 'Ik ben niet zo goed met optimisme. Ik weet niet echt wat het is. Ik probeer de mechanismen van de epidemie uit te pluizen. Ik weet wel zeker dat we ons kunnen aanpassen aan wat dan ook. Dat is iets geweldigs van de menselijke soort. Bijna als virussen kunnen we ons aanpassen,' zegt Giordano onder meer in het interview.

Maxim Februari doet verslag vanuit huis: 'Maar laten we ons, vanwege de situatie, bij hoge uitzondering lekker niks aantrekken van de goddelijkheid van de schrijver en liever eens vragen hoe vitaal zijn beroep is. Hoe nuttig is dat thuisblijven tussen de boeken? Hoe maatschappelijk relevant?'

Ranne Hovius bespreekt het 'gedegen en informatieve' Beter dokteren. Hoe patiënten profiteren van big data van Eric Hans Eddes, Arthur van Leeuwen, Rob Tollenaar en Michel Wouters. '[H]et beleid dat de schrijvers van Beter dokteren propageren: big data inzetten in de strijd tegen ziekten. De gedachte erachter is simpel en voor de hand liggend: wanneer je de behandelingen van specifieke ziekten door zo veel mogelijk artsen met elkaar vergelijkt, kunnen artsen van elkaars fouten en successen leren.

Rob Gollin las daarnaast Guillaume Martins Socrates op de fiets. Een filosofische Tour de France 'Een ratjetoe is Socrates op de fiets [...] wel geworden,' aldus Gollin. 'Om in het vocabulaire van de sport te blijven, ontbeert het boek een finish waarin alle gebeurtenissen in de koers en wat daaraan voorafging op hun plaats vallen.' En Arjan Peters recenseert Claudia Durastanti's 'fabuleuze' De vreemdelinge. 'Het vreemdeling-zijn, als kind van een stel uit de buitencategorie, en opgegroeid in Amerika en Italië en de laatste jaren woonachtig in Londen waar ze, opnieuw als een buitenstaander, naar de onbegrijpelijke Brexit kijkt, heeft haar geschikt gemaakt voor het schrijverschap. Een goed verhaal wordt nog beter als je het goed vertelt, moet ze hebben geleerd van de schrijvers die ze in haar jeugd verslond.'

Kort:

  • Arjan Peters over Antonin Artaud, Brieven uit Rodez: 'In de brieven van Artaud lijkt altijd iets bijzonders te gebeuren'
  • Martin Sommer over H.L. Wesseling, Verzamelen, nadenken, opschrijven: 'Ook deze bundel getuigt weer van de bij wetenschappers zeldzame eigenschap om ingewikkelde dingen leesbaar, en vaak ook geestig, op te schrijven'
  • Gijsbert Kamer over Pete Paphides, Broken Greek: 'Het boek is behalve de vaak ontroerende autobiografie van een man die met een Knausgård-achtig gevoel voor detail terugblikt op zijn jeugd ook te lezen als een popcultuurgeschiedenis van de jaren zeventig en vroege jaren tachtig.'
  • Joost Pollmann over B. Carrot, Alle dagen ui: 'Carrot vertelt zijn verhaal in sobere maar rake waterverftekeningen.'
  • Evelien van Veen over Sarah Domogala, Trouw. Aan mijn man en zijn minnares: 'Leest als een trein, ondanks het veelvuldig aanroepen van Moeder Aarde.'
  • Bo van Houwelingen over Jan Postma (red.), Jongens waren we. De problematische sekse in de literatuur: ' De 22 geselecteerde literaire werken zijn zeer geschikt om theorieën over mannelijkheid op los te laten en leveren gevarieerde, onderhoudende besprekingen op.'
  • Ranne Hovius over Dolph Kohnstamm, Plotseling zelfbesef: 'de charme van het boek ligt nog altijd in dezelfde reeks individuele herinneringen.'
  • Pjotr van Lenteren over Joukje Akveld, Wat niet in de safarigids van je ouders staat: 'Als literaire non-fictie voor kinderen is het werk van Akveld uniek.'

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag, en zijn te raadplegen op Volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

Marij de Wit opent de boekenpagina's met een stuk over Hans Fallada's De drinker [fragment]. Dat boek 'toont ons dat, hoe wreed het lot ook met ons speelt, de mens veerkrachtig is en altijd aan nieuwe situaties weet te wennen. We passen ons aan, formuleren nieuwe verlangens en doelen - soms tegen beter weten in. Ondertussen hebben we gelukkig niet alleen de bescheiden troost van het glas, maar ook die van de literatuur.'

Paulien Cornelisse heeft een nieuwe tv-serie, Tokidoki, en een nieuw boek: Japan in honderd kleine stukjes [fragment]. Vivian de Gier interviewde voor Het Parool. '“Ik voel me daar thuis,” zegt ze, “terwijl geen enkele Japanner zal vinden dat ik daar thuis bén. Het is eenzijdige liefde.”'

Verder: Marjolijn De Cocq over Jan Cremer in het Amstelveense museum Jan, Ik Jan Cremer 1, 2 en 3 en Barbaar op Ibiza, Peter Van Brummelen sprak Hanco Kolk over de heruitgave van Gilles de Geus ('Met Asterix had Gilles hooguit een cartooneske tekenstijl gemeen. Peter en ik waren veel meer beïnvloed door de strip De Rode Ridder van Willy Vandersteen. Een van de albums van Gilles heet Storm over Dubbeldam, dat is een regelrechte verwijzing naar het Rode Ridderalbum Storm over Damme.'), Laura Kelderman sprak Doortje Smithuijsen over Gouden bergen. Portret van een digitale generatie ('Ik merkte dat de vrouwen die sociale media gebruikten als uitvlucht of die hun echte leven met hun Instagramprofiel vergeleken, minder succesvol waren. En ook beduidend minder tevreden.'), en Joukje Akveld looft Oliver Jeffers' Het fortuin van Fausto ('eenvoudig en wondermooi').

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

Jeroen van der Kris opent de boekenbijlage van NRC Handelsblad met een vijfballenstuk over Naoko Abes Sakura. Hoe een Engelsman de Japanse kersenbloesem redde, 'een ideaal geschiedenisboek, dankzij de prettige balans tussen het grote en het kleine, het persoonlijke en het politieke', en Thomas de Veen vervolgt met zijn bespreking van Joost de Vries' verhalenbundel Rustig aan, tijger [fragment]. Ja, er is in dit boek 'een besef van verlies: ze zijn iemand anders geworden, en verloren daarmee een deel van hun oprechtheid, menselijkheid', maar De Veen laakt de 'De Vries-zinnen' en: 'Dan gaat ook de knappe-mannen-beeldschone-vrouwen-thematiek vervelen – van succesvolle mensen die het vermogen tot overgave ontberen, daar wel mee worstelen in hun melancholisch terugblikken, maar dan: niks. Want tja: ze hebben weelde, seks. Lijken de verhalen niet erg veel op elkaar?'

'Altijd slaagt Barry erin met verbluffend meesterschap zijn personages een overtuigende stem mee te geven, of het nu gaat om een temerige alcoholist of een verbeten Indiaanse. Ook in Duizend manen [fragment] geloof je de verteller door haar toon. Die is literair én overtuigend.' Rob van Essen is enthousiast over de nieuwe Sebastian Barry, net als Joyce Roodnat over Rebecca Solnits memoir Recollections of My Non-Existence. Vijf ballen voor 'een voor Solnits doen dartel boek vol herinneringen, aan haar jeugd, aan vriendschap, aan ellende. Aan zoektochten en vondsten. Aan angst en vrees en vreugde'.

Joost Vermeulen dan over Violet Mollers De zeven steden. Een reis door duizend jaar geschiedenis. Hoe ideeën uit de oudheid ons bereikten ('Niet alleen ontrafelt zij op indrukwekkende wijze de ingewikkelde geschiedenis van de premoderne wetenschap, ze doet ook op die manier dat de lezer ondanks de duizelingwekkende hoeveelheid namen en feiten van de eerste tot de laatste bladzij geboeid blijft.'), en Jonas Kooyman in gesprek met Jia Tolentino (Spiegeldoolhof). 'Mijn essays zijn vaak zeer persoonlijk. Maar als je één dag zeer gedetailleerd beschrijft, weet je nog niet wat er op de andere 364 dagen gebeurt. Daardoor denken veel mensen dat ze mij goed kennen, als een vriendin, en word ik nu ook op het vliegveld herkend, zo bizar. Terwijl ik maar een fucking blogger ben,' zegt ze.

Verder aandacht voor de nieuwe boeken van Nicci French, Aravind Adiga, Robert Walser [fragment], Anu Bradford en Natascha Wodin [fragment].

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

Sakura | Naoko Abe | 9789400405899
€ 24,99
Rustig aan, tijger | Joost de Vries | 9789493168282
€ 21,99
Duizend manen | Sebastian Barry | 9789021418872
€ 20,00
De zeven steden | Violet Moller | 9789029093552
€ 29,99
Spiegeldoolhof | Jia Tolentino | 9789044543216
€ 22,50
Sakura | Naoko Abe | 9789400405998
€ 13,99
Rustig aan, tijger | Joost Vries | 9789493168541
€ 12,99
Duizend manen | Sebastian Barry | 9789021418889
€ 11,99
A Thousand Moons | Sebastian Barry | 9780571333387
€ 17,99
De zeven steden | Violet Moller | 9789402313710
€ 14,99
Spiegeldoolhof | Jia Tolentino | 9789044543223
€ 12,99
Trick mirror | Jia Tolentino | 9780008294939
€ 18,99
In hechtenis | Nicci French | 9789026343339
€ 22,99
In hechtenis | Nicci French | 9789026352201
€ 26,99
In hechtenis | Nicci French | 9789026343346
€ 12,99
Gratie | Aravind Adiga | 9789046826386
€ 20,99
Gratie | Aravind Adiga | 9789046826393
€ 9,99
Amnesty | Aravind Adiga | 9781509879045
€ 19,95
De Tanners | Robert Walser | 9789492313799
€ 22,50

In de Groene Amsterdammer veel aandacht voor 75 jaar bevrijding. De Dichters & denkers staat ervan in het teken. Hij opent met een essay van Cees Nooteboom over De rattenlijn: leugens, liefde en gerechtigheid op het pad van een nazi-vluchteling [fragment] van Philippe Sands. Sands heeft ‘een boek geschreven […] waarin een misdadige ideologie, rassenwaan, chaos, onderdrukking en verzet en al hun naweeën een rol spelen. Dat hij erin geslaagd is als een tovenaar deze chaos een schijn van helderheid te geven is een grote prestatie, ook al omdat goed en kwaad zo strikt beschreven zijn’.

In Door wilskracht zegevieren. Sport in de Tweede Wereldoorlog is Jurryt van de Vooren volgens Evert Vos ‘de grote uitzondering’ op de stelregel dat serieus historisch onderzoek naar sport, waarin ook de maatschappelijke context een rol speelt, nauwelijks plaatsvindt. ‘Hij treedt in de voetsporen van André Swijtink die in 1992 al promoveerde op sport in de oorlog met de veelzeggende titel “In de pas”. Door zijn specialisatie heeft Van de Vooren nieuwe, vaak persoonlijke archieven ontdekt en hij heeft de beschikking over gedigitaliseerde databestanden. Het levert een boek op met veel fascinerende verhalen.’

Chris van der Heijden schrijft over De lange Tweede Wereldoorlog, waarin Piet Romijn de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog als voortkomend uit en dus onderdeel van de Tweede Wereldoorlog beschouwd. Romijn ‘plaatst […] een aantal zaken fraai in context’, maar Van der Heijden stelt om meerdere redenen vraagtekens bij de opzet van het boek. Zo heeft ‘de overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking het zo toch niet beleefd’, en heeft de dekolonisatie tot in de jaren zestig geduurd. Ook koppelt Romijn het Nederlandse handelen in Indonesië aan het idee dat de Tweede Wereldoorlog Nederland verruwd zou hebben. Van der Heijden plaatst hier ‘dikke vraagtekens’ bij: ‘Veeleer past het naoorlogs optreden in Indonesië in een lange traditie, waarin zowel de verhoudingen als de pogingen tot handhaving daarvan altijd dezelfde zijn geweest.’

Cyrille Offermans ten slotte bespreekt het laatste deel van het collectieve dagboekproject van Walter Kempowski: Zwanenzang 1945. Hij reflecteert op de kritiek die het project in literaire kringen in Duitsland kreeg: ‘Of het om literatuur ging, had ik me geen moment afgevraagd; wel wist ik dat ik zelden, zeker niet in traditionele fictie, iets over de Tweede Wereldoorlog had gelezen dat me zozeer had aangegrepen en aan het denken gezet.’

Daarnaast in de column van Niña Weijers aandacht voor de bekroonde essaybundel Against everything van Mark Greif, waarin op genomen het essay ‘Against excercise’, dat Weijers gebruikt om Arie Boomsma’s fitness-instagram en sportende mannen in het park waarin ze loopt tegen het licht te houden. ‘Het lichaam wordt voorgesteld als een set nummers die bepaalde vaardigheden moeten uitdrukken. […] Iedereen heeft toegang tot die nummers, het is een tamelijk gangbaar idee dat wie ongezond is zich onttrekt aan de verplichting om, nou ja, gezond te zijn.’

De Groene Amsterdammer is elke woensdag al te koop bij het Nieuwscentrum. Athenaeum Boekhandel verzorgt de boekverkoop voor de website van De Groene

MINDBOOKSATH : athenaeum