John Tolan, Elizabeth Day & Marian Donner (de boekbesprekingen in de week van 17 juli 2019)

22 juli 2019
| | | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften waarin deze week onder meer aandacht voor Robbert Welagen, András Forgách, Sándor Márai, Ilija Trojanow (Trouw), Linda Horn, Andrew Pettegree en Arthur der Weduwen, Marcel Proust, Saskia Noort (de Volkskrant), Eva García Sáenz de Urturi, Per Petterson, John-Alexander Janssen (Het Parool), John Tolan, Elizabeth Day, Marian Donner en George F. Will (NRC Handelsblad).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

 

De zomerbijlage van de Trouw staat deze week in het teken van Hongarije. De 'literaire locatie' is het Gellert-badhuis uit het pas verschenen Antoinette, van Robbert Wellagen. Yolanda Entius is er 'nooit geweest, niet echt', maar ze las het boek en dat was genoeg. 'De vrouw op het balkon is de vrouw op wie de man in het boek wacht: Antoinette. Maar zij is er ook niet, niet echt, maar hij ziet haar. En ik zag Gellert. En dat is genoeg.'

Verder een stuk van Sofie Messeman over drie Hongaarse schrijvers, die boeken schreven over de motieven van de verklikkers.

  • Péter Esterházy (1950-2016) ontdekte na het schrijven van Harmonia Caelestis, waarin zijn vader op een voetstuk geplaatst werd, dat zijn vader vanaf het neerslaan van de Hongaarse opstand door de Sovjets in 1956 een verklikker was geweest. Esterházy kwam met Verbeterde editie 'waarin hij zijn vorige corrigeerde op basis van de nieuwe feiten. Daarin resoneren de woorden "schaamte", "schaduw" en "tranen" als een machteloze schreeuw van ontzetting.'
  • Iets soortgelijks overkwam ook de Hongaarse schrijver András Forgách. Hij had net 'een vuistdikke roman over zijn familie afgerond (2007, Dat is het leven), toen een kennis hem een dossier over zijn moeder bezorgde'. Dat vormde de aanleiding voor het onvermijdelijke De akte van mijn moeder.
  • In Macht en verzet schreef de Bulgaars-Duitse Ilija Trojanow over het verraad van burgers tegenover andere burgers ten tijde van het communisme. 'Zijn verzetsheld - iemand die in de vroege jaren vijftig een aanslag pleegde op een standbeeld van Stalin - blijft zijn hele leven lang obsessief zoeken naar wie hem verraden heeft.'

De studenten van Elke Geurts worden vaak voorgelezen uit Het dikke schrift, de eerste roman van de Hongaarse schrijfster Ágota Kristóf (1935 - 2011), ter bevordering van het leren schrijven: 'Wij moeten opschrijven wat er is, wat wij zien, wat wij horen, wat wij doen. […] als wij schrijven: "De ordonnans is aardig," is dat geen waarheid, want de ordonnans kan in staat zijn tot gemeenheden waar wij niet van weten. Wij schrijven dus gewoon: "De ordonnans geeft ons dekens."'

Het lezen van Hongaarse literatuur brengt schrijfster Lieke Kézér dichterbij het verleden van haar opa, die zijn Hongaarse verleden doodzweeg. Sándor Márai spreekt haar het meest aan. 'Márai leidde een leven tussen twee historische tijdperken in, zwervend over de wereld zonder ooit nog huiswaarts te keren. Zijn boeken schreef hij in zijn moedertaal, […] maar ze bereikten slechts een klein publiek omdat ze in het communistische Hongarije werden geweerd,' aldus Kézer.

Vanzelfsprekend selecteert Janita Monna deze week poëzie van Hongaarse bodem, met daarbij extra aandacht voor de Hongaars-Nederlandse Rogi Wieg: 'Hij kon schrijven, pianospelen, schilderen. Maar hij leed aan het leven. "Ik ben na 42 jaar een zwaargewonde tijger/ zonder strepen, geen tijger meer van William/ Blake, geen goddelijke symmetrie. Overleefd/ als een antieke, slechtlopende klok na een// opknapbeurt."'

Hoewel 'alles over Hamlet al een keer gezegd' is, besteedt Abdelkader Benali er toch nog een aantal woorden aan. En hij geeft drie boekentips:

  • In Stay, illusion! The Hamlet Doctrine gaan Simon Chritchley en Jamieson Webster 'nog wat dieper in op de zieleroerselen die Hamlet tot waanzin drijven.'
  • Hamlet, Poem Unlimited van Harold Bloom dienen we te lezen omdat het 'ons precies uit[legt] waarom Shakespeare zo briljant is. Mooiste zin: "We kunnen ervan uitgaan dat Shakespeare net zo onder de indruk van Hamlet was als wij dat zijn."'
  • Tot slot adviseert Benali ons nog Inventing the Child. Culture, Ideology & the Story of Childhood door J. Zornado, een boek met 'essays over het kind in de westerse samenleving met een theorie over de gevoelens van Hamlet jegens Claudius, oom en moordenaar van zijn vader'.

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

John Tolan, Elizabeth Day & Marian Donner (de boekbesprekingen in de week van 17 juli 2019)

Delen op

€ 17,50

In de Volkskrant-reeks 'Dwarsverbanden' deze week een interview met dichter, romancier en Herman Brood-biograaf Bart Chabot en zijn zoon Splinter. 'Vrij én streng. Rock-'n-roll én veiligheid. Bart Chabot windt geen doekjes om de vraag wáárom hij zo'n toegewijd familiemens is geworden[…]. Dat is precies wat hij zelf thuis nooit gekend heeft. Geborgenheid, warmte, intimiteit.' Daarnaast geeft Martin de Haan zeven redenen om Proust wél mee op vakantie te nemen. Vanwege zijn humor bijvoorbeeld: 'De dialogen zijn soms om te huilen van het lachen,' aldus de Proust-vertaler [fragment | toelichting door de vertalers].

Onlangs verscheen Linda Horns Galinka Ehrenfest en El Pintor, een biografie over Galinka Ehrenfest. Samen met haar man bracht ze onder het pseudoniem El Pintor tijdens de Tweede Wereldoorlog kinderboeken uit. 'Een deel van de opbrengst ging naar de onderduikers met wie het echtpaar (zij half-Joods, hij Joods) in direct contact stond. […] Het zoveelste bewijs dat Galinka over een oorspronkelijke geest beschikte,' aldus Arjan Peters. Marita Mathijsen recenseert verder De boekhandel van de wereld door Andrew Pettegree en Arthur der Weduwen [fragment | recensie]: 'Andrew Pettegree en zijn jonge collega Arthur der Weduwen […] geven een klinkklaar bewijs dat er nog nieuwe invalshoeken te construeren [over de Gouden Eeuw] zijn,' vindt Mathijsen. Voor 'De stadsgids' ging Haroon Ali op stap met Saskia Noort, over het eiland Stromboli waar ze haar roman Stromboli over schreef. 'Op Ibiza kun je talloze spirituele workshops volgen, ik vond het teveel een cliché om mijn roman daar te situeren,' zegt Noort over haar keuze voor dit eiland als decor van haar roman.

In Het Parool een essay van Maria Vlaar over seksscènes in boeken van vrouwelijke auteurs. 'Sinds Jan Cremer en Jan Wolkers kijkt niemand meer op van een stevige seksscène in een roman. Toch werd ik verschillende keren aangesproken op de seksscènes in mijn verhalenbundel Diepe aarde. "Niet functioneel," schreef een vertaler die verder vol lof was. "Oei, oei, oei," fluisterde een lezeres mij toe tijdens een literaire voorleesmiddag. Ik was verbaasd. Waren we dit olalastadium niet allang gepasseerd? Niet, zo bleek mij, als het gaat om vrouwelijke schrijvers,' merkt Vlaar onder andere op.

'Wanneer realiseerde u zich dat u met de verhalen uit uw jeugd goud in handen had?' vroeg Marjolijn de Cocq aan Eva García Sáenz de Urturi naar aanleiding van het verschijnen van haar De stilte van de witte stad. 'Eens in de vijf à tien jaar is er op de Spaanse boekenmarkt ruimte voor zo'n fenomeen,' antwoordt ze. 'Ik had natuurlijk nooit durven denken dat ik dat zou zijn. Ik wilde familieverhalen combineren met plot en emotie en een belangrijke cultuurhistorische component. Van de trilogie zijn in Spanje meer dan een miljoen boeken verkocht, Il silencio wordt nu uitgebracht van Rusland tot Latijns-Amerika. De film komt bijna uit. Ik weet gewoon niet waar het eindigt.'

Korter:

  • Hans Renders over Javier Azpeitia, De drukker van Venetië: 'de geschiedenis van een werkelijk geleefd leven, namelijk dat van de Italiaanse drukker Aldo Manunzio, ook bekend als Aldus Manutius.'
  • Dries Muus over John-Alexander Janssen, Trocadéro: 'Verbluffend: nee. Knap, onderhoudend, goed gecomponeerd: zeker.'
  • Maarten Moll over Per Petterson, Mannen in mijn situatie: 'Dat maakt dit boek zo goed, dat geworstel. Intussen zorgt Pettersons niet opzichtige mededogen en vakmanschap ervoor dat de roman niet in het totale zwart eindigt. Hulde!'

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

Lotfi El Hamidi bespreekt John Tolans Faces of Muhammad, waarin Tolan zich stort 'op de beeldvorming van de islamitische profeet in Europa, zoals die is ontsproten aan de pennen van middeleeuwse kroniekschrijvers, christelijke polemisten, verlichte denkers, oriëntalisten en romantici. Het resultaat is een historisch overzichtswerk, waaruit blijkt dat de denkbeelden over Mohammed grotendeels een weergave zijn van ontwikkelingen in Europa zelf. Anders gezegd: hoe Mohammed door de eeuwen heen werd gepresenteerd zegt bar weinig over de "historische" Mohammed en vooral veel over het Europese zelfbeeld.'

Van Thomas de Veen daarnaast een stuk over Désanne van Brederodes Wonderlamp [fragment]. '[De] losheid voelt aanvankelijk fris en avontuurlijk – de ene bladzijde bevind je je in een jeugdherinnering, de volgende in een statement over een ironische opmerking van Jezus, even later in een tirade over het lot van beknelde Palestijnen, dan weer in een kanttekening daarbij. Maar het verhaal loopt ook weg. Dat er zo weinig, of zo weinig dwingend, lijn in de roman zit, gaat zijn tol eisen,' aldus De Veen. En Sjoerd de Jong recenseert The Conservative Sensibility van George F. Will. 'Will, in de VS landelijk bekend als columnist voor onder meer The Washington Post, al sinds de jaren zeventig, heeft met The Conservative Sensibility [...] zijn imposante geloofsbrieven afgeleverd,' schrijft De Jong. 'En al suggereert de titel anders, hij bedoelt het boek als een complete maatschappijvisie, die trouw wil zijn aan de Amerikaanse Founding Fathers maar vooral sterk verwant blijkt aan het kapitalistische libertarisme van Milton Friedman en Friedrich von Hayek.'

Korter:

  • Judith Eiselin over Elizabeth Day, Het feest: 'een heerlijke standensatire en een meeslepende thriller ineen.'
  • Sebastiaan Kort over Jan Vantoortelboom, Jagersmaan [fragment]: 'Ergens geloof ik nog steeds in de verteller Jan Vantoortelboom. Maar hij moet wel eerst goed nadenken waarover en hoe hij vertellen wil.'
  • Jan Donkers over Casey N. Cep, De moordenaar, de advocaat en de schrijver. Over het boek dat Harper Lee nooit schreef: 'Een prachtige reconstructie van een plattelandsdrama dat een literair drama werd, ingetogen en gewetensvol geschreven.'
  • Robin te Slaa over Frans van Burkom, Erich Wichman. Ironische kunst, tragisch leven: 'verdienstelijk' en 'prachtig geïllustreerd'.
  • Roos van Rijswijk over Lili Elbe, Van man naar vrouw: 'Dat is [...] wat Van man naar vrouw een belangrijke leeservaring maakt – niet het literaire gehalte (kitscherig kun je Elbes stijl gerust noemen), maar hoe Elbe zaken onder woorden probeert te brengen waar toen minder woorden voor waren.'
  • Arthur Eaton over Marian Donner, Zelfverwoestingsboek: 'vilein en grappig en vol genade.'

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

MINDBOOKSATH : athenaeum