Gerwin van der Werf, James Lovelock en Albert Camus (het recensieoverzicht van de week van 18 maart 2020)

23 maart 2020
| | | | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften, met Albert Camus, Gerwin van der Werf, James Lovelock, Andrés Barba, en verder: Marion Bloem, Hilary Mantel, Laurent Binet (Trouw), Ian McEwan, Klaas Tammes, Nico Keuning, Soseki Natsume (de Volkskrant), Sandro Veronesi, Esther Safran Foer, Martijn Simons, Maeve Brennan (Het Parool), Yoko Tawada, Szczepan Twardoch, Albert Camus (NRC Handelsblad), Daan Borrel (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

 

In Trouw interviewt Arjan Visser Marion Bloem, van wie nu Indo. Een persoonlijke geschiedenis over identiteit, in de Tien-gebodenvorm. Over jaloezie: 'Wat mijn werk betreft heb ik moeten leren om ambitieus te zijn. Als je graag schrijft, moet je ook publiceren want anders leest niemand het en kun je er niet van leven. [...] De laatste jaren is het stiller geworden. Soms wordt een nieuw boek door critici zelfs volkomen genegeerd, waardoor ik mensen die mij volgen er zélf op moet attenderen dat er weer iets is verschenen. Als ik merk dat andere schrijvers aandacht krijgen voor een onderwerp dat ik al veel eerder uitgebreid heb behandeld, dan steekt jaloezie de kop op. Ik wil dat gevoel niet hebben. Het is lelijk.'

Ook in de Verdieping: Jelle Reumer over Peter Vos' Vogeldagboek ('Wat een ongelooflijke schoonheid.'), en in Letter & Geest een fragment uit Hongerklop, de eetstoorniscorrespondentie tussen dochter en vader Hille en Peter Henk Steenhuis. Maar ook een interview met Lauren Binet, wiens nieuwe boek Beschavingen nu in de winkel ligt. Tegen Paul van der Steen zegt hij: 'Ik word niet graag slecht voor de gek gehouden. Als je me vertelt over bijvoorbeeld Napoleon, dan wil ik wat horen over de echte Napoleon. Niet het ware verhaal opgeleukt met een paar verzinsels. Tegelijkertijd zie ik de verbeelding graag aan het werk. Echte fictie. Daarom hou ik van what-if..., van alternatieve geschiedenis. Want die wil je niet voor de gek houden. Mijn Beschavingen wil niemand laten geloven dat Indianen echt Europa hebben veroverd. Het werkt alleen als de lezer de echte geschiedenis kent. De schrijver neemt geen loopje met de historie, die speelt ermee.'

Recensies! Janita Monna las Maarten van der Graaff [fragment] ('Van der Graaff zet de poëtische vorm naar zijn hand, zoals hij dat in eerder werk al deed.' En: 'Dit is poëzie die het denken scherpt, hoogst actueel en noodzakelijk.') en Laura van Baars bespreekt parallel de #metoo-boeken van Chanel Miller (Ik heb een naam, 'een mooi, overtuigend memoir over depressie, onmacht en ongelijkheid in het Amerikaanse rechtssysteem') en Kate Elizabeth Russell ('Mijn duistere Vanessa is een vakkundig geschreven, huiveringwekkend boek dat je eigen definitie van romantiek en misbruik steeds op de proef stelt.').

Joris Belgers dan over Sven Carlsson en Jonas Leijonhufvud, Spotify. Hoe een kleine start-up een miljardenindustrie voor altijd veranderde ('een makkelijk te verhapstukken en bij vlagen amusant verhaal over een bedrijf waarover berucht weinig bekend is' - al verdient het verhaal 'eigenlijk een monument van een boek'), en Monica Soeting over het boek van de week: Hilary Mantels The Mirror and the Light. 'De drie delen kenmerken zich door nauwgezet historisch onderzoek, een buitengewoon inlevingsvermogen, een briljante, bijna ragfijne schrijfstijl en veel aandacht voor tastbare details die deze boeken onweerstaanbaar maken,' schrijft ze. En 'The Mirror and the Light is wat dat betreft nog intenser dan de eerste twee delen. We nestelen ons nog dieper in Cromwell, we bekijken de wereld nog meer door zijn ogen.'

Kortere besprekingen van de nieuwe Thomas Verbogt [fragment] (Rob Schouten: '... de stilist van zijn eigen melancholie, hij formuleert in mooie, gevoelige zinnen. Dat alles kan me ook wat té sentimenteel worden, misschien moet je een boek als dit ook niet achter elkaar uitlezen, maar eerder mondjesmaat.'), het anonieme Een vrouw in Berlijn (Annemieke Hendriks: 'Weergaloos.'), Alastair Philip Wiper (Beeldboek van de week), Andrés Barba (Marijke Laurense: 'prachtig proza'), Will Hunt (Paul van der Steen ziet 'geen Bill Brysonachtige gids', maar wel 'aanstekelijke passie voor het onderwerp'), Jeska Verstegen (Bas Maliepaard: 'Jeska's zoektocht is niet uitgesproken spannend, maar maakt juist door de terloopsheid indruk. Verstegen geeft alledaagse scènes, opgeschreven in beeldrijke taal, subtiel lading, op een manier die doet denken aan de laatste boeken van Dolf Verroen.'), Mark Janssen (Maliepaard: 'een simpel, maar sterk idee geestig uitgewerkt') en Hannah van Binsbergen [fragment] (Koen Schouwenburg: 'pathetisch en prekerig').

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Gerwin van der Werf, James Lovelock en Albert Camus (het recensieoverzicht van de week van 18 maart 2020)

Delen op

€ 15,00
€ 21,99
€ 17,99
Indo | Marion Bloem | 9789029541510
€ 24,99
Beschavingen | Laurent Binet | 9789029093866
€ 24,99
Ik heb een naam | Chanel Miller | 9789401612296
€ 20,99
Indo | Marion Bloem | 9789029541534
€ 13,99
Beschavingen | Laurent Binet | 9789402314502
€ 14,99
Civilizations | Laurent Binet | 9782246813095
€ 26,99
Ik heb een naam | Chanel Miller | 9789401612289
€ 9,99
Know my name | Emily Doe | 9780241428283
€ 17,99
Spotify | Jonas Leijonhufvud | 9789021575483
€ 12,99
Hongerklop | Hille Steenhuis | 9789028251021
€ 12,50
Een vrouw in Berlijn | Anoniem | 9789059366527
€ 10,50
Kleine handen | Andrés Barba | 9789403185408
€ 17,99
Kleine handen | Andrés Barba | 9789403185606
€ 11,99
Ondergronds | Will Hunt | 9789026349591
€ 22,99
Ondergronds | Will Hunt | 9789026349607
€ 12,99
Underground | Will Hunt | 9781471159510
€ 19,99
Ik zal je bewaren | Jeska Verstegen | 9789045124421
€ 17,50
Raar | Mark Janssen | 9789047712046
€ 14,95
Harpie | Hannah van Binsbergen | 9789492928689
€ 21,99
Harpie | Hannah van Binsbergen | 9789492928696
€ 12,99

In de Volkskrant interviewde Hans Bouman Ian McEwan over zijn ‘bijtende’ Brexit-novelle De kakkerlak [fragment],‘een buitenbeentje in zijn oeuvre’. ‘Soms heb ik meer het gevoel dat de maatschappij mijn belangstelling volgt dan andersom, haha. Ik schrijf over wat mij bezighoudt. Goede kans dat ik in de toekomst nog eens terugkom op klimaatverandering.’ En Lieke Marsman vertelt over haar ervaringen met thuis werken. ‘Maar wat me de afgelopen jaren écht van de straat heeft gehouden, was het eindeloos mijmeren over de zin van het leven, over de zin van de dood en over hoe we ons nu wel of niet in een multiversum bevinden. Wat betekent dit alles?’

Arjan Peters las Natsume Soseki’s roman De poort uit 1910, nu in vertaling door Luk Van Haute [toelichting door de vertaler]. ‘Die nuchterheid, op die verheven locatie, laat precies zien waarom je moeiteloos met Sosuke kunt meeleven, en waarom het werk van Soseki Natsume een eeuw na zijn dood niet verouderd is.’

Een ongeneeslijk heimwee [fragment], de ‘levendige biografie van goedaardige narcist Willem Brakman’, geschreven door Nico Keuning, is gelezen door Aleid Truijens. ‘In deze biografie is de verhouding tussen literatuur en werkelijkheid het hoofdthema. Dat ligt ook wel voor de hand bij Brakman, een weinig sociale eenling, niet in staat een deelnemer te zijn, iemand die door literatuur te maken pas aan leven, verhevigd leven, toekwam.’

Martin Sommer las de biografie van oud-minister Hans Gruijters Een verdwaalde intellectueel van Klaas Tammes. ‘Want onder de oppervlakte van de anekdotiek gaat het boek eigenlijk over de snelheid waarmee de tijd verglijdt en opvattingen veranderen, niet zelden in krampachtige zin.’

Het bolwerk [onze recensie] van journalist Matilda Gustavsson wordt gelezen door Anouk Boone. Het bolwerk, over de ‘Zweedse Weinstein’, ‘leest weg als een thriller’.

Onno Blom bespreekt ‘acht literaire boeken die het beeld van de Duitse bezetting in Nederland hebben bepaald’, waaronder Pastorale 1943 van Simon Vestdijk. ‘In Pastorale 1943 gaf Simon Vestdijk een realistisch én relativerend beeld van de oorlog. Er lopen geen onversneden helden of schurken in zijn roman rond. Vestdijk was een ironische schrijver met een scherp oog voor het menselijk tekort. Al meteen na de bevrijding drukte hij de mensen in fictie met de neus op de feiten.’

Peter Swanborn leest Etgar Kerets verhalenbundel Mijn konijn van vaderskant [fragment]. 'Wat Kerets personages met elkaar verbindt, is hun eenzaamheid. Keret wil een uitvlucht bieden door ze met elkaar in contact te brengen, in de hoop dat deze broederschap van wanhopigen genoeg moed genereert om het leven een positieve draai te geven.' 

Verder geeft Bo van Houwelingen geeft Mensje van Keulen vier sterren voor haar boek Ik moet u echt iets zeggen. Arjan Peters las Martin M. Aart en Maarten van der Graaff [fragment] en stelt: ‘dichten is scheppen en niet nadoen’.

Minibesprekingen van Hierna van Kurt Tucholsky (‘Pas in de hemel kun je om alles glimlachen, en nóg weet je niet alles’), Andrés Barba’s Kleine handen, Charles Burns’ Daedalus, Martijn de Jonges De zeearend in Nederland, Yamina Benahmed Daho’s Uit het hoofd (‘Korte roman in droge, maar sterke verslagen’), K. Schippers’ Andermans wegen [fragment] (‘Onvergetelijke beschrijvingen van het net-niet-gewone’), Nan Shepherds De levende berg (‘Shepherd beschrijft het landschap als een metafoor voor de eigen ziel.’) en ten slotte Margot Dijkgraafs Zij namen het woord [fragment] (‘de stylus was een mannelijk, om niet te zeggen fallisch instrument. Maar gelukkig waren er altijd uitzonderingen: vrouwen die dapper weerstand boden aan de mannelijke dominantie.’).

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag, en zijn te raadplegen op Volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

De kakkerlak | Ian McEwan | 9789463360975
€ 17,50
De poort | Soseki Natsume | 9789460018503
€ 22,50
Het bolwerk | Matilda Gustavsson | 9789038806532
€ 21,99
Pastorale 1943 | Simon Vestdijk | 9789023422211
€ 15,00
Hierna | Kurt Tucholsky | 9789083007618
€ 19,99
Kleine handen | Andrés Barba | 9789403185408
€ 17,99
Andermans wegen | K. Schippers | 9789021419268
€ 20,99
De levende berg | Nan Shepherd | 9789029540285
€ 18,50
Kleine handen | Andrés Barba | 9789403185606
€ 11,99
Andermans wegen | K. Schippers | 9789021419275
€ 13,99
De levende berg | Nan Shepherd | 9789029540292
€ 11,99

In Het Parool sprak Marjolein de Cocq schrijver Sandro Veronesi over de ‘rijk en intrigerende roman’ De kolibrie [fragment].‘Ik dacht altijd: iedereen heeft pijn. Dat vlamt op en dooft weer uit. Als een aansteker die je bij je draagt en vergeet zodra je die hebt gebruikt. Maar ik heb onderschat hoeveel verdriet ik binnenin me droeg, verdriet van decennia en decennia. Ik had me niet gerealiseerd hoeveel zich in mij had opgehoopt.’

Joukje Akveld bespreekt Leugenaar leugenaar van Herman van de Wijdeven, een boek ‘voor publiek zonder bovengrens’. ‘In Van de Wijdevens stijl openbaart zich de toneelschrijver: in zijn nukkige dialogen wordt veel niet gezegd, ondertussen sluimert tussen de regels van alles. Aan de lezer om die open plekken in te vullen.’

Dieuwertje Mertens leest Esther Safran Foers ‘moedig memoir’ Ik wil je laten weten dat we er nog zijn [fragment].‘Esther begint onomwonden, in klare zinnen, over de onduidelijkheden rondom haar geboortedatum – haar vader liet de documenten een paar keer vervalsen om de kansen op een betere toekomst te vergroten.’

Dries Muus bespreekt Martijn Simons’ Hollandse droom (‘De personages zijn al net zo goed uitgewerkt als de plot – Simons verplaatst zich even overtuigend in een gefrustreerde zestiger als in zijn ontsporende dochter of haar Marokkaans-Nederlandse ex-jeugdvriendin.’) en Dirk Jan Arensman leest de columns van Maeve Brennans in De breedsprakige dame:‘Een spookachtige huls van een personage – onder gelukkiger omstandigheden zou Maeve Brennan haar meesterlijk hebben beschreven.’

De onzichtbare inkt [onze recensie] van Patrick Modiano wordt geherintroduceerd door Maarten Moll. ‘Dat is de kracht van Modiano, met niet heel veel woorden heel veel meer zeggen. Of beter: suggereren. Patrick Modiano is de meester van de suggestie. Hij laat je meevoelen, meedenken, mee verzinnen, maakt je bondgenoot van zijn vertelling.’

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

In de boekenbijlage van de NRC las Wytske Versteeg literatuur ‘over ontwrichtende epidemieën’ en concludeert ‘Een quarantaine is een proefopstelling voor menselijk gedrag, waarin harteloos egoïsme en extreem altruïsme naast elkaar bestaan. [...] We weten allemaal dat plagen, in welke vorm dan ook, een terugkerend verschijnsel zijn – en toch zijn we niet bereid, niet in staat om het te geloven als zo'n plaag vanuit het niets op ons neerdaalt.’

Auke Hulst leest Yoko Tawada’s sciencefictionroman De laatste kinderen van Tokyo. ‘De nadruk ligt op de eigenaardigheden van de nieuwe wereld en daarnaast op de verhouding tussen de zorgelijke Yoshiro en Mumei, die boterzachte tanden en vogelbotjes heeft, snel moe is, maar mentaal sterk.’

‘Pas op driekwart blijkt hoe het werkelijk zit, en welke keuzes hij in zijn leven heeft gemaakt – deze ingenieuze verhaalwending plaatst het leven van Shapiro in een ander licht. Wat een verkapte lofzang op mannelijkheid en lichamelijkheid leek te zijn, blijkt dan een tragische vertelling waarin de Tweede Wereldoorlog zijn schaduw vooruitwerpt.’ Marco Kamphuis las Szczepan Twardochs De koning [toelichting door de vertaler].

Sebastiaan Kort las Dimitri Verhulsts Onze verslaggever in de leegte. ‘Lang laat dit ‘ongedateerde dagboek’ zich lezen als een verslavingsboek, een soort lichtere variant op Erik Jan Harmens’ Hallo muur. Want Verhulst is dus niet fier op zijn grootverbruik, hij weet net zo goed dat hij het niet zonder kan stellen.’

Judith Eiselin leest Gerwin van der Werfs ‘road novel’ Strovuur. ‘Slim doseert Van der Werf de informatie over hoe en waar, en onder welke omstandigheden precies.’ En ‘Bij de serieuze ondertoon – hier staat alles op het spel – bevat de roman ook veel onvervalste slapstick.’

‘Cohen bepleit een brede academische vorming voor elke student. Die moeten allemaal weer ‘op het niveau van een voldragen academicus leren lezen, leren kritiseren, leren redeneren’. Waarbij een grote rol is weggelegd voor de geesteswetenschappen – de afdeling die de laatste jaren juist in het verdomhoekje zat en flink moest bezuinigen,’ aldus Patricia Veldhuis over Floris Cohens De ideale universiteit.

Sjoerd de Jong schrijft over drie boeken die over hedendaags fascisme gaan en constateert: ‘Over de definitie van hedendaags fascisme is geen consensus’. ‘Toch zijn de boeken aanraders, alleen al omdat ze duidelijk maken hoe slap doorgekookt Nederlandse mediarecepten met het F-woord vaak zijn.’

Ronald Havenaar vergelijkt de geschiedschrijving over het einde van de Koude Oorlog aan de hand van twee boeken en vraagt zich af wiens aandeel het grootste was. ‘Het belangrijkste twistpunt in de geschiedschrijving over het einde van de Koude Oorlog betreft de vraag wiens aandeel het grootste was.’

Obe Alkema interviewde Peter Verhelst over de ‘vitale, persoonlijke én politiek geladen bundel’ Zon. (‘Het voordeel van cycli is dat je de mogelijkheid krijgt subtiele varianten te schrijven. Het wordt altijd minder helder en tegelijkertijd veel complexer, zoals waslagen over elkaar: alles krijgt meer diepte. Je ziet méér.’).

Verder minibesprekingen van Dik van der Meulens ‘monumentale biografie’ Multatuli, Sofia Lundbergs Een vraagteken is een half hart (‘Je merkt meteen: hier is iets anders aan de hand.’), Alexander Poesjkins De kapiteinsdochter, Konstantin Paustovski’s Wilde rozen en andere verhalen, Frederik Heemskerks Van vader op zoon (‘een kritisch familieverhaal over zijn overgrootvader en grootvader, die allebei premier van Nederland waren’) en Luc Rassons Het lijk van de dictator (‘een literair historisch tijdsdocument’).

 

Zaterdag in het NRC leest Thomas de Veen Confettiregen van Splinter Chabot [leesfragment], een ‘memoir van een jonge hond’. ‘Op zijn manier neemt Chabot hier ook de regie in handen, door te tonen hoe je met een krachtige overtuiging en de steun van je omgeving toch je eigen weg kunt volgen. Dat is geen nieuw verhaal, maar wel een verhaal dat keer op keer door jonge mensen gehoord mag worden.’

Gemma Venhuizen interviewde James Lovelock over zijn nieuwe boek Welkom in het Novaceen en het coronavirus. ‘Merkwaardig genoeg is juist het allereerste onderzoek uit de lange loopbaan van Lovelock op dit moment het meest actueel: in de jaren veertig deed hij onderzoek naar luchtweginfecties en virusoverdracht. “Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren mensen bang voor een grootschalige pandemie omdat iedereen zo dicht op elkaar zat in de schuilkelders. Dus moest ik uitzoeken hoe ziekteoverdracht plaatsvond, en welke vormen van desinfectie zouden helpen.”’

‘Het handschrift van Vos is van een monnikenachtige precisie en helderheid. In het dagboek beschrijft hij zijn wandel- en fietstochten, soms in gezelschap van zijn vrouw. Hij noteert de vogels én hun gedrag, zijn artistieke twijfel en innerlijke roerselen’, schreef Kester Freriks over de heruitgave van het Vogeldagboek van Peter Vos.

Verder schrijft Gemma Venhuizen over het jubileumboek De Kaaistoep, ‘een viering van de biodiversiteit’. ‘Van de zombieachtige kop van een vleesvlieg tot het opvallend snoezige uiterlijk van de eikenprocessievlinder: door de vele close-upfoto’s blijf je je verbazen over de verscheidenheid van de natuur.’

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

Quarantaine | Wytske Versteeg | 9789021407708
€ 18,99
Verdwijnpunt | Wytske Versteeg | 9789021419329
€ 18,99
De koning | Szczepan Twardoch | 9789046825259
€ 22,99
Strovuur | Gerwin van der Werf | 9789025458843
€ 21,99
Multatuli | Dik van der Meulen | 9789024431878
€ 49,90
Zon | Peter Verhelst | 9789403167701
€ 20,99
De koning | Szczepan Twardoch | 9789046825266
€ 11,99
Strovuur | Gerwin van der Werf | 9789025458850
€ 6,99
Zon | Peter Verhelst | 9789403171401
€ 9,99
Confettiregen | Splinter Chabot | 9789000370634
€ 21,99
Confettiregen | Splinter Chabot | 9789000370641
€ 12,99

In De Groene Amsterdammer deze week bespreekt Joost de Vries wat te doen en lezen tijdens een plaag. De Vries raadt De pest aan van Albert Camus, ‘een geweldige, Nobelprijswaardige roman over ziekte en quarantaine – en die bovendien nog een redelijk happy end heeft ook’.

Jop de Vrieze interviewt James Lovelock, ‘Vader van Moeder Aarde’. Over wat we kunnen leren van de man achter de gaia-hypothese, een dwarse denker. ‘De milieubeweging heeft altijd de neiging gehad om somber te zijn, negatief over bijna alles. Dat heb ik nooit zo onderschreven. En nu onderschrijf ik het helemaal niet meer. Het leven is om van te genieten,’ aldus Lovelock.

Emy Koopman leest Daan Borrels Jaar van het nieuwe verhaal [fragment | podcast] en concludeert; ‘Zovelen van ons zijn zoekende; laten we zoeken dan, naar ons tijdelijke nieuwe verhaal, naar een manier om uit het huidige spel te breken, naar een samenleving waarin we sterker met elkaar verbonden zijn, meer aandacht hebben voor elkaar, waarin onze lichamen en onze verlangens gehoord worden, zonder dat we per se moeten toegeven aan al die verlangens.’

‘Het is knap dat Gerwin van der Werf van de eerste pagina’s tot het zalvende, quasi-religieuze slot in de kathedraal van Metz een toon weet te raken en vast te houden zonder een moment te verkrampen,’ schrijft Lodewijk Verduin over Gerwin van der Werfs ‘road novel’ Strovuur.

Koen Schouwenburg laat zich uit over Jenny Offills Weersverwachting [fragment | onze recensie]‘een doeltreffende roman tegen onverschillligheid’. ‘De droge humor waarmee Offill de droefgeestigheid van de naamloze ik-verteller regelmatig beschrijft, zorgt ervoor dat de geconcentreerde, compacte roman niet verstikkend is.’ En: ‘Onenigheden of geschillen worden niet meer uitgepraat, de posities zijn duidelijk en onveranderlijk: elk oordeel is een veroordeling. En veroordelen is gemakzuchtig, het is een excuus om niet in actie te komen.’

De Groene Amsterdammer is elke woensdag al te koop bij het Nieuwscentrum. Athenaeum Boekhandel verzorgt de boekverkoop voor de website van De Groene

De pest | Albert Camus | 9789403149202
€ 15,00
Soms is liefde dit | Daan Borrel | 9789403105802
€ 20,99
Strovuur | Gerwin van der Werf | 9789025458843
€ 21,99
Weersverwachting | Jenny Offill | 9789044543377
€ 20,00
Weather | Jenny Offill | 9781783784769
€ 17,99
De pest | Albert Camus | 9789023468271
€ 6,99
Strovuur | Gerwin van der Werf | 9789025458850
€ 6,99
Weersverwachting | Jenny Offill | 9789044543339
€ 11,99
MINDBOOKSATH : athenaeum