Anne Enright & Olga Tokarczuk (het recensieoverzicht van de week van 20 mei 2020)

25 mei 2020
| | | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften met deze week onder meer aandacht voor Anne Enright en verder: Plinius, Peter Romijn, Etgar Keret (Trouw), Joan Didion, Maud Vanhauwaert, Jennifer Nansubuga Makumbi (de Volkskrant), Boris Dittrich, Ann Petry, Ewoud Kieft, Kate Mosse (Het Parool), John Steinbeck, Emily St. John Mandel, Ben Lerner (NRC) en Olga Tokarczuk (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

 

In Letter & Geest een groot interview met de CDA-coryfee Bert de Vries, over diens boek Ontspoord kapitalisme. Hoe het kapitalisme ontspoorde en na de coronacrisis kan worden hervormd. Hij hekelt daarin belastingontduiking door multinationals, grote verschillen in inkomens en vermogens, het verminderen van vast werk ten opzichte van het aantal zzp’ers en het falen van de Europese Unie.

Marijke Laurense bespreekt Plinius’ Mijn lieve Calpurnia. Romeinse vrouwenportretten, ingeleid door historica Emily Hemelrijk, die aangeeft dat Plinius opvallend positief was over vrouwen, maar die ‘er ook op wijst dat de door hemzelf al gepubliceerde (en daarom zorgvuldig bewerkte) brieven vooral bedoeld waren om zijn eigen gulheid, edelmoedigheid en voortreffelijkheid als echtgenoot en schoonzoon te etaleren’.

Lieke Kézér schrijft lovend over Etgar Kerets nieuwe verhalenbundel Mijn konijn van vaderskant [fragment] (‘[Keret] heeft maar een beperkt aantal pagina’s nodig om een gelaagd verhaal op te dissen dat naar een meesterlijke ontknoping toewerkt’), en Paul van der Steen even positief over Sakura. Hoe een Engelsman de Japanse kersenbloesem redde van Naoko Abe (‘Saruka is een hartstochtelijk pleidooi voor de waarde van diversiteit in alle mogelijke vormen en een indringende waarschuwing voor ecologische rampen die zich kunnen voltrekken bij ondoordacht omgaan met de natuur’).

In een lang stuk over historicus Peter Romijns nieuwe boek, De lange Tweede Wereldoorlog. Nederland 1940-1949 stelt Elias van der Plicht vast dat ‘[Romijn] de meest recente studies en inzichten over de periode tot een handzame vertelling van de geschiedenis van een decennium verweeft. Grote lijnen en treffende details wisselen elkaar af’. Romijn maakt duidelijk dat Nederland in 1940-45 zijn onschuld kwijtraakte.

Rob Schouten prijst Denis Johnsons De naam van de wereld [fragment] (volgens hem uitstekend vertaald door Peter Bergsma), vanwege de ‘puntige stijl’, het ‘volkomen eigen karakter’ en Johnsons meesterschap in beschrijvingen van onderhuidse ontwikkelingen. Ook Petina Gappah’s Vanuit het duister stralend licht [toelichting door de vertalers] kan op lof rekenen: ‘Vanuit het duister stralend licht is zo lichtvoetig en onderhoudend dat je bijna niet opmerkt hoe diepgaand Gappah het spanningsveld tussen culturen verkent.’

Janita Monna bespreekt Jérôme Gommers’ dichtbundel Momentums laadklep, genomineerd voor de C. Buddingh’-prijs 2020: ‘Gommers’ taal orgelt, is vol klank, diepe bastonen worden afgewisseld met schrille uithalen’. Er is aandacht voor het fotoboek Do you read me? Bookstores around the world en het jeugdboek Wat niet in de safarigids van je ouders staat van Joukje Akveld. Verder wordt Uit de schaduw van Pol Pot. Nuon Chea en de Rode Khmer van Michiel Kroesbergen besproken (‘geregeld kort door de bocht, maar ook boeiend’), en Fik Meijers Droom of daad, Jen Beagins Stofzuigen in het donker, Bernard Wesselings Midzomer, stadsmoe [fragment] en Aravind Adiga’s Gratie.

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Anne Enright & Olga Tokarczuk (het recensieoverzicht van de week van 20 mei 2020)

Delen op

€ 22,99

De boekenbijlage van de Volkskrant trapt deze week af met een stuk van Connie Palmen over Joan Didion, naar aanleiding van de pas verschenen verzameling vertaalde essays onder de titel De verhalen die we onszelf vertellen (ingeleid door Joost de Vries). ‘Deze onweerstaanbare elegantie, waarmee ze tegenstrijdigheden verduurt en uitdraagt, de ironie en meedogenloosheid van haar zelfreflecties, de elliptische structuur van haar teksten, hun bizarre humor en intelligentie, maken haar als schrijver uniek.’

Arjan Peters schrijft over de mooi uitgegeven bundel van de Antwerpse stadsdichter Maud Vanhauwaert, Het stad in mij. ‘Met opgetogenheid die de ernst niet buitensluit, heeft de stadsdichter zich van haar taak gekweten. Het stad in mij is dientengevolge een uitnodigend en zinnig project geworden, dat schitterend is vormgegeven.’ Peters bespreekt ook de bundels Het Liegend Konijn van Josse Kok (‘’De Tuimelaar’ is een mislukt gedicht, de eindgrap is flauw, de tragiek ontbreekt geheel’) en de gedichten van Cornelia Brinkman (‘sierlijke, statige en zuivere regels’).

In de reeks ‘Achter het boek’ een interview met de Oegandese schrijver Jennifer Nansubuga Makumbi, naar aanleiding van haar debuutroman Kintu (net verschenen in Nederlandse vertaling) die in Afrika een cultstatus verwierf. Ze zegt: ‘Toen ik aan Kintu begon, bedacht ik: als ik over het kolonialisme ga schrijven, dan gaan mijn Europese lezers weer alleen naar zichzelf kijken. Maar ik wil dat ze ook eens kijken naar ons, de Oegandezen, hoe mooi we zijn, hoe lelijk, hoe wat dan ook.’

Paul Onkenhout laakt de biografie van Robert Heukels over Louis van Gaal, Louis van Gaal. De trainer en de totale mens, die vooral over hem als trainer gaat en volkomen kritiekloos is. ‘Dus nee, veel moeite om de minder geslaagde episodes uit het leven van LvG te onderzoeken of zijn zwakheden te belichten, heeft Heukels waarschijnlijk niet gedaan. Hoewel hij ervoor in de positie was, heeft hij Van Gaal niet uitgedaagd en geprikkeld.’

Jon Fosse’s Melancholie II [toelichting door de vertalers] kan op Arjan Peters’ waardering rekenen: ‘Maar de vervreemding die de lezer bekruipt […] past wonderwel bij het grensgebied tussen waan en werkelijkheid dat Fosse verkent, en waaruit zowel onwaarschijnlijke tragiek als grote kunst kan voortkomen.’

Martin Sommer bespreekt Let the People Rule: How direct democracy can meet the populist challenge van politiek econoom John G. Matsusaka. Het is ‘een prikkelend pleidooi voor het referendum, dat tot verstandiger en representatiever bestuur zou leiden’ en biedt herkenningspunten voor Nederland.

Verder signalementen van Een sublieme nalatenschap. De erfenis van Willem Bilderdijk door Rick Honings en Gert-Jan Johannes, In de wacht [fragment] van Alfred Birney, Madame Catherine van Maarten Vande Wiele, Door de wilskracht zegevieren. Sport in de Tweede Wereldoorlog, Honger van Inge Schilperoord, Duizend manen [fragment] van Sebastian Barry en Loop nooit weg zonder helm van Camille Bordas.

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag, en zijn te raadplegen op Volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

In Het Parool een interview van Marjolijn de Cocq met Boris Dittrich over zijn roman Terug naar Tarvod, over de liefde tussen een Nederlandse jongen en een getrouwde Israeliër tijdens een zomer op een kibboets: ‘“Het is fictie, al bevat het veel autobiografische elementen,” benadrukt Dittrich, die in de zomer van 1977 zelf in de kibboets Dovrat bij de berg Tabor werkte, waarin Tarvod te herkennen valt. [...] Het schrijven van een roman smaakt absoluut naar meer, zegt Dittrich. “Het heeft een la in mijn emoties opengetrokken.” Maar bij de vraag of hij hierdoor ook is gegroeid als schrijver ­hapert hij. Dan volgt een aarzelend ja. “Wat me als schrijver soms in de weg zit, is dat ik jurist ben. En dat ik heel veel wil uitleggen. Mijn ­redacteur zegt, als ik iets nog meer wil verduidelijken: “Dat kan wel weg, je moet de lezer meer ruimte geven.”’

Dieuwertje Mertens bespreekt de heruitgegeven debuutroman uit 1946 van de Amerikaanse Ann Petry, ‘de eerste bestseller van een vrouwelijke Afro-Amerikaanse auteur’. In De straat ziet de zwarte, alleenstaande jonge moeder Lutie Johnson haar Amerikaanse droom om weg te komen uit haar flatje in Harlem gedwarsboomd. ‘Petry beschrijft het zwarte perspectief op een manier die niet karikaturaal is (zoals zwarte personages vaak in boeken van witte auteurs van die tijd in bijrollen werden opgevoerd als clownesk, dom, dienstbaar, crimineel en seksueel losbandig). Maar ze laat ook zien wat het betekende om een (knappe) zwarte vrouw te zijn en zowel door witte mannen en vrouwen als zwarte mannen als hoer of sloof te worden gezien. Dit maakt de wereld een bedreigende, vijandige en vernederende plek.

Luties woedende ondertoon staat het verhaal niet in de weg, maar maakt haar verbolgenheid over zoveel onrecht invoelbaar. Hoe ontsnap je aan het onwrikbare vooroordeel van ‘de ander’; de witte in dit geval? vraagt ze zich af met haar scherpe, analytische, sociologische blik. Lutie Johnson maakt op onvergetelijke wijze inzichtelijk hoe racisme alle gebieden van een mensenleven aantast.’

‘Een buitengewoon intelligent, prikkelend debuut’ en ‘een genuanceerde sciencefictionroman over kunstmatige intelligentie’, oordeelt recensent Dries Muus over De onvolmaakten van Ewoud Kieft. Een ‘Gena’, een app die de laat-21ste-eeuwse mens bijstaat als begeleider, raadgever en persoonlijk assistent, vertelt het verhaal van haar ontspoorde protégé Cas. ‘Kieft gaat gemakzuchtig engagement of voorspelbaar ondergangsdenken uit de weg. En hij vermijdt de valkuil van minder geslaagde toekomstromans die het leven in pakweg 2063 voorstellen als een optelsom van existentiële en maatschappelijke vraagstukken. Cas’ onbehagen wordt evenzeer geïllustreerd door zijn grote ontsporing als door zijn kleine huiselijke irritaties – bijvoorbeeld als Gena hem aanraadt om ‘iets meer vezels te kiezen’, net als hij zin heeft ‘om wat friet te printen’. Speels en serieus dringt Ewoud Kieft diep door in de eeuwige, universele worsteling: de schaduwkanten van vrijheid en de kern van onze individualiteit.’

Het was een moeilijk boek om te schrijven, vertelt Kate Mosse aan Marjolijn de Cocq over Stad van tranen, het tweede deel in een vierdelige reeks historische romans over de hugenoten. De oude binnenstad speelt een hoofdrol in deze 'liefdesbrief aan Amsterdam’. ‘Ik moest van vanuit nul diep de geschiedenis van Amsterdam in. Ik heb archieven geraadpleegd, musea, bibliotheken; ik heb naar muziek geluisterd, kunst bestudeerd, door Amsterdam gezworven om het onder mijn huid te krijgen. Want alleen dan kun je de geschiedenis levend maken. Wat ik doe met dit boek – en dat beoog ik met al mijn boeken – is de geschiedenis laten spreken en de verhalen vertellen van vrouwen die níét de geschiedenisboeken hebben gehaald.’

Kort:

  • Met zijn negende roman lukt het Peter Høeg nog altijd niet zijn doorbraakroman Smilla's gevoel voor sneeuw te evenaren, schrijft Dirk-Jan Arensman over Door jouw ogen. Het draait om een methode waarmee herinneringen van getraumatiseerde mensen kunnen worden omgezet in hologramprojecties. ‘Een fantasievol uitgangspunt, dat in handen van Stephen King waarschijnlijk tot bloedstollende verwikkelingen had geleid. Bij Høeg zijn vooral die jeugdscènes best onderhoudend, maar suspense is in het vervolg helaas ver te zoeken.’
  • Het ‘laat veel vragen open, maar maakt in elk geval nieuwsgierig naar Auerbachs oeuvre’, aldus Hans Renders over Tekenares van Montparnasse. Het eigenzinnige kunstenaarsleven van Edith Auerbach door Pauline Broekema. ‘Er is gek genoeg niet één kunstwerk of foto in deze levensbeschrijving afgedrukt. De verklaring daarvoor staat in het nawoord. Een dezer dagen verschijnt een catalogus van tekeningen en schilderijen bij een tentoonstelling in Museum Belvédère in het Friese Oranjewoud, met een ‘biografische schets’ van Pauline Broekema.’
  • Een klassieker die je gelezen moet hebben volgens Dieuwertje Mertens is Louis-Ferdinand Célines Dood op krediet: ‘In de eerste plaats lees je deze roman omwille van de fenomenale stijl. De roman is een hartstochtelijke, inktzwarte tirade tegen de mensheid. De zinnen van verteller Ferdinand zijn furieus, koortsachtig, vilein, zwartgallig en bedwelmend. Hij beschrijft hoe banaal, hypocriet en weerzinwekkend de mens is. De moraal van het verhaal: we zijn allemaal belachelijke wezens, gedoemd te mislukken.’
  • Boekverkoper Martijn Batenburg van Scheltema beveelt in de rubriek ’Naar bed met’ de roman Orkaanseizoen [fragment] aan. ‘Lange zinnen schrijven is een kunst waar veel auteurs zich de vingers aan branden. Zo niet de Mexicaanse Fernanda Melchor; haar soms paginalange zinnen razen, denderen en laten je niet meer los.’
  • Uit het nieuwe boekenaanbod kiest Het Parool in de rubriek Signalement de uit het Duits vertaalde roman De smaak van wilde peren [fragment] van Ewald Arnz; een nieuwe editie van de klassieker De woestijn van de tartaren van Dino Buzzati; het debuut Steen, papier, schaar van Elizabeth Day, bekend van het succesvolle Het feest; De meisjes zonder naam door ‘de nieuwe Zweedse thrillerkoningin’ Mikaela Bley; Michael Bijnens’ roman Het beste uit onszelf, waarin een New Yorkse stand-upcomedian na jaren zijn vermiste dochter terugziet; en ten slotte De voetprintariër van Kees Aarts, over het streven naar een zo klein mogelijke ecologische voetafdruk.

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

De boekenbijlage van het NRC Handelsblad opent deze week met een lovende bespreking van John Steinbecks klassieker Ten oosten van Eden door Auke Hulst. De kop zegt al genoeg: 'In deze briljante vertaling [door Peter Bergsma] bereikt John Steinbeck zijn hoogste piek als schrijver'. Het universele, complexe verhaal is 'het soort boek dat steeds herlezen moet worden, steeds weer opnieuw moet worden overdacht en heroverwogen. Een tekst die je een leven lang met je mee kunt dragen, in kameleontische betekenissen'.

Ook in deze boekenbijlage een recensie van de nieuwe Anne Enright, door Persis Bekkering. Ze noemt het een complex en rijk portret van een moeder, en onvermijdelijk ook van de dochter: 'Tussen het (zoekende, falende) herinneren door vangen we een glimp op van deze hedendaagse verteller, die een kalm leven leidt aan de Ierse kust.' Judith Eiselin geeft vijf ballen aan Wij zijn licht, de roman van Gerda Blees over vier communeleden die samen besluiten te stoppen met eten. Het boek ontroert, amuseert en heeft door de verschillende vertelperspectieven een bijzondere vorm. 'Wij zijn licht is een nieuwe "De nieuwe kleren van de keizer", het sprookje van Andersen.'

Silvia Marijnissen recenseert Tien liefdes, een verhalenbundel over de liefde van de jonge Chinese schrijfster Zhang Yueran. De verhalen zijn zachter en speelser van toon dan eerder vertaalde Chinese schrijvers van een generatie voor Yeran, maar hebben wel degelijk een boodschap: 'Zhang Yueran lijkt haar lezers een spiegel voor te willen houden van de sterk patriarchale maatschappij waarin ze leeft, en waar ook wij in Europa nog mee te maken hebben, zij het minder extreem.' Sebastiaan Kort recenseert Buiten beeld, een 'goddank goed verborgen - ethische roman', door debutant Jurriaan van Eerten. Een typische 'correspondentenroman': Van Eerten wil 'ons het belang van een journalistiek van feiten onder de neus wrijven'. Interessant, maar stilistisch erg conventioneel, oordeelt Kort.

Shira Keller bespreekt Het glazen hotel van Emily St. John Mandel [fragment | onze bespreking | onze tweede bespreking], een roman over het snijvlak tussen schuld en schaamte. 'St. John Mandel was er kennelijk op gebrand uiteenlopende levensverhalen met elkaar te verbinden, en hoewel die verbinding soms stroef en soms wat al te toevallig tot stand komt, vormt die uiteindelijk de kerngedachte van de roman.' Sjoerd de Jong las twee boeken over natuurfilosofie. Over Moeder Natuur. De plaats van de mens in de kosmos van de 'contraire denker' Wouter Oudemans schrijft hij: 'In Moeder Natuur schuilt een hard-rechts anti-humanisme, getekend door weemoed en sarcasme tegelijk.' De Jong vergelijkt het boek met David Haigs From Darwin to Derrida: Selfish Genes, Social Selves and the Meaning of Life, dat een stuk minder leesbaar is, maar wel betekenisvoller: 'Aan betekenis, hoe betrekkelijk ook, heb je uiteindelijk meer dan aan grimmig nihilisme - en dat is niet voor niets.'

Jan Pronks Suriname. Van wingewest tot natiestaat getuigt helaas niet van diepe zelfreflectie, concludeert Gert Oostindie, ook al spaart Pronk het Nederlandse beleid niet. 'Het vuistdikke boek biedt weinig nieuws.' Jeroen van der Kris is positiever over Dik van der Meulens nieuwe biografie Dr. Hendrik Muller. Wereldreiziger voor het vaderland (1859-1941) [fragment], omdat het vol mooie anekdotes en tijdsbeelden staat. 'Intrigerend is hij wel, Hendrik Muller, maar het is niet iemand voor wie je als lezer direct sympathie krijgt - en vermoedelijk ook niet als biograaf.'

Tot slot een interview met de Amerikaanse schrijver Ben Lerner, van wie eind vorig jaar de roman The Topeka School verscheen [onze bespreking]. Lerner pleit tijdens het gesprek voor een nieuwe taal 'die echte uitwisseling mogelijk maakt': 'Trump laat een diepe waarheid zien die we niet mogen negeren: de waarheid dat onze politieke retoriek failliet is. Elke keer als Trump liegt, als wat hij zegt coherent genoeg is om het een leugen te kunnen noemen, vertelt hij de waarheid dat de taal van de Amerikaanse politiek leeg is.'

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

East of Eden | John Steinbeck | 9780143129486
€ 13,95
Actrice | Anne Enright | 9789403186009
€ 22,99
Actrice | Anne Enright | 9789403186207
€ 13,99
Actress | Anne Enright | 9781787332072
€ 18,99
Wij zijn licht | Gerda Blees | 9789057590009
€ 21,00
Wij zijn licht | Gerda Blees | 9789057590047
€ 9,99
Tien liefdes | Yueran Zhang | 9789044542462
€ 21,50
Buiten beeld | Jurriaan van Eerten | 9789046825235
€ 20,00
Moeder natuur | Wouter Oudemans | 9789025907075
€ 29,99
Moeder natuur | Th.C.W. Oudemans | 9789025907082
€ 14,99
Suriname | Jan Pronk | 9789460225161
€ 29,50
Leerjaren in Topeka | Ben Lerner | 9789025457983
€ 22,99
TOPEKA SCHOOL | Ben Lerner | 9781783785728
€ 17,99

Philip Huff schrijft over de nieuwe roman Actrice van Anne Enright: ‘Hoewel Enright meerdere malen heeft benadrukt dat zij geen Ierse schrijfster is, dat Ierland slechts haar ‘materiaal’ is, is ook Actrice weer een typisch Iers boek: een verhaal over misbruik en verlies, over diaspora en terugkeer, over de Ierse identiteit, en over verdriet en de harde werkelijkheid en die twee doorstaan – donker en grappig in toon.’ Graa Boomsma bespreekt het volgens hem voortreffelijk vertaalde wandel- en reisboek van Nan Shepherd, De levende berg, waarin Shepherd de lezer tot vertraging en verscherping van de zintuigen maant. Boomsma concludeert: ‘De levende berg is een spiegel. In de natuur kan de mens zichzelf zien. Maar wat die mens ook moet waarnemen is dat diezelfde natuur in gevaar verkeert door de ongebreidelde vernielzucht van homo sapiens.’

Cyrille Offermans schrijft over de eigenzinnige, bijna vergeten schrijvers-schrijver Robert Walser. ‘En nu verrast [de vertaalster, Machteld Bokhove] met een prachtige vertaling van Walsers eerste, dikste, maar ook meest toegankelijke roman, De Tanners.’ Een ontwikkelingsroman zonder ontwikkeling, stelt Offermans vast. ‘Heerlijk proza. Ik kan er geen genoeg van krijgen.’ Marja Pruis bespreekt Jaag je ploeg over de botten van de doden van de Poolse Nobelprijswinnares Olga Tokarczuk. Ze opent het stuk met de vaststelling dat meer nog dan bij mannelijke Nobelprijswinnaars, woede een gemene deler is van de vrouwelijke winnaars. ‘Dat de roman nergens drammerig wordt, heeft alles te maken met de geestige en zelfrelativerende terzijdes. Er is woede, er is gekte, en dan is er iets wat zich tussen beide ophoudt. Daar ergens bevindt zich Olga Tokarczuk.’

Tenslotte richt Roel Janssen zich op De Duistere Bank van David Enrich, over de Deutsche Bank. ‘Witwassen, omkoping, oplichting – het heeft een ontluisterend boek opgeleverd. Met Donald Trump in de hoofdrol.’

pro-mbooks1 : athenaeum