Kees 't Hart, Drs. P en Rüdiger Safranski (de boekbesprekingen in de week van 21 augustus 2019)

26 augustus 2019
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften, waarin dit keer aandacht voor Kees ’t Hart en Rüdiger Safranski, en verder: Charles-Ferdinand Ramuz, Fleur Jaeggy, Robert Walser (Trouw), Jonathan Littell, Jacques Meerman, Graham Farmelo, Oliver Sacks (de Volkskrant), Candice Carty-Williams, Sayaka Murata, Geir Tangen, David Lager-Crantz, Mikael Niemi, Anne Vegter, Carina van Leeuwen (Het Parool), Pieter Hoexum, Catrina Davies, Deborah Lipstadt (NRC), Esi Edugyan, Babs Gons, Robert Macfarlane, Harry Mulisch en Rüdiger Safranski (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

 

'Wat een kracht, wat een verbeelding en wat een precisie. Hij beschrijft de bergen en hun mythische dreiging zó dat ze nog meer indruk op me maken dan ze in het echt al doen.' In Trouws Zomertijd-bijlage gaat het over Zwitserland, en Yolanda Entius schrijft over natuurbeschrijvingen, en om precies te zijn die van Charles-Ferdinand Ramuz in De grote angst in de bergen [toelichting door de vertaler]. En Gerwin van der Werf, die Ramuz ook noemt, introduceert het indrukwekkende werk van Fleur Jaeggy: 'Je hebt alle officiële talen van Zwitserland nodig om uit te drukken hoe radicaal dit schrijverschap is. Jaeggy lezen, dat zul je niet licht vergeten.'

Shira Keller dan, over het voortijdig beëindigde schrijverschap van Robert Walser. De schrijver van De wandeling [fragment], De rover [fragment], Jakob von Gunten [fragment], De vrouw op het balkon [onze recensie], stopte rond zijn vijftigste. 'Och, wat hád ik Robert Walser een beetje meer hoogmoed, een beetje meer eigendunk gegund. Het was voor een schrijver van zijn kaliber niet meer dan gepast geweest.' Plus twee korte signalementen van

  • Gianna Molinari, Hier is alles nog mogelijk, en
  • Emmanuelle Bove, Vrouwelijk karakter

Janita Monna dan over de bekendste Zwitserse dichter, Drs. P: 'Het Nederlands kneedde hij tot het ritme geen hobbels meer had en het rijm zich soepel voegde rond de vaak (wrang) geestige pointe van het vers.' Laura van Baars, ten slotte, schrijft over haar 'vreemde favorieten': zussenboeken. Elisabeth Leijnses 'prachtige biografie' Cécile en Elsa. Strijdbare freules [fragment | onze recensie] natuurlijk, maar ook Mary S. Lovells The Sisters: The Saga of the Mitford Family, Roxane van Iperens 't Hooge Nest [fragment | boekverkopersbespreking] en Verwoeste levens. Een selectie uit de brieven van de gezusters Brontë.

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Kees 't Hart, Drs. P en Rüdiger Safranski (de boekbesprekingen in de week van 21 augustus 2019)

Delen op

€ 20,99
SS Proleterka | Fleur Jaeggy | 9789492313645
€ 18,50
De rover | Robert Walser | 9789492313492
€ 19,50
Vrouwelijk karakter | Emmanuel Bove | 9789029523783
€ 18,99
Jongste ontdekkingen | Drs. P | 9789038898100
€ 17,99
Der Räuber | Robert Walser | 9783518376126
€ 11,99
Troika hier, troika daar | Drs. P | 9789038801728
€ 20,99
Jakob von Gunten | Walser, Robert | 9789048829484
€ 17,50
Jakob von Gunten | Robert Walser | 9789048829491
€ 8,99
Jakob von Gunten | Robert Walser | 9783518376119
€ 9,99
De wandeling | Robert Walser | 9789048843671
€ 16,99
De wandeling | Robert Walser | 9789048826391
€ 6,99
Der Spaziergang | WALSER, Robert | 9783257200652
€ 10,99
't Hooge Nest | Roxane van Iperen | 9789048841783
€ 21,99

In de Volkskrant In de Volkskrant deze week Een groot interview door Bo van Houwelingen met Kees 't Hart, die naast boekenrecensent voor De Groene Amsterdammer ook schrijver is. Over De ziekte van Weimar [fragment], zijn pasverschenen boek, zegt hij: 'Mijn eerste versie had meer dan honderdduizend woorden en daaruit moest ik het échte verhaal destilleren; een veel minder wijdlopige tweede versie maken. Heel vroeger liep ik op dat punt nog weleens vast. Dan kon ik echt wanhopig zijn. [...] Maar in de loop van de jaren heb ik er vertrouwen in gekregen dat het goed komt. Je moet als schrijver niet zeuren, maar doorgaan.'

Dan de recensies.

Henk Pröpper komt met Jonathan Littells Een oude geschiedenis, vertaald door Ilse Barendregt - maar het verschijnt pas in oktober. 'Wat maakt dat ik toch blijf lezen,' vraagt hij zich af. '[De] fenomenale schrijf- en beschrijvingskunst [valt] op: klinisch en zintuiglijk tegelijk. Schijnbaar moeiteloos ontrolt […] Littells proza zich: zeldzaam beeldend, bijna fotografisch nauwkeurig. In een vreemde, ijzige stilte.'

Nell Westerlaken stortte zich in 'een smakelijk uitstapje naar de middeleeuwse keuken' en las Jacques Meermans Mediterraneo:'Het onderzoek voor Mediterraneo is omvangrijk en indrukwekkend, maar soms blijkt juist dat een nadeel: de vier reizigers verdwijnen af en toe achter een haag van details. Toch is het een smakelijk geschreven en belangrijk boek, bijvoorbeeld in het licht van een verschijnsel als culturele toe-eigening, dat inmiddels de westerse keuken heeft bereikt.'

'In The Universe Speaks in Numbers laat [Graham Farmelo] zien hoe belangrijk zuiver wiskundig redeneren altijd al is geweest voor de vooruitgang in de natuurkunde. Zelfs natuurkundigen lijken dat nauwelijks te beseffen,' zegt Martijn van Calmthout tot slot nog.

'Wat dit deel de moeite waard maakt,' schrijft Ranne Hovius over Oliver Sacks' Eerste liefdes en laatste verhalen, 'zijn Sacks’ afsluitende, sombere bespiegelingen over hoe zijn vertrouwde wereld van boeken, tradities en aandacht overschaduwd dreigt te worden door een door de mobiele telefoon aangejakkerde virtuele wereld, waarin ieders gedachten, foto’s en bewegingen potentieel publiek bezit zijn en het je onmogelijk wordt gemaakt je rustig op iets te concentreren. Gelukkig voor de lezer heeft Sacks zelf die concentratie tot het eind van zijn leven behouden.'

Over E.T.A. Hoffmann. Het leven van een sceptische fantast door Rüdiger Safranski heeft Arjan Peters wat te zeggen:'Zijn veelzijdigheid, die nog wonderlijker wordt bij de gedachte aan de nachtelijke slemppartijen waaraan Hoffmann zich óók nog overgaf, krijgt door Safranski’s ogen het aanschijn van een keuze, namelijk voor het níét kiezen van één beroep of uitingsvorm.'

Deze week in 'Ook interessant en wel hierom':

  • W.F. Hermans' met Weg met de revolutie!. 'Weinig vuurwerk, deze beschouwingen; wel goed.' (Arjan Peters)
  • Kate Atkinsons De wijde lucht stemt Hans Bouman tevreden: 'Hoewel het haar er vooral om te doen is geloofwaardige en intrigerende personages neer te zetten, is het met vaart en spanning dik in orde.'
  • Pjotr van Lenteren las Die zomer met Jente van Enne Koens: 'Die zomer met Jente is lekker vertrouwd, spannend en toch uitdagend, omdat er meer wordt gesuggereerd dan uitgesproken.'
  • Edwin Winkels bracht ons La Vuelta. Heroïsche verhalen uit de Ronde van Spanje. 'Inclusief stekende feitjes.' (Arjan Peters).
  • Maarten Steenmeijer werd geboeid door Narcís Oller, De Knevelaar & Waanzin. Uit het Catalaans vertaald door Frans Oosterholt. 'Zo verliefd als deze vrek [Vrachtvervoerder Oleguer uit De Knevelaar] is op zijn geld, zo verloren waart Daniel Serrallonga - de spil van Waanzin (1899), de tweede novelle - rond in de gekte die in zijn genen zit. De tragische gebeurtenissen die zich opstapelen worden met groeiend mededogen gevolgd door de verteller.'
  • 'IJsland met zijn kale bergen en hete fonteinen, woonplaats van kobolden - geweldig om er rond te kijken. Maar wonen? In een land waar de winters te donker zijn en de zomernachten te licht, waar geen boompje boven peuterhoogte groeit? Nou nee.'Aleid Truijens blijft gewoon in Nederland. Ook na het lezen van Laura Broekhuysens Flessenpost uit Reykjavik [fragmentonze recensie]
  • Peter Swanborn adviseert ons Tarjei Vesaas' Het ijspaleis, uit het Noors vertaald door Marin Mars [fragment | toelichting door de vertaler]. 'Twee meisjes van 11 en een bevroren waterval, daar draait het om in Het ijspaleis [...]. En de belofte die het ene meisje maakt als het andere meisje verdwijnt: 'Er is niemand anders. Zolang jij weg bent, zal dat elke dag zo zijn.'
  • Tot slot vindt Wineke de Boer herkenning in Middernachtvertellingen van Émile Verhaeren, Uit het Frans vertaald door Jan H. Mysjkin: 'Bombastisch, maar ook geschreven met mededogen en soms zelfs herkenbaar zijn deze verhalen van Verhaeren […] voor wie het Vlaamse platteland een belangrijke in-spiratiebron is gebleven.'

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag, en zijn te raadplegen op Volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

In PS van de week een interview door Els Quaegebeur met coldcase-rechercheur Carina van Leeuwen, die samen met Sybilla Claus Onbekend maar niet vergeten schreef. 'Als ik in de trein door de krant blader en zie dat uit de nationale vogeltelling blijkt dat het aantal ijsvogels is gestegen, word ik heel vrolijk. Dan denk ik niet: lazer op met je ijsvogels, er gebeuren afgrijselijke dingen, gewoon hier om de hoek. Gelukkig maar dat mensen bezig zijn met mooie dingen maken en vogels tellen.' Onbekend maar niet vergeten verschijnt op 27 augustus.

In de krant zit Anne Vegter op de 'Klapstoel'. Over een vraag met betrekking tot Jan Wolkers reageert de dichter: 'Of ik seks met hem heb gehad? Is that a real question? Hij heeft mij veel geleerd over hoe je erotische spanning in een verhaal brengt. Turks Fruit heeft mij de ogen geopend toen ik vijftien was. Ik leerde mijn lichaam kennen door de taal van Jan Wolkers. Dus in die zin, ja, heb ik seks met hem gehad.' Anne Vegter wordt dit jaar voorzitter van de Akademie van Kunsten in Amsterdam.

Vic van de Reijt haalt zijn herinneringen aan Drs. P op in een uitgebreid stuk in 'Boeken': 'Ik herinner me nog goed hoe ik hem begin ­jaren zeventig zag optreden in een rokerige ruimte van studentensociëteit H’88 aan de Amsterdamse Herengracht. Keurig in pak gestoken nam hij plaats achter een gammele piano [...]. Omstandig legde hij uit dat hij geen geschoold liedzanger was, maar dat hij zich zeer gevleid voelde dat hij mocht ‘kwinkeleren’ in de aanwezigheid van dit hoogbegaafde publiek. Hij beschikte niet over partituren en moest dus al zijn liedjes "uit de blote schedel" vertolken, met als risico dat hij onderweg ergens de tekst zou kwijtraken. Maar ongetwijfeld zouden de toeschouwers hem bij deze pijnlijke momenten behulpzaam zijn. Daar was geen woord te veel van gezegd.'

En Annemart Van Rhee ging het gesprek aan met David Lager-Crantz, opvolger van de in 2004 overleden Stieg Larsson. Hij schreef Millennium 6. Zij die moet sterven, het laatste boek dat hij voor de serie schrijft. 'Ik had een nieuwe uitdaging nodig om niet te vervallen in routine.[...] Het verdriet zal later komen, als ik besef dat ik er definitief een punt achter heb gezet.'

De recensies:

  • Dieuwertje Mertens is matig tevreden met Buurtsupermens van de Japanse Sayaka Murata. 'Het uitgangspunt van de roman is origineel, zeker binnen een Japanse context. De uitwerking van het verhaal is wat vlak: Murata is er vooral op gericht om in iedere zin te benadrukken hoe "raar" haar hoofdpersonage wel niet is.'
  • In Beren koken ontvouwt 'Niemi het soms gruwelijke verhaal op filosofische en poëtische wijze', schrijft Marjolijn De Cocq ­over Mikael Niemi's nieuwste.
  • Candice Carty-Williams schreef debuut Queenie. Mojdeh Feili recenseert: 'Deze roman van Carty-Williams komt op het nippertje de Bechdeltest door (ten minste twee vrouwelijke personages met naam die over iets anders praten dan een man) en een literair hoogstandje is Queenie niet. Maar dat is hier ook niet het belangrijkste. Veel belangrijker is de vertegenwoordiging van zwarte vrouwen in dit genre.'
  • Hans Knegtmans nog over Geir Tangens Hartenbreker: 'Tangen heeft geen omslachtige schrijfstijl en bezondigt zich niet aan nodeloze uitweidingen. Het is eerder de veelheid aan thema's die qualitate qua de nodige ruimte opslokt.'

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

Bernard Hulsman bespreekt in NRC Pieter Hoexums Thuis. Filosofische verkenningen van het alledaagse [fragment]. 'Na het dak neemt Hoexum op prettig mijmerende wijze niet alleen de trap, de deuren, de eethoek en andere onderdelen van het Roland Holsthuis onder de loep, maar ook de activiteiten in en rondom het huis. Vaak leiden die tot onverwachte én herkenbare inzichten in wonen,' schrijft hij. Ook Homesick: Why I Live in a Shed van Catrina Davies komt in het stuk aan bod. Het boek is volgens Hulsman 'grotendeels een dagboekachtig verslag in korte, staccato-zinnen van de bewoning van de schuur waarin Catrina Davies sinds acht jaar woont'. Margot Dijkgraaf las Éric Vuillards 14 juli. 'In achttien korte hoofdstukken ontleedt Vuillard zo – precies en op zijn volstrekt unieke wijze – de mythe van de Franse Revolutie,' merkt ze op. En: 'De vertaalster heeft veelal voor een zo letterlijk mogelijke vertaling gekozen, in de betekenis van woorden, in het weergeven van werkwoordtijden. [...] Nadeel van een vertaling die heel dicht bij het origineel blijft is voor de lezer dat het soms vreemde zinnen oplevert. [...] ik [lees] liever een vertaling die wellicht minder dicht bij de oorspronkelijke tekst blijft, maar dan wel begrijpelijker is.'

Van Thomas de Veen een stuk over Kees ’t Harts De ziekte van Weimar [fragment]. 'Vooral de eerste helft van De ziekte van Weimar, in Franeker, is sterk: daar hangt onder de oppervlakte alles met alles samen en zo komt Albert van Huszen tot leven als man van zijn tijd. Wanneer de reis naar Weimar aanvangt en bekend terrein verlaten wordt, raakt juist het verhaal-aan-de-oppervlakte op drift. Het lage tempo van de gebeurtenissen was in het eerste deel te pruimen door de nabijheid van Albert en de smakelijke ironie (net als in Teatro Olimpico), maar wordt dan slepend. Lang, te lang, hobbelen we met Albert en zijn reisgenoten achterin de reiskoets mee, waarbij er in al die ledige uren weinig noemenswaardigs omgaat in het hoofd van Albert,' aldus De Veen. Maarten Doorman schrijft verder over Edmund Burkes Bespiegelingen over de revolutie in Frankrijk: 'Burke was geen populist en het was niet nodig geweest om ter illustratie daarvan nog een paar bladzijden uit een toespraak van hem aan deze eerste volledige Nederlandse vertaling toe te voegen. Wel begrijp je uit Bespiegelingen waarom het nauwelijks lukt hem als een relevante pionier van hedendaags conservatisme in te zetten. Zijn pleidooi voor de standenmaatschappij van de achttiende eeuw zegt ons weinig meer. En zijn opvatting dat verandering altijd op traditie aan moet sluiten kan net zo goed een inspiratie voor sociaaldemocraten zijn.'

Maurice Swirc recenseert daarnaast Deborah Lipstadts Antisemitisme. Hier en nu en Klaas Smeliks Maar wij noemen hen Joden. 'Dat Lipstadt zowel uitgebreid ingaat op antisemitisme op links als op rechts, geeft het boek een belangrijke meerwaarde. Precies daar ligt de zwakte van publicaties zoals het eveneens onlangs verschenen boek Maar wij noemen hen Joden over "antizionisme in de praktijk", van Klaas Smelik. Wie een goed beeld van links antisemitisme in Nederland en Vlaanderen wil hebben, is aan het juiste adres bij deze emeritus-hoogleraar Jodendom en Hebreeuws in Gent. Smeliks boek is toegankelijk en zijn beschrijvingen van als antizionisme vermomd antisemitisme zijn accuraat. Maar de relevante context van dubieuze Israëlvrienden op de rechterflank – die van wezenlijk belang is om het actuele krachtenveld rond antisemitisme te doorgronden – krijgt nauwelijks aandacht bij Smelik,' staat er onder andere in de bespreking.

Korter:

  • Sebastiaan Kort over Nico Dijkshoorn, Ooit gelukkig: 'Het berouw van Ooit gelukkig is enerzijds opgetrokken uit een eendimensionale, tamelijk sentimentele schaamte: moest de dolk er in 2012 nou echt zo diep in? Wás Klaas wel alleen een klootzak? Maar het is iets anders dat dit boek zijn diepte geeft: de confrontatie tussen publieke-Nico en privé-Nico.'
  • Obe Alkema over Jan-Willem Anker, Ware aard: 'Had Anker zich consequent onder de loep genomen, dan had hij zichzelf en zijn omstandigheden ontmanteld. Die kans laat hij liggen in Ware aard, al is hij zich wel degelijk bewust van zijn positie in de samenleving.'
  • Jan Donkers over Margaret Wilkerson Sexton, Een zekere vrijheid: 'Ze toont zich zeer bekwaam in het neerzetten van de verwikkelingen in de uiteenlopende tijdvakken, en zo in fictievorm iets van een sociale geschiedenis van zwart New Orleans te schetsen.'
  • Maartje Somers over Soraya Chemaly, Fonkelend van woede: 'Chemaly beschouwt woede als bij uitstek productief, schrijft ze, "een hoopgevende en vooruitstrevende emotie". Maar het is nu juist contraproductief om te stikken in je eigen woede, en dat is wat in dit boek gebeurt.'

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

In de zevende aflevering van 'De mannenleeslijst' bespreekt Femke Essink Twee vrouwen van Harry Mulisch. '[D]e roman laat zien hoe mannen zich staande proberen te houden ten tijde van de tweede feministische golf [...] en de emancipatie van homo’s en lesbiennes. Maar die ogenschijnlijke vooruitstrevendheid zit alleen aan de oppervlakte; uiteindelijk houdt Mulisch de bestaande genderhiërarchie gewoon intact. Zijn de vrouwen geen schakel in de relatie tussen twee mannen, of een middel tot seks en nageslacht, dan zijn ze mannenhaters, vehikels voor mannelijke krampen,' stelt ze. Roderick Nieuwenhuis las daarnaast Robert Macfarlanes Benedenwereld. Reizen in de diepe tijd [fragment | recensie]. 'In [...] Benedenwereld daalt hij van de bergtoppen uit zijn debuut en de daaropvolgende wandelpaden af naar de grond onder onze voeten. Het brengt hem naar de schimmelnetwerken onder een Londens bos, een ondergronds meer in de Sloveense Alpen en de "onzichtbare stad" onder Parijs. Macfarlane beschrijft die werelden in detail en geeft zijn lezers daarmee het gereedschap die werelden ook te ervaren,' aldus Nieuwenhuis.

Van Cyrille Offermans een stuk over E.T.A. Hoffmann. Het leven van een sceptische fantast, de biografie van Rüdiger Safranski. 'Waarom we [...] op de vertaling van zijn debuut, een biografie van E.T.A. Hoffmann (uit 1984), tot nu hebben moeten wachten, durf ik niet te zeggen. Aan de kwaliteit ervan kan het niet liggen, misschien wel aan de niet bijster grote populariteit van de "sceptische fantast" in een land waar bevlogenheid niet erg op prijs wordt gesteld,' merkt Offermans onder meer op. Alfred Schaffer recenseert verder Hardop van Babs Gons (samenstelling) [fragment]. 'In haar inleiding noemt Gons dat ze bezoekers van een spoken word-avond na afloop vaak hoort verzuchten dat poëzie dus "helemaal niet stoffig" is. Jammer, die verzuchting. Alsof alle "papieren" poëzie voor spoken word-liefhebbers saai of hoogdrempelig zou zijn. Bovendien bestaat er natuurlijk ook gewoon "stoffig" spoken word-werk, goed uitgevoerd of niet, blijkt ook uit deze selectie. Stoffig in de zin van: cliché, zonder voelbare urgentie, al te ernstig en keurig, zonder ironie of (zelf)spot. Maar zeker de helft van de in Hardop gepresenteerde spoken word-artiesten wil ik graag een keer in levenden lijve aanschouwen en beluisteren.' En Thomas Heerma van Voss wijdt een bespreking aan Esi Edugyans Washington Black [fragment]. 'Uiteindelijk is Washington Black een vlot, uitpuilend verhaal over een allesoverheersende vrijheidsdrang die je helaas zelden echt gaat voelen. Een verhaal over verbeelding waarin de verbeelding zelf niet op de proef wordt gesteld. Belangrijk onderwerp, zeker, vreemd maar eigenzinnig plot, maar met zulke karakteruitdieping komt geen enkel tijdperk of verhaal helemaal tot leven, hoe belangrijk het ook is.'

De Groene Amsterdammer is elke woensdag al te koop bij het Nieuwscentrum. Athenaeum Boekhandel verzorgt de boekverkoop voor de website van De Groene

Twee vrouwen | Harry Mulisch | 9789403156507
€ 16,99
Benedenwereld | Robert Macfarlane | 9789025309893
€ 27,50
Underland | Robert Macfarlane | 9780241143803
€ 26,99
Hardop | Babs Gons | 9789025452148
€ 20,00
Washington Black | Esi Edugyan | 9789056726324
€ 22,99
Washington black | Esi Edugyan | 9781846689604
€ 10,99
Twee vrouwen | Harry Mulisch | 9789023448587
€ 9,99
Benedenwereld | Robert Macfarlane | 9789025309909
€ 13,99
Washington Black | Esi Edugyan | 9789044977844
€ 14,99
MINDBOOKSATH : athenaeum