Hanna Bervoets, Olga Tokarczuk, Ian McEwan, Bert Wagendorp (de boekbesprekingen in de week van 22 mei 2019)

27 mei 2019
| | | | | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften waarin deze week onder meer aandacht voor Hanna Bervoets, Olga Tokarczuk, Bert Wagendorp, Ian McEwan en verder: Robert Macfarlane, Gerda Blees, Franz Kafka (Trouw), Bart Moeyaert, Désanne van Brederode (de Volkskrant), Gerard van Gemert & Rudi Jonker, Whitney Scharer, Arie Storm (Het Parool), Jan Arends, Marcel Proust, James Baldwin, Shoshana Zuboff, privacy, Turkije (de Nederlandse Boekengids), Tim Parks, Wessel te Gussinklo (Vrij Nederland), Valeria Luiselli, Jared Diamond (NRC Handelsblad), Robert Menasse, Adam Higginbotham en Wouter Godijn (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

In Trouw een voorpublicatie uit het nieuwe boek van Letter & Geestchef Lodewijk Dros, Eiland in de nevel. Romantische omzwervingen van Pieter Kikkert, de eerste wandelaar op Texel in 1791, en Leonie Breebaart in gesprek met Robert MacFarlane over Benedenwereld [fragment | boekverkopersbespreking]. 'Dit boek beschrijft het vreemde, verwarrende tijdperk waarin we leven en zet het af tegen oudere lagen van onze beschaving. Het vraagt mij, het vraagt de lezer, wat wij straks achterlaten. Het boek gaat niet alleen over wat boven komt, maar ook over wat wij achterlaten aan sporen, herinneringen, trauma’s, afval,' zegt hij. En: 'Dit is niet alleen een donker boek, het gaat ook over licht, of over hoe duisternis het mogelijk maakt iets te zien – als ik die paradox mag gebruiken. Daarom schrijf ik ook over het wood wide web, een ongelooflijk onderaards netwerk van schimmels, dat het bomen mogelijk maakt met elkaar te communiceren, zelfs om elkaar te helpen.'

Recensies! Janita Monna leest Gerda Blees' poëziedebuut Dwaallichten: 'Haar kalme, ritmische gedichten waarin deeltjesfysica en tongzoenen hand in hand kunnen gaan, zijn te lezen als pogingen om grip te krijgen op het ingewikkelde bestaan.' En Shira Keller las Franz Kafka zelf (Brief aan mijn vader (en ander proza uit de nalatenschap) en Benjamin Balints Kafka's laatste proces. De strijd om een literaire nalatenschap. Dat laatste is 'een boek dat je zou kunnen typeren als literatuurhistorisch onderzoek in thrillervorm'. En: 'Zo multi-interpretabel als Kafka’s fictie is [...], zo ondubbelzinnig is de brief die hij vijf jaar voor zijn overlijden aan zijn vader richtte. Je voelt je een beetje een voyeur als je hem leest.'

Boek van de week is Hanna Bervoets' Welkom in het rijk der zieken [fragment]. Rob Schouten noemt het 'een roman met een ernstige ondertoon en ingrijpende conclusies [...], maar het wonderlijke is dat Bervoets het verhaal van de patiënt en zijn mantra’s toch tamelijk licht weet te houden, door haar verteltrant en door haar fantasie'.

'Dus waar moet het heen met de theologie? In zijn nieuwe boek - een manifest, zoals hij het zelf noemt - neemt Miroslav Volf deze handschoen op magistrale wijze op, samen met zijn jongere collega Matthew Croasmun.' Gijsbert van den Brink las For the Life of the World: Theology That Makes a Difference. 'Tegenover al dit verval voeren Volf en Croasmun een aanstekelijk pleidooi om de theologie te heroriënteren op haar positieve doel: het verkennen en uitwerken van visies op het goede leven.'

Korter:

  • Beeldboek van de week is Dominique Eddé e.a., Martine Franck.
  • Paul van der Steen over Mark Kurlansky, Melk, een 10.000-jarige haat-liefdeverhouding: 'Kurlansky’s boeken hebben iets van die van de Amerikaans-Britse schrijver Bill Bryson: door hun consequent andere invalshoek bieden ze nieuwe kijk op de grote geschiedenis en heerlijke petite histoire die je en passant graag meeneemt.'
  • Monique de Heer over Jessica Fellowes, De Mitford Moorden: 'Het verhaal is hier en daar wat sentimenteel en romantisch over de top maar liefhebbers van Downton Abbey zullen het een heerlijk boek vinden.'
  • Jann Ruyters over Lauren Groff, Florida: 'In deze zinderende verhalenbundel kruipen we in de meeste van deze (totaal elf) verhalen in de huid van een nerveuze vrouw, voor even of voor altijd verlaten door haar man, overgeleverd aan de natuur in vochtig, drukkend Florida.'
  • Bas Maliepaard over Edward van de Vendel, Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt, illustraties Martijn van der Linden: 'Deze sprankelende bundel bewijst zonder meer het nut van poëzie, niet alleen omdat je na lezing weet wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt, maar ook omdat je de wereld door nieuwe ogen ziet - en dat is toch vooral wat goede poëzie vermag.'
  • Voor 'Vandaar dit boek' sprak Marijke Laurense Ignaas Devisch en Jean Paul Van Bendegem over Doordenken over dooddoeners: 'In ons boek bespreken we elk 52 dooddoeners, dus in totaal 104. Eentje die mij erg dierbaar is en die ik geanalyseerd heb omdat hij mij als logicus een beetje pijn doet, is ‘Ja, maar dat is toch logisch!" Dat gaat daadwerkelijk over het belang van doordenken, het eerste woord van de titel van ons boek dat bedoeld is als uitnodiging aan de lezer om zich met ons over de taal te verwonderen.'

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Hanna Bervoets, Olga Tokarczuk, Ian McEwan, Bert Wagendorp (de boekbesprekingen in de week van 22 mei 2019)

Delen op

€ 29,99
€ 22,50
€ 24,90
Benedenwereld | Robert Macfarlane | 9789025309893
€ 27,50
Dwaallichten | Gerda Blees | 9789057598883
€ 18,00
Underland | Robert Macfarlane | 9780241143803
€ 26,99
Benedenwereld | Robert Macfarlane | 9789025309909
€ 13,99
Eiland in de nevel | Lodewijk Dros | 9789024418961
€ 22,50
Melk | Mark Kurlansky | 9789000366637
€ 29,99
Melk | Mark Kurlansky | 9789000366644
€ 14,99
Milk! | Mark Kurlansky | 9781632863836
€ 21,50
Milk! | Mark Kurlansky | 9781632863829
€ 24,99
Florida | Lauren Groff | 9789403150505
€ 23,99
Florida | Lauren Groff | 9789403154909
€ 12,99
Florida | Lauren Groff | 9780525536260
€ 18,95
Florida | Lauren Groff | 9781786090461
€ 11,99

In de Volkskrant deze week een interview door Pjotr van Lenteren met Bart Moeyaert, winnaar van de Astrid Lindgren Memorial Award. Over de speech waarin hij onderstreept dat kinderboeken als literatuur gelezen moeten worden: 'Niemand ziet The Catcher in the Rye van Salinger als een jeugdboek. Als je zegt dat je dat niet leest omdat je geen 16 bent, zoals de hoofdpersoon, dan mis je echt wat.'

Korter:

  • Persis Bekkering geeft vier sterren aan Wonderlamp [fragment], de nieuwe van Désanne van Brederode: 'Wonderlamp [krijgt] diepte en aardsheid, ondanks de vele sprookjes waarmee de schrijver haar boek lardeert.'
  • Over Ferrara [fragment] van Bert Wagendorp schrijft Hans Bouwman: 'De terloopse, zorgvuldig aangebrachte verwijzingen naar de dood in deze roman zorgen gaandeweg voor een steeds beklemmender atmosfeer.'
  • Voor Een orchidee tussen de aardappels heeft kenner H.T.M. van Vliet alle parodieën en prenten over Couperus opgediept. 'Het viel nog niet mee om deze uitzonderlijke auteur trefzeker te bespotten, zoveel is snel duidelijk,' concludeert Arjan Peters in zijn recensie.
  • Over Sjeng Scheijens De avant-gardisten. De Russische Revolutie in de kunst 1917-1935 schreef Karin Veraart: 'De onverbloemde liefde van de auteur voor zijn onderwerp is een van de charmes van De avant-gardisten, en waarschijnlijk ook een reden voor de toegankelijkheid ervan. […]dit boek [is] gebaseerd op gedegen onderzoek.'
  • De gedichtencyclus die Rainer Maria Rilke in 1912 schreef ligt nu als Het leven van Maria in de boekhandels: een vertaling door Piet Thomas. Joris van Casteren schrijft daarover: 'Die vrouw [Maria] heeft geen moment rust gehad. Vanaf haar geboorte is ze omgeven door engelen en apostelen, en die drukte hield na haar dood aan, toen ze in de hemel haar plaats innam. […] Geen licht of verlichting te bekennen.'
  • Joris van Casteren over Olga Tokarczuks De Jacobsboeken (nu vertaald door Karol Lesman): "Een vuistdik epos over de strapatsen van een zelfverklaard Verlosser. Waargebeurd en boeiend tot het einde." 
  • Erik van den Berg over Het Bucketlistboek voor een groene wereld van Elise De Rijck: '[Het boek] had niet lang geleden vast iets als "Gids voor een duurzaam leven" geheten; wat dat betreft zijn er parallellen met de culinaire sector, waar de brave mobiele keuken is getransformeerd in de stoere foodtruck.'

In de rubriek 'Ook interessant en wel hierom' schrijft de Volkskrant 150 à 200 woorden over onderstaande boeken:

  • Albert Cossery, Grote dieven, kleine dieven
  • Eveline Koolhaas-Grosfeld & Marij Leenders Tussen politiek en publiek
  • Gaston Dorren, Babel [fragment]
  • Peter Dogget, CSNY. Crosby Stills Nash & Young
  • Willem Visser, Jongensdromen. Het gouden seizoen van Ajax
  • Carl Zimmer, Ze heeft haar moeders lach
  • Jiri Kratochvil, Een bedroefde God
  • Anne Moraal, Honden huilen niet [fragment]
De hemel | Bart Moeyaert | 9789045118086
€ 22,99
De Melkweg | Bart Moeyaert | 9789045111926
€ 14,50
Wonderlamp | Désanne van Brederode | 9789021414522
€ 21,99
Ferrara | Bert Wagendorp | 9789492928252
€ 22,50
De avant-gardisten | Sjeng Scheijen | 9789035140042
€ 37,50
De Jacobsboeken | Olga Tokarczuk | 9789044537970
€ 29,99
Babel | Gaston Dorren | 9789025309183
€ 22,99
Jongensdromen | Willem Vissers | 9789048852338
€ 15,00
Honden huilen niet | Anne Moraal | 9789048846252
€ 21,99
Ferrara | Bert Wagendorp | 9789492928344
€ 14,99
De jacobsboeken | Olga Tokarczuk | 9789044537987
€ 14,99
Taaltoerisme | Gaston Dorren | 9789055940967
€ 9,99
Jongensdromen | Willem Vissers | 9789048852345
€ 7,99
Honden huilen niet | Anne Moraal | 9789048846269
€ 9,99
Three Tales | Cynan Jones | 9781785622335
€ 10,95

In het Parool deze week houdt Katarina Schul een interview met de makers van Chaos United: schrijver Gerard van Gemert en cartoonist Rudi Jonker. 'Chaos United is geen voetbalstrip. "Voetbal is een verbindende factor, maar het verhaal gaat over de kinderen die ad rem, brutaal en slim zijn," zegt Van Gemert. Maak er het beste van, is de boodschap van het groepje misfits uit een buitenwijk.'

Daarnaast een interview door Marjolijn de Cocq met Whitney Scharer, over het nu vertaalde Het gouden uur: 'Haar [Lee Millers] start daar lijkt zo perfect te zijn geweest. Beeldschone jonge vrouw, in de leer bij Man Ray, zo'n makkelijke landing. Maar als je begrijpt wat er allemaal bij haar van binnen moet hebben geleefd, maakt haar dat zo ongelooflijk fascinerender.'

Korter:

  • Dirk-Jan Arensman over Machines zoals ik [fragment | onze recensie | toelichting door de vertaler] van Ian McEwan: 'Een aardige ideeënroman "[…] vol satirisch plezier en uitweidingen over de (machts)verhouding tussen mens en androïde.'
  • Dries Muus over Ferrara [fragment] van Bert Wagendorp: 'Ferrara biedt een knappe mix van spanning en sentiment - een even zware als luchtige roman, vol toegankelijke diepgang.'
  • Thomas Verborgt over Arie Storms Het horrortheater van de Nederlandse literatuur [fragment | onze recensie]: 'Arie Storm schrijft het allemaal mooi licht op, wat ook zo typerend is voor al zijn werk. Juist in die lichtheid is hij veelzeggend.'
  • Dieuwertje Mertens over Babs Gons' Hardop. Spoken word in Nederland [fragment]: 'Wat Hardop vooral laat zien is dat de behoefte aan erkenning groot is, maar dat er meer aan zelfreflectie gedaan zou mogen worden.'

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

Johan Heilbron trapt af in deze editie van de Nederlandse Boekengids met een artikel over de HEMA als kleine kapitaalkrachtige firma, een geschiedenis die werd opgetekend door Stefan Vermeulen in HEMA. De onwaarschijnlijke ontsnapping van een nationaal icoon. Volgens Heilbron is Vermeulens grote verdienste dat ‘hij in detail de praktijken beschrijft van de twee private equity-firma’s die successievelijk eigenaar zijn van de HEMA: KKR en Lion Capital’. De firma KKR werd geportretteerd in ‘de beroemde schandaalkroniek’ Barbarians at the Gate van Bryan Burrough. Na de ‘uitkleedpartij van KRR volgde het afpersregime van Lion Capital’, waardoor er weinig van de kapitaalkrachtige HEMA overbleef. Over de lotgevallen van de HEMA in de Verenigde Staten schrijft Josh Kosman in zijn boek The Buyout of America.

Globalists: The End of Empire and the Birth of Neoliberalism van de Amerikaanse historicus Quinn Slobodian voegt een nieuwe dimensie toe’ aan het verhaal over het neoliberalisme, schrijft Merijn Oudenampsen. Slobodian toont met het oorsprongsverhaal van het neoliberale gedachtegoed dat ‘marktfundamentalisme een misleidende term’ is ‘omdat neoliberale denkers van het begin af aan de nadruk hebben gelegd op de extra-economische voorwaarden voor het functioneren van de vrije markt’. Voor wie ‘meer wil weten over de intellectuele fundamenten van onze huidige mondiale economische orde’: volgens Oudenampsen is Globalists ‘een geraffineerde en stimulerende ideeëngeschiedenis’.

‘Veel ecologische doemscenario’s uit het verleden zijn tegenwoordig realiteit,’ schrijft Joeri Verbesselt, maar toch blijft ‘het hardnekkige idee bestaan dat zulke toenemende bestaansonzekerheden disruptieve uitzonderingen zijn op het stabiele functioneren van de wereld’. Verbesselt schrijft over deze misvatting en ‘dystopisch optimisme,’ en haalt de volgende boeken aan:

  • In The Mushroom at the End of the World laat antropologe Anna Lowenhaupt Tsing zien ‘dat bestaansonzekerheid niet alleen bij uitstek de toestand is van deze tijd, maar ook dat die toestand omarmd moet worden’. ‘Volgens Tsing moeten we ons openstellen in onze kwetsbaarheid voor anderen, waaronder niet-menselijke actoren,’ schrijft Verbesselt.
  • In eenzelfde trant bepleit Donna J. Haraway in Staying with the Trouble ‘(ecologische) problemen niet uit de weg te gaan of te ontkennen, maar ze juist te omarmen en ermee om te leren gaan’.
  • Een probleem is dat ‘de Antropoceenretoriek een ideologische functie heeft,’ stelt T.J. Demos. In het boek Against the Anthropocene beschrijft Demos hoe ‘het drieledige industriële complex van defensie-staat-bedrijf’ erin slaagt de verantwoordelijkheid voor klimaatverandering te ‘differentiëren naar elke mens, en zo zelf grotendeels buiten schot te blijven’.
  • Daarom schrijft Jason W. Moore in Anthropocene or Capitalocene? liever over het ‘Kapitaloceen,’ dit is ‘het tijdperk waarin ecologische catastrofes worden gecreëerd door bedrijfsmondialisering en de logica van het kapitalisme’.
  • Hierin spelen media een belangrijke rol. Sean Cubitt toont in Finite Media ‘hoe achter mediatechnologieën een werkelijkheid schuilgaat van gigantische energieverslindende datacenters zodat onze servers in de lucht blijven’.
  • Dat er in de toekomst klimaatrampen zullen plaatsvinden staat vast, maar gelukkig biedt Rebecca Solnit in Hope in the Dark een ‘hoopvolle analyse’ dat ‘angst bij rampspoed eigenlijk zelden’ voorkomt. Rampen scheppen empathie en geven het gevoel ‘dat er uitwegen mogelijk zijn’.
  • ‘De fictie van de dystopie kan daarbij helpen,’ schrijft Verbesselt. Zo stelt Barnita Bagchi in The Politics of the (Im)Possible dat dystopieën gebruikt kunnen ‘worden om alternatieve vormen van leven vorm te geven’.

Marjolijn Voogel schrijft over nieuwe technologieën en welke mogelijkheden die bieden. Jamie Susskind ziet zelfs een ‘digitale leefwereld’ ontstaan, waarover hij schrijft in zijn boek Future Politics. Dat vraagt ‘om aanpassingen aan ons huidige politieke systeem’, want de ‘machtsverdeling in een samenleving hangt immers nauw samen met de wijze waarop informatie verzameld, opgeslagen, geanalyseerd en verdeeld is’.

Ook verschijnt er een bewerking van Miriam Rasch’ lezing gegeven voor de Marcel Proust Vereniging. Ze legt daarin een relatie tussen Proust en de roman als ‘optisch instrument’. Hierin staat Prousts zevendelige romancyclus Op zoek naar de verloren tijd centraal. ‘Elke tijd, begrijpen we, is ook een verloren tijd. En dat hoeft niet alleen maar erg te zijn.’

Neske Beks schrijft over James Baldwins Niet door water, maar door vuur en Als Beale Street kon praten, en het probleem omtrent het n-woord bij de vertaling. Hierin schrijft Beks over de voorkeur en verantwoording van vertaler Harm Damsma, maar ook over het conflict van stijlbehoud met ‘de nog altijd voortwoedende strijd tegen racisme’. Beks stelt zelf: ‘Als het over emancipatie gaat, is stijl ondergeschikt aan het doel – niet omgekeerd’.  

In de Nederlandse Boekengids verschijnt een reeks essays over de urgentie van de neerlandistiek voor de samenleving en hoe het vakgebied zich moet ontwikkelen om de problemen binnen de neerlandistiek het hoofd te bieden. Dit maal de beurt aan Piet Gerbrandy die bepleit dat ‘de neerlandistiek moet terugkeren naar haar wortels’.

In de reeks ‘Schrijvers over schrijvers’ Basje Boer over Keefman van Jan Arends en zijn authenticiteit. Volgens Boer zit ieder verhaal uit Keefman ‘net ergens anders op de schaal van realistisch tot absurd’. Boer: ‘Bij Arends gaat het er niet om dat de schrijver één is met zijn personages, het gaat er juist om dat ze niet één zijn. Realiteit en fictie versmelten niet met elkaar, maar laten juist plaats voor een derde laag: de kunstenaar.’

Samuel Vriezen schrijft over de drie filosofische hoofdwerken van Alain Badiou. De trilogie bestaat uit L’être et l’événement (1988), Logiques des mondes (2006), en L’immanence des vérités dat afgelopen jaar verscheen. Hiermee gaf Badiou in zijn ‘omvangrijk oeuvre een alomvattende filosofie gestalte’ waarin zeer grote woorden centraal staan: ‘Waarheid. Subject. Gebeurtenis. Wereld. Het Absolute.’ Ook verscheen onlangs een pamflet ‘in een vlotte vertaling van Piet Joostens’ waarin Badiou ‘de burgers toespreekt met de belofte hen te “corrumperen”,’ wat inhoudt ‘hen te verleiden tegen de heersende orde in te denken, te leven met een Idee’. Wat we volgens Vriezen vooral van Badiou zullen herinneren als ‘we hem over honderd jaar nog lezen’, zal ‘zijn gedurfde en gepassioneerde filosofische lezing van de wiskunde van zijn tijd’ zijn.

Dirk Vis spreekt met Bart Jacobs, professor Software Security & Correctness aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Jacobs is de voorzitter van Privacy by Design, de stichting die met de app IRMA de Brouwer Prijs voor Wetenschap en Samenleving won. Daarom in deze editie van De Nederlandse Boekengids meer aandacht voor de filosofische en sociale aspecten van technologie. 

Beate Roessler analyseert wat digitalisering voor de mens betekent, en hoe het mens-zijn wordt veranderd als ‘wij doorgaan de condities voor erkenning, democratie en samenleven in vrijheid met de hulp van technologieën te veranderen en te ondermijnen’. Een belangrijke rol hierin is weggelegd voor surveillance. In The Age of Surveillance Capitalism schrijft Shoshana Zuboff over hoe ‘techbedrijven de data die ze verzameld hebben voor microtargeting gebruiken om ons consumptiegedrag te manipuleren’. In dit licht schrijven Brett Frischmann en Evan Selinger in Re-Engineering Humanity over manipulatie en hoe griezelig dat is ‘omdat het achter onze rug om gebeurt’.

‘Hoe kunnen we samenleven met data,’ vragen Anne Beaulieu en Paul Wouters zich af. Het team van sociologe Bridgette Wessels ziet in onze ‘informatiemaatschappij’ ‘data als private economische grondstof circuleren’. Daarom onderzoeken zij ‘sociale bewegingen die voor vrij beschikbare data pleiten’ in hun rapport Open Data and the Knowledge Society. Daarbij rijst de vraag of ‘er tegenwoordig nieuwe platforms die deze publieke belangen zouden kunnen dienen’ ontstaan, stellen Beaulieu en Wouters. Op deze platformen richten communicatiewetenschappers Van Dijck, Poell en De Waal zich in De platformsamenleving. In hun boek tonen de auteurs ‘hoe de mechanismen van deze platforms de politieke en maatschappelijke sferen beïnvloeden, en kijken hierbij naar de mogelijkheden die een platformsamenleving kan bieden’. Vanuit een meer politiek-economische invalshoek analyseren Viktor Mayer-Schönberger en Thomas Ramges in Reinventing Capitalism in the Era of Big Data de opkomst van big data en hoe dat het kapitalistische systeem verandert.

Leen Huet is Saint-Simon dankbaar, omdat zijn boeken haar ‘uren van lering en vermaak’ verschaffen. Over boeken zoals Mémoires van Saint-Simon schrijft Huet: het is ‘een instrument geworden om me terug te trekken uit de wereld’. Wat Saint-Simon bovenal verschaft is ‘concentratie, de kostbare mentale inspanning die je afleert op het wereldwijde web’ en hij wijst erop ‘dat het nodig is om een doel te hebben en doorzettingsvermogen’.

Diederik Burgersdijk plaatst het elitair populisme van Forum voor Democratie en Thierry Baudet in een historisch perspectief. Burgersdijk stelt dat Baudets vele verwijzingen naar de Oudheid niet klassiek zijn, maar eerder gekleurde, indirecte verwijzingen.

Haast gelijktijdig verschenen onlangs twee nieuwe, Nederlandse vertalingen van Aristoteles’ Poëtica. Tim Noens schrijft over de vertalingen van Paul Silverentand en de vertaling van Piet Gerbrandy en Casper de Jonge [fragment], en hoe de vertaler van historische teksten een brugfiguur is tussen het verleden en het heden. Noens belicht hoe de vertalers via hun vertaling verschillende versies van de Poëtica neerzetten.

Tot slot verschijnen er vier artikelen met het gemeenschappelijke thema ‘Schrijven in Erdoğans Turkije’:

  • Burhan Sönmez, zijn boek Istanbul, Istanbul en de situatie in Turkije worden besproken door Tan Tunali. Generaties die het ‘juk van autoritaire machthebbers hebben gedragen’ kunnen in Istanbul, Istanbul hun pijn ‘herkennen, maar er ook kracht in vinden om zich opnieuw op te richten’. Dat is mogelijk omdat het niet alleen een ‘zware, maar tegelijkertijd humoristische roman’ is. ‘Sönmez geeft continu, schijnbaar intuïtief, een positieve draai aan de zware kost die generatie op generatie voor zijn kiezen kreeg,’ schrijft Tunali. Overigens verschijnt de nieuwe roman van Sönmez, Labyrint, later dit jaar in het Nederlands.
  • Van Kerem Eksen wordt er een essay gepubliceerd waarin hij enkele gedachten over ballingschap tentoonspreidt. Hierbij denkt hij aan de Chileense schrijver Roberto Bolaño die een ‘schitterende essay over literatuur en ballingschap’ schreef. Maar ook aan Edward Saids Reflections on Exile and Other Essays, waarin Said schrijft over de mogelijk positieve kwaliteiten van ballingschap.
  • Eva Peek bespreekt Verloren land van Ece Temelkuran waarin ze de hele wereld probeert te proppen in een Turkse mal. In het boek beschrijft zij ‘hoe ze haar land is kwijtgeraakt’ en roept ze de wereld op ‘om samen over oplossingen na te denken’ voor het rechts-populisme. Maar, schrijft Peek, voor ‘een sterintellectueel […] zwelgt Temelkuran wel erg in haar eigen slachtofferschap’.
  • Tot slot ook een interview van Froukje Santing met Ece Temelkuran, die verbijsterd is ‘over de arrogante en defensieve ontvangst in het Westen van haar boek Verloren land’. Santing realiseert zich ‘dat Temelkuran haar analyse door een heel ander filter van het begrip “democratie” haalt’. Halil Karaveli voerde bijvoorbeeld in zijn boek Why Turkey is Authoritarian aan ‘dat de Turkse republiek nooit een werkende democratie was’. Daar stelt Temelkuran tegenover dat er wel degelijk beweging was richting democratie in Turkije.

De Nederlandse Boekengids verschijnt zesmaal per jaar. Het tijdschrift is te koop bij het Nieuwscentrum.

Hema | Stefan Vermeulen | 9789044636895
€ 21,99
Globalists | SLOBODIAN, Quinn | 9780674979529
€ 36,99
Finite Media | Sean Cubitt | 9780822362920
€ 29,99
Hope in the dark | Rebecca Solnit | 9781782119074
€ 11,99
Future Politics | Jamie Susskind | 9780198825616
€ 26,99
Sodom en Gomorra | Marcel Proust | 9789403124001
€ 25,00
De tijd hervonden | Marcel Proust | 9789403124407
€ 25,00
De gevangene | Marcel Proust | 9789403124209
€ 25,00
De voortvluchtige | Marcel Proust | 9789403124308
€ 25,00
De kant van Swann | Marcel Proust | 9789403119007
€ 15,00
Keefman | Jan Arends | 9789023484486
€ 12,50
Being and Event | Alain Badiou | 9781472511065
€ 22,99
Het ware leven | Alain Badiou | 9789463103800
€ 17,50
Mémoires | Saint-Simon | 9782070321711
€ 7,50
Ars Poetica | Aristoteles | 9789025308957
€ 15,50
Poëtica | Aristoteles | 9789065540096
€ 25,00
Istanbul, Istanbul | Burhan Sonmez | 9789492086860
€ 21,00
Reflections on Exile | Edward Said | 9781847085979
€ 19,99
Verloren land | Ece Temelkuran | 9789026344947
€ 21,99
Hema | Stefan Vermeulen | 9789044636888
€ 11,99
Keefman | Jan Arends | 9789023482093
€ 9,99
Verloren land | Ece Temelkuran | 9789026344954
€ 12,99

In Vrij Nederland het eerste deel van een reeks artikelen over slaap door Bregje Hofstede. Verder sprak Elke van Riel voor dit nummer met Tim Parks over Out of My Head: On the Trail of Consciousness, zijn boek over het bewustzijn en de theorie van Riccardo Manzotti. 'Terwijl in de traditionele theorie het bewustzijn in het hoofd zit, zegt Riccardo: onze ervaring is de wereld die we waarnemen. Het kostte me veel tijd om echt te begrijpen wat hij bedoelde, maar inmiddels is het logisch voor mij. Hij zegt: het brein - of breder: het lichaam - maakt in contact met de wereld ervaring mogelijk. Maar deze ervaring zit niet in het brein maar daarbuiten en is één met de objecten die we zien, horen, ruiken of aanraken. Wij zijn deze ervaring, niet iets dat er los van staat,' zegt Parks in het interview.

Carel Peeters bespreekt Alessandro Baricco's The Game. 'Baricco doet wel of hij twijfelt, maar in werkelijkheid is hij een warm pleitbezorger van de Digitale Revolutie. Om niet al te zeer op te vallen, schrijft hij het zelf nog niet met hoofdletters, maar in zijn nieuwe boek The Game struikelt hij over zijn eigen enthousiasme, ook al wendt hij twijfels en angsten voor,' schrijft Peeters onder andere. En nummer 1 in de 'Vrij Nederland top-1' is deze maand volgens Wessel te Gussinklo's De hoogstapelaar [fragment]. Jeroen Vullings noemt de roman in de bijbehorende recensie 'een apodictisch baken in een tijd waarin het besef van wat literatuur ten beste te beiden kan hebben marginaal is geworden'.

Vrij Nederland verschijnt elke maand; elk kwartaal verschijnt er een special. Vrij Nederland is te koop bij het Nieuwscentrum.

'Een roman waarbij ik me soms dom voelde, en waarin ik soms intellectuele dikdoenerij vermoedde, die me boeide en bij vlagen verveelde, maar die door de bank genomen ontzag inboezemde, ondanks het gemankeerde karakter ervan.' Auke Hulst opent de boekenbijlage van NRC Handelsblad met zijn worsteling met Valeria Luiselli's nieuwe roman Archief van verloren kinderen [onze recensie | laudatio door de vertaalster]. 'Ze neemt de oer-Amerikaanse roadnovel en giet die in een frisse, gewaagde vorm. Ze verandert op een beslissend moment van perspectief, en deinst niet terug voor één zin van 22 pagina’s. Ze reikt, tast, raakt iets aan, grijpt ook mis.'

Thomas de Veen dan over Hanna Bervoets' roman Welkom in het rijk der zieken [fragment]: 'Bervoets wordt met elk boek beter. Inmiddels blinkt ze niet alleen uit in het neerzetten van werelden, maar vooral ook in de waarachtigheid van haar personages.'

'Het is een heerlijk egodocument vol anekdotes over de schrijvers en uitgevers die hij als boekhandelaar in Zutphen en uitgever in Amsterdam heeft ontmoet,' schrijft Michel Krielaars over de memoires van Ad ten Bosch, De IJssel stroomt feller dan de Amstel [fragment], maar 'de beste passages' gaan over 'Ten Bosch’ grillige vriendschap met Ida Gerhardt'.

Kortere bijdragen, fictie en non-fictie:

  • Sebastiaan Kort las Atte Jongstra's De Aardappelcentrale: 'Zijn kracht zit hem in het doorlopend aanvoeren van malle anekdotes, nuchtere relativeringen en archivarische data die op het nippertje aan de vergetelheid zijn onttrokken en die tezamen dienen om één grote waarheid, één groot verhaal zo u wilt, bij te stellen.'
  • Jan Donkers las Daniel Masons De wintersoldaat: 'Een boek dat tot lang na lezing na-echoot; boeiend, erudiet en het staat bol van gelaagde spanning, zowel in de stadse episodes als tijdens de oorlogsverschrikkingen.'
  • Mirjam Noorduijn las Jean-Claude van Rijckeghems IJzerkop: 'Alleen een rasverteller kan zo schrijven: Van Rijckeghem is er een.'
  • Arthur Eaton las Gavin Francis' Gedaanteverwisselaars: 'Het zijn case studies over de greatest hits in een mensenleven. Daar ligt de aantrekkingskracht: de verhalen zijn bijzonder en tóch alledaags.'
  • Judith Eiselin las Angela Wals, De jongen die wilde mislukken [fragment]: 'Geslaagde weerslag van Wals’ onderzoek' naar het verleden van haar vriend.

'Herstel: Hitler had maar één bal.' Maar Bernard Hulsman las niet alleen nieuws in Volker Ullrichs Adolf Hitler. Ondergang 2 De jaren van ondergang 1939-1945 [Biografieportaalrecensie]. De biografie onderscheidt zich ook: 'Op één punt wijkt Ullrich rigoureus af van eerdere biografen die Hitler afschilderden als een middelmatige man met beperkte geestesvermogens. Hitler was een "uitzonderlijk politiek talent", vindt hij, en "een van de koelbloedigste, meest geslepen en doelgerichte Europese beroepspolitici".'

'Het is zijn verhaal, in zijn woorden, met zijn gedachtesprongen. En dit betekent dat er soms geen touw aan valt vast te knopen.' Mark Kranenburg las Elco Brinkmans memoires Bouwen en bewaren, en ziet 'onbegrijpelijk proza' en stelt 'een verre van compleet beeld' vast. Ook over een essentiëel moment in zijn carrière: 'Helaas blijft deze episode ook weinig besproken in Brinkmans memoires. Zijn boek vormt daardoor slechts één van de vele puzzelstukjes. Het wachten blijft nog altijd op het volledige verhaal over de mislukte troonswisseling in het CDA.'

Jared Diamonds Omwenteling. Hoe staten omgaan met crisis en verandering [fragment] 'vooral interessant door de zeven casestudies', vindt Dirk Vlasblom. Maar zijn methodiek is betwistbaar. 'Dat is een aanvechtbare procedure – hij geeft zelf toe dat bij nationale crises ook andere factoren in het spel zijn, zoals instellingen, collectieve besluitvorming, leiderschap, de vraag of verandering wordt gezocht door revolutie of een vreedzame oplossing en bereidheid tot verzoening tussen conflictpartijen.'

En Margot Dijkgraaf sprak Olga Tokarczuk over De Jacobsboeken. 'In mijn boek wilde ik mijn eigen interpretatie aan de 18de-eeuwse geschiedenis van Polen geven, en die verbinden met wat al bekend was. Je kunt je voorstellen wat voor enorme hoeveelheid research ik heb verricht. Ik ben zelfs begonnen Hebreeuws te leren – maar dat bleek te moeilijk.' En: 'De roman als genre valt of staat bij details. Zonder die precieze elementen is het geen roman. Je moet niet alleen lezen dat er dingen gebeuren, maar ook proeven wat er gegeten wordt, zien wat voor kleren de mensen dragen. Vrouwenlevens vertellen je dat.' Ten slotte: 'Ik heb altijd gedacht dat de geschiedenis een afgerond, gesloten hoofdstuk was. Ik realiseer me nu dat iedere generatie zijn eigen geschiedenisboek heeft. Iedere generatie heeft zijn eigen ideeën, het perspectief van nu verschilt van eerdere. Dé historische roman bestaat niet. Er is alleen onze projectie op de geschiedenis. Als dit boek een eeuw geleden was geschreven, was het volstrekt anders geweest.'

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

Omwenteling | Jared Diamond | 9789000338818
€ 39,99
Adolf Hitler | Volker Ullrich | 9789029536165
€ 59,00
De Jacobsboeken | Olga Tokarczuk | 9789044537970
€ 29,99
Omwenteling | Jared Diamond | 9789000338825
€ 19,99
Upheaval | Jared Diamond | 9780241003435
€ 18,99
Adolf Hitler | Ullrich, Volker | 9783103972801
€ 35,99
De jacobsboeken | Olga Tokarczuk | 9789044537987
€ 14,99
Bouwen en bewaren | Elco Brinkman | 9789044639360
€ 34,99
De wintersoldaat | Daniel Mason | 9789048848621
€ 21,99
De wintersoldaat | Daniel Mason | 9789048848638
€ 9,99
Winter soldier | Daniel Mason | 9780330533737
€ 17,99

Deze week in De Groene Amsterdammer een interview met de Oostenrijkse schrijver Robert Menasse, schrijver van onder meer De hoofdstad [recensie]. Menasse spreekt in het interview de wens uit dat de natiestaten in Europa en de rest van de wereld verdwijnen, zodat in de verre toekomst de wereld één grote natie vormt.

Voor Dichters & Denkers las Joost de Vries met milde onvrede de vertaling van McEwans Machines like me [fragment | recensie | toelichting door de vertaler]: 'Machines zoals ik lijkt geschreven vanuit de behoefte een zak dilemma's open te trekken. Wat doet oneindige kennis met je menselijkheid? [Het boek] heeft alles in zich om een rijke roman te zijn, maar zo voelt het niet aan.' Rutger van der Hoeven recenseert Adam Higginbothams Nacht in Tsjernobyl. Geschiedenis van de grootste nucleaire ramp ooit: '[Het] maakt duidelijk hoeveel kleine details samen optellen tot een kritieke massa […] en hoe hulpeloos zelfs een supermacht is als die kritieke massa ontbrandt,' schrijft Van der Hoeven.

Kees 't Hart is onder de indruk van Wouter Godijns De Kamer waar alle verhalen beginnen: 'Ingewikkeld? Niet als je deze doordachte roman leest, Godijn slaagde erin zijn opzet aannemelijk te maken, uitstel van ongeloof kostte me geen enkele moeite. Dat heeft te maken met zijn opgewekte, precieze schrijfstijl […] ingenieuze beeld en treffende formulering.' Verder Graa Boomsma over Walt Whitmans Oud ben ik en jong ben ik. Herinneringen. '[Zijn] contrastrijke dubbelheid - egocentrisme én een scherp oog voor de massa - krijgt een heldere weerspiegeling in de Nederlandse vertaling,' aldus Boomsma.

De Groene Amsterdammer is elke woensdag al te koop bij het Nieuwscentrum. Athenaeum Boekhandel verzorgt de boekverkoop voor de website van De Groene

MINDBOOKSATH : athenaeum