Kate Kirkpatrick, Alan Downs en Laurent Binet (het recensieoverzicht van de week van 25 maart 2020)

30 maart 2020
| | | | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften, met aandacht voor Mensje van Keulen, Laurent Binet, Alan Downs, Kate Kirkpatrick, en verder: Alicja Gescinka, Antjie Krog, Elizabeth Jane Howard (Trouw), Graham Swift, Romana Vrede, Eva Vriend (de Volkskrant), Michel van Egmond & Antoinnette Scheulderman, Judith Fanto (Het Parool), Anton de Kom, Eva Gerlach, Chanel Miller (NRC Handelsblad), Aleksander Poesjkin (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

 

De Maand van de filosofie die in april zou plaatsvinden, is uitgesteld tot juni, waarmee ook Alicja Gescinska’s essay Kinderen van Apate opgeschoven is naar die maand. In Letter & Geest van Trouw interviewt Laura Molenaar Gescinska over filosofie en politiek. ‘Er is een grote noodzaak aan filosofie in de politiek. Daarmee bedoel ik niet dat we handboeken met Kant en Aristoteles moeten uitdelen en dat we dan de wereld gaan redden. Het gaat om het filosofische inzicht dat vragen belangrijker zijn dan antwoorden. Uiteraard hebben we ook antwoorden nodig. In de politiek moet je kunnen handelen en niet verlamd worden door nieuwe vragen. Maar een echt filosofische houding neemt de arrogantie weg van het altijd beter weten.’

Janita Monna bespreekt een voor deze tijd wel heel toepasselijk nieuw werk van de Zuid-Afrikaanse dichteres Antjie Krog: Broze aarde. Het gaat om een mis, een mis voor de aarde, maar ook een mis voor de mens. Monna leest Krogs boek terwijl ze zelf probeert om te gaan met haar nieuwe leven van social distancing, ‘en even was het of ik niet gewoon thuis op de bank zat, even was het of ik deel werd van iets groters. De Zuid-Afrikaane, en in Nederland minstens zo bekende dichter schreef een schitterende mis, opgedragen aan het universum, aan zon, aarde, water, lucht. Een requiem voor een aarde die door toedoen van de mens uitgeput raakt’. Ze eindigt met een fijne aanbeveling: ‘Als we elkaar weer een hand mogen geven, een kus op de want, laat dan ergens deze mis opgevoerd worden. […] Juist nu is de reikwijdte van Krogs helende mis ten volle voelbaar.’

Laura van Baars bespreekt Welbeschouwd, de tweede roman van Elizabeth Jane Howard, auteur van de inmiddels in Nederland befaamde Cazalets-reeks. Dit in 1956 als The Long View verschenen boek ‘schetst een gitzwart beeld van het huwelijkse leven tussen 1926 en 1950 in de Britse “betere kingen. Howard was de beste student van het huwelijk van haar eigen ouders (die ook de basis vormen voor De Cazalets), en had zelf al een huwelijk en vele relaties achter de rug toen ze op haar 33ste na vijf jaar trage arbeid The Long View publiceerde.’ Van Baars noemt Welbeschouwd ‘psychologisch verfijnder’ dan de Cazelets-reeks. Ze parafraseert Hillary Mantels voorwoord instemmend: ‘[De roman] is een wonder van perfecte opbouw, ijzersterk waarnemingsvermogen en overtuigde, maar onverbiddelijke techniek’.

‘Heerlijk venijnige verhalen,’ geschreven met ‘stilistische klasse’, oordeelt Lieke Kézer over Ik moet u echt iets zeggen, de nieuwe verhalenbundel van Mensje van Keulen. ‘Met meesterlijke beheersing en met veel oog voor detail manoeuvreert ze haar personage richting de afgrond.’ Het venijn van de verhalen zit in de staart: ‘Pas in de laatste zinnen laten Van Keulens personages een kant van zichzelf zien die tot dan toe onderbelicht is gebleven. Ze blijken ineens opgewassen tegen een hufterige opponent of tonen juist hun kwetsbaarheid, achter een innemende glimlach gaat vaak een vals karakter schuil. […] En zo laat de schrijfster niet alleen haar fictieve personages opstaan tegen het onrecht dat hun is aangedaan, ze maakt zelf ook een vuist naar het verleden.’

Rob Schouten noemt Het verdwijnen van Shaun Prescott een ‘donkere apocalyptische roman over een verdwijnende cultuur, een boek dat je in deze dagen van coronavirus misschien wel met extra belangstelling leest’. Het is volgens Schouten een ‘hallucinerend commentaar op onze wereld vol bezigheden, verwikkelingen, relaties, arbeid en vermaak, ja zelfs op andere dystopische ondergangsromans, zoals bijvoorbeeld De cirkel van Dave Eggers. Het verhaal beantwoordt niet aan ons verlangen naar spanning, liefde, verbinding, het is een en al neergang. […] Het moet niet eenvoudig geweest zijn zo’n boek consequent te schrijven, maar Prescott slaagt erin je die wereld van niks voor te stellen, en dat is een heel vreemde ervaring, niet alleen als het gaat om onze voorstelling van het bestaan, maar ook als het gaat om wat wij van literatuur verwachten.’

Tanny Dobbelaar essayeert over Wittgensteins minnares [fragment], de klassieke cultroman van David Markson die onlangs in vertaling, en met een voorwoord van Lieke Marsman, is verschenen bij Uitgeverij Van Oorschot. Een actuele roman, want ‘in feite is de eenzaamheid van Kate een extreme variant op sociale isolatie. Wat betekent het om in je eigen hoofd, in je eigen taal opgesloten te zijn, dat is de grote filosofische kwestie die Markson via Kate aan de orde stelt. Wat hebben woorden voor nut als er niemand luistert?’ En: ‘Dit boek kun je diepgaand bewonderen zonder er echt van te houden.’

Verder aandacht voor 75 jaar bevrijding in de vorm van een bespreking van Hans Keilsons In de ban van de tegenstander [onze recensie] door Gerwin van der Werf. ‘Een volstrekt ongewoon oorlogsboek,’ schrijft hij, ‘diepgravend en vol inzichten die ver reiken.’ En Jaap Goedegebuure bespreekt Jachthuis [fragment] van Oscar van den Boogaard, het vervolg op Kindsoldaat [fragment]. Goedegebuure vindt dat Jachthuis beter uit de verf komt dan zijn voorganger, en wijst daarvoor als oorzaak aan dat hoofdpersoon Maxwell, het alter ego van de auteur, in Kindsoldaat nog geboren moest worden, maar in Jachthuis als personage de lezer ogen verleent. Ogen waardoor het verhaal van moeder Elsie kan worden gezien: ‘Het is vooral dankzij het indringende relaas van Elsie’s neergang dat de tragische kanten van deze schijnbaar hilarische, maar in feite tamelijk onverkwikkelijke geschiedenis beter uit de verf komen.’ En Frederik Heemskerk vertelt over Van vader op zoon, de familiekroniek die hij schreef over zijn overgrootvader en grootvader, die allebei premier van Nederland waren.

Korte besprekingen. Over Daar waar de rivierkreeften zingen van Delia Owens lezen we: ‘De eerste hoofdstukken zijn misschien niet heel geloofwaardig in perspectief (een zesjarige die het gedrag van de volwassenen precies doorziet?) maar dat gebrek wordt gecopenseerd door de fraai opgeroepen onheilszwangere, desolate sfeer van de kleffe moerassen en saaie stadjes in het zuiden van Noord-Amerika’. Ook de nu in één band verschenen Cicerotrilogie van Robert Harris krijgt aandacht, evenals Een dove oude dame van Leonora Carrington en Zwanenzang 1945 van Walter Kempowski.

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Kate Kirkpatrick, Alan Downs en Laurent Binet (het recensieoverzicht van de week van 25 maart 2020)

Delen op

€ 20,99
€ 34,99
€ 24,99

Sander Pleij interviewde de Britse schrijver Graham Swift (Hier zijn we [fragment] in De Volkskrant. Hij 'begint om zes uur 's ochtends en gaat dan gewoon de hele tijd door. "Ooit bestond het niet. Ik heb het gemaakt. Het bestaat nu in de wereld. Dat geeft een immense bevrediging, iets maken dat er niet was. Het komt vanuit het niets. En het is er omdat jij het hebt gedaan. Dat is geweldig. Ik ben blij dat ik die ervaring ken."'
Pleij is benieuwd naar de band van Swift met zijn lezers: 'De ervaring van een boek gaat over twee mensen: schrijver en lezer. Er wordt iets gedeeld. Een film is hetzelfde voor het hele publiek. Een boek lezen is prachtig individueel en daarom ook democratisch: als het werkt, is er een zekere gelijkheid tussen lezer en schrijver. Ga naar de boekwinkel en je realiseert je dat mensen die ervaring nog steeds willen.'

De nobele autist van Romana Vrede 'heet een "roman" maar pure fictie is het niet. Het deel dat - vermoedelijk - niet-fictief is, vind ik veruit het best. Er staan observaties in die keihard doeltreffen, die choqueren, ontroeren, verwijten, laten lachen of beschaamd doen staan', schrijft Aleid Truijens.

Henk Pröpper vervolgens schrijft over de nieuwe biografie van Simone de Beauvoir. 'Biograaf Kate Kirkpatrick prikt de mythen rond Simone de Beauvoir terecht en doeltreffend door, mede dankzij onthullend nieuw materiaal. En houdt de lezers tegelijk een spiegel voor,' leidt hij in. 'Wie deze biografie leest, wordt gewaar hoezeer zij geleefd heeft als schrijfster, denker, minnares. Met Sartre had zij veel meer gemeen dan de liefde voor de filosofie, ze waren beiden nieuwsgierige reizigers, stevige whiskydrinkers, beiden bevlogen en gedisciplineerd. Maar De Beauvoir had ook een intens leven zonder Sartre, en vooral heel eigen ideeën, afwijkend van die van hem.'

Arno Haijtema dan over Eens ging hier de zee tekeer [fragment]: 'Eva Vriend schetst mooi hoe de plaatsen die dor de Afsluitdijk werden afgesloten van de zee zichzelf opnieuw uitvonden, maar laat ook een reeks vragen onbeantwoord.'

In de speciale quarantaine-rubriek 'Reis door mijn kamer' noemt Michel van Egmond de Amerikaanse journalist Joseph Mitchell 'de beste straatreporter aller tijden. In drie bladzijden ben ik in Brooklyn'. Volgens Sander Pleij leest de nieuwe roman met als titel 10 minuten en 38 seconden in deze vreemde wereld [fragment] van de Turks-Britse Elif Shafak 'als een aanklacht tegen het geweld waar vrouwen in Turkije - en elders - onder lijden'.

Nouveau fuck van Stella Bergsma is een ode aan 'stijlvol schijt hebben'. Bergsma schrijft aan haar lezers 'wees woedend, onbeschaamd en onbescheiden'. Maurits Chabot over het boek: 'De boodschap van het manifest mag er zijn. Haar angstbeeld, dat "sterfbedje van holle bravoure" blijft onbeslapen. Als ieder boek een landschap was, zou Nouveau fuck een vulkaan zijn. En weinig zo vruchtbaar als de grond na een denderende lava-uitbarsting.'

Onno Blom bespreekt nog 'acht literaire boeken die het beeld van de Duitse bezetting in Nederland hebben bepaald' met vandaag De ondergang van de familie Boslowits van Gerard Reve. 'Het verhaal is een hartverscheurend voorbeeld van de kunst van het zwijgen: een Joods gezin wordt vervolgd en weggevoerd, maar Reve vertelt het op ondramatische, haast vederlichte wijze - waardoor het nog harder aankomt.' En dan ook nog interessant en wel hierom: Brieven in de nacht van Hoda Barakat ('Schrijnende levensverhalen van slachtoffers die ook daders zijn'), de nieuwe vertaling van John Steinbecks East of Eden [vertaler Peter Bergsma licht toe] en persoonlijke getuigenissen van Nederlandse fascisten in Er moest iets nieuws komen van Willem Huberts. 'Nop Maas laat zien wat er kwam kijken bij Reves brievenboeken,' schrijft Arjan Peters over Altijd wat. Over het maken van brievenuitgaven van Gerard Reve door Nop Maas.
Marita Sterck scheef Demonen. Volksverhalen ('Duivels en monsters die dienden als vermaak of als waarschuwing'), de filosoof Walter Benjamin schreef Kritische portretten [onze recensie] op de toppen van zijn kunnen en Uwe Schutte schreef het boekje Kraftwerk. Future music from Germany.
Tot slot schrijft de krant over Testament van de Zweedse schrijfster Nina Wähä: 'Een moordgeschiedenis vol boeiende en tragische levens.'

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag, en zijn te raadplegen op Volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

Hier zijn we | Graham Swift | 9789029541169
€ 12,50
De nobele autist | Romana Vrede | 9789029528290
€ 19,99
Nouveau Fuck | Stella Bergsma | 9789038808697
€ 11,50
Hier zijn we | Graham Swift | 9789029541077
€ 12,99
Here we are | Graham Swift | 9781471188930
€ 19,99
De nobele autist | Romana Vrede | 9789029528498
€ 11,99
Nouveau Fuck | Stella Bergsma | 9789038808703
€ 6,99
Brieven in de nacht | Hoda Barakat | 9789493081376
€ 21,50
East of Eden | John Steinbeck | 9780141185071
€ 12,99
East of Eden | John Steinbeck | 9780143129486
€ 13,95
Kraftwerk | Uwe Schutte | 9780141986753
€ 15,99
Testament | Nina Wähä | 9789044642889
€ 24,99
Testament | Nina Wähä | 9789044642896
€ 14,99

Hanna Stöve sprak met Patty Brard-biografen Antoinette Scheulderman en Michel van Egmond. Zij hebben voor het eerst samen een boek geschreven, Patty. De negen levens van Patty Brard. Van Egmond was ooit schuldeiser van Patty Brard, maar het is volgens eigen zeggen zo lang geleden dat het een beetje triest zou zijn om daar nu nog problemen mee te hebben. Brard heeft, zoals we van haar kunnen verwachten, alles gedeeld, ook haar minder fijne kanten. Van Egmond: ‘We hebben vanaf het begin gezegd: als je alleen de highlights genoteerd wil, dan huur je maar een secretaresse in. Ik zie het ook niet als een biografie, maar als een portret.’

Annemart van Rhee sprak de Nederlandse medisch jurist Judith Fanto over haar debuutroman Viktor [fragment]. In deze semi-autobiografische roman gaat ze op zoek naar haar familiegeschiedenis, die van een Joods gezin in Wenen, waar spreken over de oorlog nog altijd nauwelijks mogelijk is. Fanto: ‘Ik heb dit boek geschreven om mijn voorouders en hun naasten te eren. En ook vanwege de boodschap: verbreek de keten met hen niet, maar herstel die juist. Tegelijk houd ik mijn lezers een spiegel voor: kijk eens naar je familie en vraag je af hoe goed je iedereen werkelijk kent.’

Marjolijn de Cocq las Beschavingen [onze recensie] van Laurent Binet, vertaald door Liesbeth van Nes. Binet geeft zijn eigen draai aan de wereldgeschiedenis, waarbij Europa gekoloniseerd wordt door de Inca’s. ‘Niet te lang wegleggen deze roman, want dat raak je Binet en zijn uiterst belezen tegendraadsheid gauw kwijt. Doorlezen is het devies en – met soms een brede glimlach om de durf van de schrijver  – meegaan in een wervelende wereld die zomaar had kunnen zijn.’

Dieuwertje Mertens besprak Het land van de handen van Luuk Gruwez, Privédomein nummer 308, een brievenboek van uitgever en schrijver Gruwez dat leest als een soort dagboek voor de periode 28 september 2016 tot 28 januari 2019. ‘Alles draait om stijl, ook in dit boek. Maar misschien heeft een persoonlijke bespiegeling toch meer nodig?’ Dirk-Jan Arensman dan over Fleishman zit in de problemen van Taffy Brodesser-Akner, vertaald door René Kurpershoek en Karina van Santen. Philip Roth meets een Woody Allenfilm maar dan met Tinder: ‘Een feministische twist, die een oud genre nieuw leven inblaast. Waarna Rachels kant van het relatiecrisisverhaal je treft als een mokerslag.’

Dries Muus ten slotte las De vondeling van Eva Maria Staal. Vanuit drie perspectieven beschrijft Staal het strijdtoneel van familie, gezin en trauma. ‘In alle persoonlijke verhalen klinken de moed en de aarzelingen, de heldere wijsheid en de rijke formuleringen van Staal door. Ze deinst niet terug voor haast ondenkbare gruwelen, maar ook niet voor sentiment en zachtheid.’

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

Yra van Dijk en Ghanima Kowsoleea openen de boekenbijlage van NRC met een essay over Anton de Koms 'woedende, lyrische, en ongenadige tekst, die de Surinamers hun geschiedenis moest teruggeven', Wij slaven van Suriname, dat nu herdrukt is. 'Lyrische en persoonlijke passages wisselen zich af met ernstige analyses van winst- en verliesbalansen van landbouwgronden in het Suriname van de jaren dertig. Het is geen roman, geen pamflet en geen autobiografie, en tegelijk is het dat allemaal.'

Jeroen van der Kris dan, over Laurent Binets Beschavingen [onze recensie] ('een stuk rustiger van opbouw en toon, en daardoor juist overtuigender' dan zijn tweede roman. 'En als je bereid bent je over te geven en een beetje mee te fantaseren met Binet, dan wordt je door hem een heerlijk, vlot geschreven verhaal voorgeschoteld.'), en Maria Barnas las Eva Gerlachs met de Herman de Coninckprijs bekroonde bundel Oog [onze recensie]. Vijf ballen: 'De taal van Eva Gerlach (1948) is secuur en genereus, weerbarstig en muzikaal. Elk woord is afgewogen en over elke regelafbreking is nagedacht. Toch doet haar taalgebruik niet geforceerd aan. De gedichten zijn krachtig, onvoorspelbaar en evocatief.'

Eén bal en duizend woorden voor Alan Downs' Fluwelen woede [fragment]. Obe Alkema: 'Ik denk dat Fluwelen woede je, ondanks alle inzichten die deze spam in boekvorm je lijkt te bieden, blij maakt met een dode mus. Dat heeft niet alleen te maken met het eendimensionale freudiaanse gepathologiseer van Downs [...], maar evenzeer met het soort boek dat Downs geschreven heeft: het zelfhulpboek.'

Roelof van Gelder over Marc van Alphen, Jan Hoffenaar, Alan Lemmers, Christiaan van der Spek: Krijgsmacht en handelsgeest. Om het machtsevenwicht in Europa, 1648-1813 ('Het is niet alleen een serie die lof verdient voor de voortreffelijke bijdragen, de welgekozen illustraties, de heldere kaarten en de hele vormgeving, maar vooral ook door de vernieuwende invalshoeken.') en Margot Dijkgraaf over Kate Kirkpatricks biografie Simone de Beauvoir. Een leven ('Kirkpatricks uitgangspunt [is] prikkelend omdat ze daardoor de nadruk legt op De Beauvoirs autonome houding, die sterke wil om haar eigen pad te bepalen. [...] Hoewel Kirkpatrick relatief weinig aandacht schenkt aan De Beauvoirs filosofische werk en meer aan haar leven, met én zonder Sartre, laat ze mooi zien hoe, in haar visie, Simone de Beauvoir "zichzelf" werd – met alle ambiguïteit die erbij hoort.').

Annemarie Sterk, ten slotte, interviewde Chanel Miller over haar #metoo-boek Ik heb een naam: 'Mijn verhaal is al heel vaak verteld in de media, maar het was niet míjn verhaal. Het kwam nooit overeen met mijn ervaring. Ik werd in die verhalen niet als mens erkend. Ze beschreven me als een bordkartonnen personage. En ik wist: als ik mijn versie niet vertel, zijn het de andere versies die voor altijd online blijven voortleven.'

Kortere stukken, bijna uitsluitend met wel vier of vijf ballen, voor Henry Lloyds Flin. Of de verloren liefde van een eenhoorn (Mirjam Noorduijn: 'een duizelingwekkende zoektocht naar zichzelf, wat uitmondt in een spannend en geestig avontuur'), Mensje van Keulen (Judith Eiselin: 'Het is erg knap hoe Mensje van Keulen het in alle verhalen van Ik moet u echt iets zeggen voor elkaar krijgt aannames te wekken en die vervolgens los te schroeven, om te keren.'), Maeve Brennan (Rob van Essen noemt het een boek 'dat nog steeds glanst' en geeft vijf sterren bij nog geen vijfhonderd woorden: 'Koop dit boek [...], lees elke avond twee stukken voor het slapen gaan.') en Anna Wiener (Nynke van Verschuer: 'De esthetiek van Silicon Valley is nog nooit zo literair en nauwgezet gedocumenteerd als in Uncanny Valley.').

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

Deze week in De Groene Amsterdammer bespreekt Henk van Straten Alan Downs' Fluwelen woede [fragment]: ‘Alan Downs, klinisch psycholoog, schreef met Fluwelen woede deels een psychologische analyse, deels een zelfhulpboek en deels een persoonlijk verhaal. […] dit boek gaat in wezen over schaamte om het diepgewortelde geloof dat je niet deugt. Zelf omschrijft Downs zijn boek als een boodschap van zelfacceptatie, niet alleen voor homo’s maar voor alle mannen. En dat is dus precies wat het ook voor mij was.’

Kees 't Hart is lovend over Maarten Asschers Een huis in Engeland [fragment]: 'Het is alsof Asscher het liefst zijn kop in het zand wil steken voor de verschrikkingen uit de oorlog die hij niet heeft meegemaakt. Ze komen ter sprake, natuurlijk, dat kan niet anders, ook de doden in zijn eigen familie, maar meer als iets zijdelings. Dat huis, dat geluk, daar gaat het om. Hij koos de omweg van het gelukkige jongetje dat zijn adembenemende tochten door het huis voor eeuwig zou willen blijven maken. En dat leverde fraaie, schrijnende literatuur op, ineens krijgen juist de gewoonste zinnen een wonderlijke bijklank.’

Graa Boomsma las Sebastian Barry's Duizend manen: 'De Ier Sebastian Barry schreef met Dagen zonder eind een Amerikaanse historische roman. Dat was al een waagstuk. Met Duizend manen durfde hij het aan om met behulp van grondige research een verhaal te schrijven vanuit een Sioux-meisje dat door de Amerikaanse geschiedenis werd geteisterd. Zeer goede schrijvers kunnen zich zo goed inleven in wie dan ook dat het resultaat overtuigend is. Barry is vaak genomineerd geweest voor de Man Booker Prize. Met Duizend manen zal het ongetwijfeld de vijfde keer zijn.'

En deze week nog meer historische romans. Cyrille Offermans las De gek van de tsaar van Jaan Kross: 'Misschien moet de lezer – dat is althans mijn ervaring – even wennen aan de volle zinnen van Kross, aan zijn licht archaïsche stijl, aan de historische eruditie en de descriptieve rijkdom waar elke scène als vanzelfsprekend van getuigt, maar wie eenmaal de smaak te pakken heeft zal tot en met de laatste zin aan zijn lippen hangen.’

En tot slot schreef Merijn de Boer over Alexandr Poesjkins opnieuw vertaalde De kapiteinsdochter: 'Op iedere pagina staat wel iets waardoor ik even moest glimlachen. Ergens in het begin wordt beschreven hoe Pjotr als kind een vlieger maakt van een wereldkaart en hoe ondertussen zijn dronken leraar door zijn vader de mantel wordt uitgeveegd. Poesjkin beschrijft dit zo heerlijk en Boland heeft het zo heerlijk vertaald, dat ik deze alinea wel zes keer heb teruggelezen.' 

De Groene Amsterdammer is elke woensdag al te koop bij het Nieuwscentrum. Athenaeum Boekhandel verzorgt de boekverkoop voor de website van De Groene

pro-mbooks1 : athenaeum