Wiesław Myśliwski, Elizabeth Jane Howard & Koen Peeters (de boekbesprekingen in de week van 3 januari 2018)

05 januari 2018
| | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften, met deze week aandacht voor Daniel Kehlmann, Nell Zink (de Volkskrant). Anthony Trollop, Madelon de Keizer (Het Parool Elizabeth Jane Howard, Koen Peeters, Jonathan Israel (NRC), Wiesław Myśliwski, Wilco Boom en Ton den Boon (Elsevier).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

Wiesław Myśliwski, Elizabeth Jane Howard & Koen Peeters (de boekbesprekingen in de week van 3 januari 2018)

Delen op

€ 27,99

'Het platteland heeft mij de taal voor mijn boeken gegeven. Het was daar een gesproken cultuur, nietwaar, het analfabetisme was enorm. In het dorp van mijn moeder had je geen kranten of boeken. Alles ging mondeling; afspraken beklonk je met een handklap. Daarom vind ik ook dat de orale traditie de basis van de literatuur is. Het geschreven woord is aangeleerd. De spraak is van nature aanwezig.' Kenneth van Zijl sprak met Wieslaw Mysliwski over diens grote roman De horizon [fragment] en zijn oeuvre. Een mooi, poëticaal gesprek met oorspronkelijke gedachten. 'Eigenlijk gaan al mijn boeken gaan over de onmogelijkheid van de mens zichzelf en de ander te doorgronden. We willen het wel, maar het blijkt niet mogelijk te zijn. Dat is niet pessimistisch, maar realistisch. Als we de geheimen van de ander op z'n hand zouden kunnen lezen, is dat dan een optimistische kijk op de mens? Dat zou toch verschrikkelijk wezen!'

In de rubriek 'Ik heb een droom' blijkt dat bij Bert Natter daadwerkelijk een droom de basis was voor zijn nieuwe roman Ze zullen denken dat we engelen zijn: 'Toen ik deze dagboekaantekening [over die droom] de volgende dag teruglas dacht ik: dit is het begin van een boek. Ik besloot de roman waar ik al anderhalf jaar mee bezig was terzijde te schuiven en mezelf een week de tijd te geven om de droom uit te werken. Aan het eind van de week had ik een half boek geschreven. Levensvatbaar was het dus zeker.' En dan poëzie: Janita Monna las Kreek Daey Ouwens' Oefening in het alleenlopen: 'Het bijzondere van het werk van Daey Ouwens zit 'm in de manier waarop ze dat soort kinderlijke vanzelfsprekendheid vermengt met volwassen overpeinzing. En al zijn er momenten waarop het verband tussen de regels érg associatief is, meestal levert dat verzen op die even helder als raadselachtig zijn.'

Vervolgens gooit Rob Schouten de eerste steen van het jaar in de vijver/het hoenderhok, onder de noemer 'Waar is het experiment toch gebleven?' 'Waar is toch onze literaire voorhoede gebleven? Je kunt van alles en nog wat zeggen van de hedendaagse Nederlandse literatuur maar niet dat ze dringend en hongerig op zoek is naar vernieuwing,' opent hij. Heeft dat te maken met een beoogd publiek? 'Mysteries, moordpartijen, of als het er wat minder heftig aan toegaat menselijke verhoudingen die op een crisis uitlopen, bepalen het gezicht van de hedendaagse Nederlandse roman. Als het maar pákt, lijkt het devies.' We moeten het blijkbaar buiten de Nederlandse literatuur zoeken. 'De roman Dag der zielen van Mike McCormack [fragment | toelichting door de vertaler], uit het land van James Joyce en Samuel Becket, zou als voorbeeld kunnen dienen. Van buiten is het een roman op de ouderwetse experimentele manier, één enorme zin lang, stream of consciousness, flink verbrokkeld en associatief, maar wat je voortdurend voelt is dat hij niet per se met de taal of de verhaalstructuur wil experimenteren om ons van vertelillusies te beroven maar dat hij er de ontwrichte mens van nu mee in beeld wil brengen, worstelend met die mix van overdadige sociale informatie en zijn eigen wereldje, groot en klein nieuws door elkaar, zijn zoektocht naar orde in alle chaos.'

Vrouwkje Tuinman las Francis Spuffords Gouden Bergen [fragment | toelichting door de vertalers]: 'Spufford vertelt smakelijk over het theaterleven. Sowieso schetst hij situaties op de barokke wijze die actueel was in de tijd waarin het boek speelt. Vol kleuren, (vieze) geuren en uitwaaierende bewegingen. [...] Gouden bergen is dan wel een historische roman, maar laat vooral veel zien over tijdloze mechanismes tussen mensen.'

En het Boek van de Week is Svetlana Alexijevitsj' De laatste getuigen [fragment]: 'Bij alle beschreven gruwelen is het bijna ongepast om te zeggen dat de lezer toch een bepaalde literaire voldoening ervaart. De getuigen vertellen namelijk in zulke pakkende en krachtig korte zinnen als geen beroepsschrijver kan bedenken. Niet sentimenteel, niet gekunsteld, maar direct uit het hart, plastisch en toch bijna zakelijk.'

Suzanne Rethans, ten slotte, interviewde Antoinette Beumer over haar literaire debuut, Mijn vader is een vliegtuig, in de rubriek 'Levenslessen': 'Ik weet hoe ik een verhaal moet vertellen. Het verhaal van mijn roman stond ook al, en ik wist dat het een goed verhaal was. Ik wist alleen niet zeker of ik kon schrijven. Maar ik heb mezelf gepermitteerd hier twee jaar aan te werken, om het echt een kans te geven. Het echt te doen en tot het eind te blijven zitten, ook als het misgaat. Dat is een kracht die in mij zit.'

Korter:

  • Paul van der Steen over Bert Bakker, Onbegrepen Europa. Nieuw licht op een eeuwenoude tweedeling: 'Het is verleidelijk om mee te gaan met Bakkers betoog. Tegelijkertijd valt op dat hij tegenover de door hemzelf aangedragen verklaring net wat minder kritisch staat dan tegenover andere gangbare verklaringen.'
  • Beeldboek van de Week is H. Walter Lecks The Book of Palms.
  • Co Welgraven over Carolin Emckes Tegen de haat: 'Emcke is scherp in haar analyse van wat haat is en wat het mensen aandoet. [...] Maar het is tegelijkertijd erg politiek correct wat ze beweert, het is een wijd openstaande deur die ze nog eens flink intrapt.'
  • Monique de Heer over Joanne Harris, Een klasse apart: 'In Een klasse apart bewijst ze opnieuw haar meesterschap in het oproepen van sfeer.'
  • Bas Maliepaard over Susin Nielsen, Woordnerd: 'Een slim feelgoodverhaal, dat met sympathieke, goed uitgewerkte personages, spannende wendingen en hilarische scènes bijna schreeuwt om een verfilming.'
  • In 'Vandaar dit boek' interviewt Janna Reinsma Pam van der Veen over Wonderjaren, dat ze schreef met Albert Wiglema.

De boekrecensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

 

In de Volkskrant van dit weekend een interview met historicus P.C. Emmer. Hij schreef met Het zwart-wit denken voorbij een gecontextualiseerde geschiedenis van de slavernij, maar zegt niet bang te zijn voor kritiek. 'Er komen ongetwijfeld felle reacties.' Verderop in Sir Edmund geeft Geerten Meijsing naar eigen zeggen zijn laatste interview. Het gesprek met Arjan Peters gaat over zijn ziekte, over de nog te schrijven boeken maar vooral ook over zijn zus Doeschka. In februari zal Liefdevolle rivaliteit. De correspondentie verschijnen, een publicatie van brieven tussen broer en zus.

Arnon Grunberg geeft vier sterren aan Tijl [fragment | recensie | bijdrage van de vertaler] van Daniel Kehlmann, met wie hij ook bevriend is. 'Wie deze roman heeft gelezen, ziet bevestigd dat je iets beter dan de dood overal vindt.' De vertaling van Josephine Rijnaarts wordt in de recensie ook geprezen. Hitler. Tiran in beeld is een verzameling foto's van de dictator, gebundeld door H. van Capelle en A.P. van de Bovenkamp. Arno Haijtema kan niet altijd ontspannen naar dit boek kijken: 'Meligheid, knulligheid en bizarre mededelingen.' Hij geeft dan ook twee sterren. 

Hans Bouman vindt de nieuwe roman van Nell Zink, Nicotine [fragment] een echte Zink. Bij ongeveer een vijfde 'is de lezer al diverse keren op het verkeerde been gezet'. Vier sterren. Ranne Hovius geeft het laatste boek van Oliver Sacks De rivier van het bewustzijn [fragment] drie sterren. 'Dit allerlaatste boek van Sacks is niet zijn beste, maar het is een waardige afsluiting van zijn oeuvre.' De bedrieger [fragment] van Javier Cercas krijgt tevens vier sterren. Maarten Steenmeijer vraagt zich af waarom dit een 'roman zonder fictie' is. 

Sander van Walsum bespreekt drie titels over Amerika: Mijn Amerika van Mart Smeets (***), Geschiedenis van de Verenigde Staten van Frans Verhagen (****) en Lied der revolutie [fragment] van Russell Shorto (****). De boeken geven respectievelijk een amusant, spannend en tijdsgetrouw beeld van Amerika. Het tweede deel van De geschiedenis van de Joden getiteld Erbij horen. 1492-1900 [fragment] van Simon Schama krijgt vier sterren van Anet Bleich. 'Het duizelt je af en toe van de kleurrijke personages die door de auteur aan de vergetelheid worden ontrukt.'  

In het kort:

  • Mirjam Schöttelndreier over E.L. James, Donkerder (twee sterren)
  • Arjan Peters over Henri Michaux, Traag nederlaag met volle zeilen (vier sterren)
  • Hans Achterhuis over Achille Mbembe, Een politiek van vijandschap (drie sterren)
  • Persis Bekkering over Sien Volders, Noord [fragment] (drie sterren)

Als laatste wordt er in de rubriek Wetenschap aandacht besteed aan het feit dat tweehonderd jaar geleden Frankenstein van Mary Shelley verscheen. 

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag in Sir Edmund, en zijn te raadplegen op volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

 Dit weekend is Hans Renders in Het Parool blij dat er eindelijk aandacht wordt besteedt aan de 'medegrondlegger van de Tachtigers'. Madelon de Keizer schreef de eerste biografie, Als een meeuw op de golven. Albert Verwey en zijn tijd [fragment], van Albert Verwey en wordt geprezen om het feit dat ze hem 'in prettig leesbaar en erudiet proza als een meeuw op de golven laat deinen'. Wel is het 'een tikje verbazingwekkend' dat de biografie pas na 200 bladzijden echt over Verwey zelf gaat, aldus Renders. 

Nog een onderwaardeerde auteur: de boeken van Athony Trollop werden na zijn dood niet serieus genomen, Arie Storm is juist razend enthousiast over de net uitgebrachte roman De torens van Barchester. Het is precies het bekritiseerde vertelperspectief wat het voor hem 'zo raar aantrekkelijk maakt'. Bert van den Braak en Joop van den Berg schreven 'bijna duizend pagina's' over de parlementaire geschiedenis van Nederland met hun boek Zeventig jaar zoeken naar het compromis, Samengevat is het volgens John Jansen van Galen 'een spannend relaas, maar niet als je het boek leest'. Daarmee wordt het 'een nuttig naslagwerk, maar geen verhaal'. 

De nieuwe bundel van Hanneke van Eijken, Kozijnen van krijt, lijkt volgens Dieuwertje Mertens 'een lieve bundel vol beelddronken gedichten,' maar ook een 'wolf in schaapskleren'. Dan als laatste: De gedichten van Pierre Kemp, gebundeld in Het regent in de trompetten, hadden prima zonder het commentaar of de ingreep van Wiel Kusters en Ingrid Wijk gekund volgens Guus Luijters. 'Gelukkig trekken de gedichten zich niets aan van alle onzin van Kusters en Wijk.' 

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

 

Van Margot Dijkgraaf een essay over afscheid en verlies in literatuur. Aan bod komen: Het geheime leven van Henri Pick van David Foenkinos [recensie], Exit West van Mohsin Hamid [leesfragment | recensie | toelichting door de vertaler] en Souvernirs dormants van Patrick Modiano [recensie]. Joyce Roodnat bespreekt daarnaast Elizabeth Jane Howards Aftellen [leesfragment]. 'De Nederlandse vertaling van deel 1, Lichte jaren, van De Cazalets (1981-2013) kwam afgelopen zomer uit. Het toucheerde enthousiaste reacties. Nu is deel 2 er: Aftellen. En dat is nog beter. Het enige dat er op valt af te dingen is de wat haastige vertaling,' aldus Roodnat.

'Hij beschrijft dit alles gedetailleerd, met een overvloed aan documentatie en gebaseerd op een duizelingwekkende eruditie. Dat zijn verhaal toch vaak wringt, wordt veroorzaakt door zijn rigide scheiding tussen de "democratische" en "aristocratische" Founding Fathers, die hij bovendien probeert te laten samenvallen met de in zijn ogen onoverbrugbare kloof tussen de Radicale en de Gematigde Verlichting. Het meest voelbaar wordt deze frictie, waar hij iets moet zeggen over de slavernij,' schrijft Rob Hartmans in zijn recensie van Jonathan Israels The Expanding Blaze. Verder vindt Rob van Essen Ton Hoenselaars' Shakespeare Forever! [leesfragment] 'een prettig boek, zonder geronk, zonder koketterie'.

Wim Berkelaar dan, hij bespreekt 1918. Het jaar van de dageraad van Daniel Schönpflug. '[H]et is goed geschreven en leert dat tijdgenoten de geschiedenis anders beleven dan er later over wordt geoordeeld,' stelt Berkelaar. 'Maar als gevolg van de filmische methode leest het verbrokkeld, wat de aandacht doet verslappen.' Thomas de Veen sprak met ECI Literatuurprijs-winnaar Koen Peeters over zijn roman De mensengenezer [recensie]. 'Ik weet niet of Jef Geeraerts jullie in Nederland nog iets zegt, en zijn vroegere Congo-romans? Hoe hij heel zijn libidineuze binnenste projecteert op die Congolezen: als je dat vandaag leest, zie je hoe racistisch dat is, compleet fout! Mijn boek wil daar toch ook een antwoord op zijn: naar Congo gaan en daar juist kijken naar iets universeels. Dat is wat de professor deed. Het begint in de Westhoek, waar ook dat gevecht plaatsvindt met hoe je over de dingen spreekt die je niet kunt uitspreken, die worsteling met het menselijke gebrek. Maar de Yaka van Kwango, in het zuidwesten van Congo, doen dat net zo goed.

In de kortere besprekingen:

  • Judith Eiselin over Rolinde Hoorntje, De club (twee ballen)
  • Obe Alkema over Provençaals cabaret (drie ballen) en Verdachte omstandigheden (vier ballen) van Luis Felipe Fabre
  • Sjoerd de Jong over Phoebe Maltz Bovy, The Perils of "Privilege" (vier ballen)
  • Margot Poll over Arthur Weststeijn, Nederlanders in Rome (vier ballen) [leesfragment]

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

 

In de eerste Elsevier van dit jaar een recensie door Irene Start van De horizon [fragment]. Wiesław Myśliwski schreef de roman al in 1996, nu pas verscheen de vertaling. Het geld hiervoor kwam onder andere van de vertaler, Karol Lesman, met een privé-bijdrage. Start geeft de roman vier sterren: 'Hij is als een Poolse Marcel Proust [...] Het leven stroomt traag door de roman.'

Ook is er aandacht voor De neergang van de PvdA van Wilco Boom. Berend Sommer noemt het boek een 'heldere inzage in de interne politiek', maar vindt de vragen in diverse interviews 'een wat ​knellend korset', door de herhaling. Drie sterren.

In De taal der liefde koppelde Ton den Boon dit jaar seksueel getinte woorden aan het oeuvre van bekende schrijvers. Lucas Gasthuis merkt op dat het erotische taalgebruik van W.F. Hermans toch nog vrij tam is. Den Boon noemde het 'porno van de zachte soort'. 

Elsevier is te koop bij het Nieuwscentrum.

MINDBOOKSATH : athenaeum