Hilary Mantel (het recensieoverzicht van de week van 6 mei 2020)

12 mei 2020
| | | | | | | | | | | | | | | |

Onze wekelijkse samenvatting van de recensies in kranten en tijdschriften met deze week onder meer aandacht voor Hilary Mantel, Conny Braam en Jan Siebelink, en verder voor Guzel Jachina, Maggie O'Farrell, Minka Nijhuis, Marijke Schermer (Trouw), Ken Follett, A.F.Th. van der Heijden (de Volkskrant), Olga Tokarczuk, Joan Didion (Het Parool) Alfred Birney, Jesse Ball, Fernanda Melchor (NRC Handelsblad), Sebastiaan Chabot en Dik van der Meulen (De Groene Amsterdammer).

Oudere afleveringen van deze rubriek zijn te raadplegen in ons archief. Tussen rechte haken staan de redactionele items op Athenaeum.nl.

 

'Ik vind niet dat ik behept ben met een bijzonder talent. Ik zie mezelf ook niet als een echte schrijver. Maar ik vind schrijven erg leuk en ik kan aardig formuleren.' Sander Becker sprak Deborah Campert naar aanleiding van haar nieuwe boek Wij knippen de wind [fragment]. 'Ik heb nog veel energie en zin in het leven. Maar daar kan ik niets mee, behalve een beetje schrijven. Dat komt doordat mijn echtgenoot zo oud is. En doordat ik heel lang iets met mijn heup had. Ik heb het afgelopen half jaar twee heupoperaties gehad. Nu gaat het goed, je ziet me lopen,' vertrouwt ze hem ook toe.

In Letter & Geest: Janita Monna over Paul Demets' De Hazenklager [onze recensie] (Demets 'belicht in zijn nieuwe poëzie de verwevenheid van mens, dier, natuur en samenleving. Dat doet hij met een klinische en tegelijk diep betrokken blik.') en Sofie Messeman over Guzel Jachina's Wolgakinderen ('een groots episch verhaal'). En Arthur Japin tipt boeken voor in quarantaine: E.M. Forster, Anton Tsjechov, Ramsey Nasr en Shakespeare ('Meer dan Shakespeare heeft een mens in zijn leven niet nodig.').

Nicole Lucas sprak Minka Nijhuis over Gekkenwerk. De zorgvuldig bewaarde geheimen van een oorlogsjournalist. Ik heb lang over deze roman gedaan. Hij heeft zeker drie jaar een belangrijke rol in mijn leven gespeeld. Ik vond het moeilijker dan mijn eerdere boeken,' geeft ze toe. 'Bij non-fictie ligt wat je schrijft in het verlengde van de reportages die je maakt. Je blijft in een en dezelfde werkelijkheid. Bij het schrijven van Gekkenwerk gebeurde het regelmatig dat ik overdag in de werkelijkheid had verkeerd en dan 's avonds moest bedenken wie Lotte ook alweer was.'

Boek van de week is Maggie O'Farrells voor de Women's Prize genomineerde roman Hamnet [fragment]. Vrouwkje Tuinman: 'Een aangrijpende roman. [...] Het is voor wie historische fictie schrijft niet altijd makkelijk om de gebeurtenissen en personages invoelbaar te maken voor de lezer van nu. Maggie O'Farrell slaagt daarin.'

Korter: Martijn Simons [fragment] (Rob Schouten: 'zeer filmisch en meeslepend, pikante verwikkelingen, heftige scènes. Holland op z'n Amerikaans'), Jan Siebelink (Gerwin van der Werf: 'Hoeveel hij ook praat en denkt, de zelfgenoegzame Hugo komt niet uit de verf in dit rommelige boek.'), de omslagen van de Wolf Hall-trilogie [onze recensie van De spiegel & het licht], Claudia Durastanti [fragment] (Ronald de Rooy: 'een boek dat je maar moeilijk zult loslaten en waarin je al herlezend opnieuw zult blijven hangen op intrigerende zinnen, beelden en gedachten'), Piet de Rooy [fragment] (Paul van der Steen: 'De Rooy is weleens beter op dreef geweest.'), Davide Morosinotto (Bas Maliepaard: 'Dat is al spannend genoeg, maar Morosinotto voegt nog een voortstuwend, intrigerend perspectief toe.') en Matthew Forsythe.

In Tijd, ten slotte: de levenslessen van Marijke Schermer, auteur van het voor de Libris Literatuurprijs genomineerde Liefde, als dat het is [fragment]: 'Dat is een voorbeeld van wat schrijven voor mij betekent: een gevoel beter bekijken, er steeds verder op inzoomen, het groter maken, radicaler maken, vanzelfsprekendheden afstropen, pijnlijke dingen belichten in plaats van bedekken. En dan: hoe ver kan ik gaan zonder dat de lezer haar helemaal kwijtraakt, hoever kan ik het elastiek rekken voordat het knapt?'

De recensies van Trouw verschijnen elke zaterdag in Letter en Geest, en zijn voor abonnees te raadplegen op trouw.nlTrouw is te koop bij het Nieuwscentrum. 

Hilary Mantel (het recensieoverzicht van de week van 6 mei 2020)

Delen op

€ 22,50
€ 17,50

Emma Curvers schrijft voor de Volkskrant over coronaboeken. Paolo Giordano's boek [onze recensie] 'voelt in april alweer gedateerd', en dan is er ook al een boek van Slavoj Zizek, en komen er boeken van Wim Daniëls, Daan Heerma van Voss (‘Interessanter is dat iedereen een coronaverhaal heeft en dat al die verhalen samen het echte verhaal vormen.’), Henk van Straten, David Quammen, Jaap Goudsmit, Mounir Samuel, Joost van Bellen, Gio Lippens en Laura van der Haar.

A.F.Th. van der Heijden beschrijft op verzoek zijn huis in tijden van corona. Hij merkt op: 'Ik heb nooit de illusie gekoesterd dat literatuur de wereld kan veranderen – de wereld de literatuur wel degelijk. Het sluipt er gewoon in, als een virus, en er bestaat geen inkt tegen die als serum kan dienen.'

Vier sterren voor de nieuwe Ken Follett, Notre-Dame! Henk Pröpper: 'Follett verklaart zijn liefde zonder veel omwegen met boeiende informatie, mooi gekozen citaten en een enkele eyeopener zo fraai als een roosvenster. Daarmee is iets van de geest in de kathedraal teruggebracht.' En Arjan Peters las de nieuwe Conny Braam, Wij zijn de wrekers over dit alles [fragment]: 'Nogal eens neemt ze haar toevlucht tot jongensboekachtige uitdrukkingen [...]. Maar de geschiedenis [...] is inderdaad uitzonderlijk, en nooit eerder uit de doeken gedaan.'

Bo van Houwelingen is nogal kritisch op de nieuwe Jan Siebelink, Maar waar zijn die duiven dan ('Geen geringe gebeurtenissen, maar ze zweven enigszins loos door het boek, willen maar geen wortel schieten; Siebelink heeft Tempelmans karakter nauwelijks een bodem gegeven.') en Aleid Truijens is milder over Renske Doorenspleets Apostelkind ('goed geschreven, maar het boek had makkelijk 100 pagina’s korter gekund').

Verder kortere stukken over G.L. Durlacher, Percival Everett, Robbert-Jan Henkes, Jacques Vriens, Christine Lavant, Dan Richards, Vanessa Oostijen [fragment], Adrienne Miller, Klaas Rozemond, Gerrit Jan Zwier, Georges Perec.

Margot Pol ten slotte sprak Judith Schalansky naar aanleiding van het verschijnen van Inventaris van enkele verliezen [fragment], als culturele gids. ‘Bestaat verlies überhaupt? Zelfs als je probeert om iets te vergeten, is het er nog steeds: in je dromen, in het onderbewuste. Tegelijk is het bijna obsceen om te denken dat er geen verliezen zijn; daarvoor hoef je alleen maar naar de geschiedenis te kijken,’ zegt ze, en ze raadt Maggie Nelsons Bluets aan.

De boekrecensies van de Volkskrant verschijnen elke zaterdag, en zijn te raadplegen op Volkskrant.nl/boeken - een selectie is slechts voor abonnees toegankelijk. De Volkskrant is te koop bij het Nieuwscentrum.

Notre-Dame | Ken Follett | 9789029093965
€ 11,99
Apostelkind | Renske Doorenspleet | 9789463820936
€ 22,99
Nel contagio | Paolo Giordano | 9788806246761
€ 13,95
Notre-Dame | Ken Follett | 9789402307337
€ 7,99
Apostelkind | Renske Doorenspleet | 9789463820943
€ 11,99
Pleingeheimen | Jacques Vriens | 9789000365999
€ 17,99
Buitenpost | Dan Richards | 9789045039985
€ 24,99
Buitenpost | Dan Richards | 9789045039992
€ 6,49
Tussenruimte | Vanessa Oostijen | 9789492928856
€ 21,99
Tussenruimte | Vanessa Oostijen | 9789492928863
€ 14,99
Solituden, songs | Jacques Hamelink | 9789021421353
€ 17,99
Bluets | Maggie Nelson | 9781911214526
€ 14,99
Pandemie | Slavoj Žižek | 9789083058658
€ 17,50
Quarantaine | Wim Daniëls | 9789400406773
€ 19,99

In Het Parool een gesprek met Conny Braam over haar nieuwe roman Wij zijn de wrekers over dit alles [fragment]. Hoofdpersoon is Jakob Witbooi, kleinzoon van de Afrikaanse vrijheidsstrijder uit Braams vorige roman Ik ben Hendrik Witbooi. 'Jakob staat symbool voor de zwarte soldaten uit Zuid-Afrika, die door Churchill en Roosevelt waren opgeroepen zich aan te melden voor het leger.' De rassenkwestie speelde ook in het leger: witte, bruine en zwarte soldaten werden in aparte divisies ondergebracht, en zelfs onder krijgsgevangenen waren raciale verhoudingen bepalend. Braam stuitte erop tijdens de research voor dit boek: 'Het automatisme dat uit de dagboeken van witte soldaten sprak over de onderlinge verhoudingen, vond ik schokkend. Ze dachten niet: dit is mijn medesoldaat, mijn kameraad. Nee, ze dachten: dit is een zwarte, hij is mijn bediende. Ze bleven de zwarte soldaten als minderwaardig beschouwen. In het krijgsgevangenenkamp kregen de zwarte soldaten het minste te eten, en moesten ze op de slechtste plekken slapen, naast de latrines.'

Maarten Moll bespreekt de pas in vertaling verschenen roman Jaag je ploeg over de botten van de doden ('schitterende titel') van Olga Tokarczuk [fragment | onze bespreking]. In een afgelegen Pools dorp werpt de excentrieke Janina Duszjenko zich op als detective nadat eerst haar buurman en daarna enkele leden van de lokale jachtvereniging dood worden aangetroffen. Tokarczuks stijl is volgens Moll 'uitbundig, ze strooit met humor (altijd belangrijk, lees over het bal van de paddenstoelenplukkers!), en haar manier van vertellen is meeslepend. Met een fabelachtig taalgevoel'. Moll besteedt verder aandacht aan twee andere boeken van Tokarczuk, die haar de Man Booker Prize en de Nobelprijs voor literatuur opleverden: De rustelozen en De Jacobsboeken. Daarin onderzoekt ze 'uitvoeriger dan in Jaag je ploeg, de mens, zijn geschiedenis, en zijn leefwereld (het enigma van het leven, zou verheven kunnen zeggen). Waarmee Jaag je ploeg niet zomaar kan worden weggezet als een mindere Tokarczuk, of een instapmodel'.

Uit het oeuvre van Joan Didion stelde Joost de Vries een bundel samen met essays en reportages, onder de titel De verhalen die we onszelf vertellen. Recensent Dieuwertje Mertens schrijft: 'Het is een mooie kennismaking met Didion voor wie onbekend is met haar werk. "Op de omslagen van haar boeken staat ze steevast zelf, met een zonnebril op, een sigaret in haar hand, tegen een cabriolet geleund - cool as fuck," schrijft De Vries in het voorwoord. Net zo cool als haar pen: onomwonden, scherp, een tikkeltje ironisch. Ze heeft een groot gevoel voor humor, maar is ook integer. Hierdoor blijven haar essays en journalistieke reportages uit de jaren 60 en 70 nog steeds overeind.'

En verder:

  • Dat Jan Siebelink in Maar waar zijn die duiven dan zijn protagonist Hugo Tempelman in de eerste persoon laat vertellen, pakt volgens recensent Dries Muus ongelukkig uit. Het 'brengt je idealiter heel dicht bij de hoofdpersoon. Je zit in zijn hoofd, beziet de wereld met zijn blik. In Maar waar zijn die duiven dan vertelt Tempelman juist over zijn leven alsof hij er van bovenaf over spreekt, zonder de grote woorden tot leven te wekken met sprekende beelden.'
  • 'Charmant, geestig en diep ontroerend', oordeelt Dirk Jan Arensman over Loop nooit weg zonder helm, door de van origine Franse Camille Bordas. Na haar verhuizing naar de VS schreef ze deze roman - haar derde - in het Engels. Knap, maar dat is volgens Arensman 'nog níéts vergeleken bij de prestaties van de excentrieke wonderkinderen' die erin rondlopen.
  • John Irvings De wereld volgens Garp is deze week 'de klassieker die je gelezen moet hebben'. Dieuwertje Mertens schrijft: 'Het verhaal viert de verbeeldingskracht, ontroert, schokt, is ongelooflijk grappig en zit intelligent in elkaar. Een belangrijk thema is schrijven: wat is de relatie tussen het echte leven en literatuur?'
  • In 'Naar bed met' kiest boekverkoper Liset van Laer van Pantheon Boekhandel voor een op en top Britse detective in jaren-twintig-sfeer, De Mitford-moorden: 'Heerlijk! Vergeet niet hier sloten sterke thee met melk en scones met clotted cream bij te nuttigen.'
  • Een keuze uit het recente boekenaanbod in de rubriek Signalement: De kunst van het nietsdoen, van de veertiende-eeuwse Japanse monnik Kenko [fragment]; het 'volstrekt originele' kinderboek De gemene moord op Muggemietje van Ted van Lieshout; de in een Spaans weeshuis gesitueerde novelle Kleine handen door Andrés Barba; Jong in de jaren zestig, waarin biograaf Jaap Goedergebuure songteksten bijeenbrengt die Frans Kellendonk schreef in zijn jonge jaren; de uit het Italiaans vertaalde familieroman Wij zijn niet als hagedissen van Erika Bianchi; en Een relaas van vriendschap en liefde, waarin schrijver-kunstenaar Eric Schneider onderzoekt 'welke emoties en beelden bepalend zijn voor onze herinnering'.

De boekrecensies van Het Parool verschijnen elke zaterdag. Het Parool is te koop bij het Nieuwscentrum.

De rustelozen | Olga Tokarczuk | 9789044543445
€ 17,50
De Jacobsboeken | Olga Tokarczuk | 9789044537970
€ 29,99
Mitford murders | Jessica Fellowes | 9780751567182
€ 12,50
De kunst van het nietsdoen | Kenko | 9789028210462
€ 20,00
Kleine handen | Andrés Barba | 9789403185408
€ 17,99
Kleine handen | Andrés Barba | 9789403185606
€ 11,99

De openingsspread van deze boekenbijlage gaat natuurlijk over het laatste deel van Hilary Mantels Cromwell-trilogie: The Mirror & the Light, oftewel De spiegel en het licht [fragment | fragment leesgids | onze recensie | podcast]. Het boek opent met het huwelijk van Henry VIII aan Anna van Kleef, dochter van een Duits vorstenrijk, een van de opvolgsters van Anna Boleyn. Om een andere draai te geven aan de beschrijving van dit bekende loop der geschiedenis ‘door niet uit te gaan van Henry’s bekende afkeer,’ schrijft Joyce Roodnat, ‘maar te bedenken hoe [Van Kleef] aankeek tegen hém.’ De roman is een waardige afsluiter van de trilogie, waarvan de eerdere delen elk een Booker wonnen. ‘Voor de derde keer paart zij haar brille als schrijfster aan haar brille als duider van de geschiedenis. [...] Het zou mooi zijn als ze voor De spiegel en het licht een derde Booker zou krijgen.’

Minder goed valt het nieuwe boek van Alfred Birney. In de wacht [fragment] is een soort vervolg op de Tolk van Java, dat de Libris won en goed verkocht. De roman ‘volgt het verhaal dat de schrijver daarna overkwam’, schrijft Thomas de Veen: ‘Hij moest zijn literaire zegetocht pauzeren, want hij belandde na een hartinfarct in het ziekenhuis.’ Daar, in het ziekenhuisbed, verveelt de schrijver zich. ‘Het vlees op de botten van die verhaalstructuur is geklaag.’ Dat had niet per se erg hoeven zijn, want ‘in principe kan het natuurlijk best wat worden, literatuur die zeikt en zevert’, schrijft de recensent, maar de tirade ‘biedt te weinig vuurwerk om te blijven boeien’.

Shira Keller schrijft over de laatste roman van Jesse Ball, die recent nog resideerde in Amsterdam. Het duikersspel [fragment] is een dystopie waarin de wereld opgedeeld is tussen ‘pats en quads’, oftewel patsers en kwadra’s in de Nederlandse vertaling. Het is het resultaat van een rigoureuze scheiding tussen bewoners en vluchtelingen. De laatste werden gebrandmerkt en gelden inmiddels niet meer als menselijk. De personages van deze allegorie willen zich in de verbeelding van Keller ook niet ‘tot echt mens’ ontwikkelen, ‘geen van hen geeft blijk van enig empathisch vermogen’ hoewel ze de wereld wel ‘een tamelijk accurate metafoor voor de huidige westerse samenleving’ noemt.

Fernanda Melchors Orkaanseizoen [frament] wordt vanwege de International Booker-nominatie gerecenseerd door Persis Bekkering. Het boek gaat over ‘een (fictief) Mexicaans dorp omringd door eindeloze velden suikerriet […] vol armoedzaaiers, drugsverslaafden, criminelen, prostituees en gekken’. Een lokale gemeenschap die wordt geregeerd ‘door uitzichtloze armoede en geweld’. Centraal staat ‘de Heks’, uitschot der uitschot, die de problemen van de vrouwen uit het dorp aanhoort en voorziet in een soort abortussen. De roman komt in beweging door de vondst van haar dode lichaam in het kanaal. ‘Niet veel schrijvers hebben de volharding om zo diep op geweld in te gaan,’ schrijft Bekkering, ‘om er zo lang naar te kijken totdat er verschillende tinten in het zwart ontstaan.’ Vijf ballen.

Sebastiaan Kort recenseert drie titels over mannelijkheid, te weten Testosterone: An Unauthorized Biography van Jordan-Young en Karkazis, Sfinx, onder redactie van Maartje Laterveer, en Jongens waren we, onder redactie van Jan Postma. Die eerste is een uitblinker. ‘Het is een stoutmoedig boek, dat genoeg munitie biedt om zelfbenoemde alfamannen op feestjes nog jaren de gordijnen in te jagen,’ schrijft Kort. Neem bijvoorbeeld hun lezing van de slinkende testosteron van vaders die betrokken zijn bij de opvoeding van hun kinderen. In plaats van te concluderen dat dit dus geen mannenwerk is, kun je hier volgens de onderzoekers ook uit opmaken ‘dat een man heel vroeger ook al een actieve rol speelde in het opvoeden van kinderen’, aangezien hun lichaam zich er automatisch op aanpast.

Verder werden besproken:

  • De straffeloze van Huub Beurskens: ‘De straffeloze is een echte Beurskens.’
  • Apostelkind van Renske Doorenspleet, geïnspireerd door haar tijd in een Christencultus: ‘Eenentwintig jaar na haar vertrek uit het genootschap beschrijft Doorenspleet hoe dwingen en intens het genootschapsleven was.’
  • Verzamelen, nadenken, opschrijven van historicus H.L. Wesseling: ‘Welbeschouwd was hij onze nationale geschiedenisleraar.’
  • Een en al illusies van historicus Klaas van Berkel: ‘Van Berkel beschrijft zijn hoofdfiguren gewetensvol en scherpzinnig.’
  • Acht dagen in mei van Volker Ullrich, waarin hij de laatste week van het Duitse rijk beschrijft: ‘een bijzonder lezenswaardig boek’.
  • Berlin van Jason Lutes, een vuistdikke strip over de periode tussen de wereldoorlogen in de wereldstad: ‘Misschien wel de allerbelangrijkste verdienste van Lutes is dat hij op unieke wijze tastbaar maakt hoe een stad tegelijkertijd de allergrootste culturele schoonheid en diepste donkerte in zich kan dragen.’

De boekrecensies van NRC Handelsblad verschijnen elke vrijdag in Boeken, en zijn voor abonnees te raadplegen op Nrc.nl. NRC Handelsblad is te koop bij het Nieuwscentrum.

Joost de Vries schreef een profiel van Hilary Mantel naar aanleiding van het verschijnen van De spiegel en het licht [fragment | podcast]. 'Toen ik het begin van Wolf Hall schreef, schreef ik meteen al het einde. De jonge Cromwell ligt op de grond, zijn vader trapt hem en roept: "Now get up". En toen wist ik dat ik daarmee ook moest eindigen, Cromwell op de grond, met de stem van zijn vader die hem commandeert op te staan. Dus ik had de emotionele arbeid van het afscheid al verricht,' vertelde ze De Vries onder meer. Stephan Sanders bespreekt daarnaast De geschiedenis van de slavernij. Van Mesopotamië tot moderne mensenhandel van Dick Harrison. 'Het is een grote greep die Harrison doet in dit boek; hij probeert alle bekende vormen van slavernij te behandelen. Grofweg gezegd begint die geschiedenis in de bronstijd en duurt die tot op de dag van vandaag voort. De trans-Atlantische slavenhandel van rond 1500 tot 1900 krijgt de volle aandacht, maar tegelijkertijd meent Harrison dat door de enkele focus op die trans-Atlantische handel, maar liefst "negentig procent van de werkelijke slavernijgeschiedenis buiten beeld blijft".'

Alfred Schaffer las Zaailingen van Anne-Fleur van der Heiden. 'Niet alle gedichten zijn even opzienbarend. Juist omdat te zien is wat Van der Heiden kan met weinig taal, vallen de gedichten die nog te veel taal bevatten of omslachtig aandoen des te meer op,' vindt hij. Maar 'daar staat [...] genoeg bijzonders tegenover'. Lodewijk Verduin recenseert Sebastiaan Chabots De slaap die geen uren kent [fragment]. 'Met het verhaal van deze toevallig herinnerde voorouder waarschuwt hij voor de gewelddadige bewegingen en systemen die onsterfelijkheid garanderen. Daartegenover plaatst Chabot het kwetsbare alledaagse leven, dat consciëntieus gedeeld wordt met andere mensen: hoewel het kleine, goede bestaan over het algemeen vergeten raakt, is het mogelijk het hoogste waar de mens naar streven kan,' aldus Verduin. En Koen Kleijn schrijft over Dik van der Meulens nieuwe biografie: Dr. Hendrik Muller. Wereldreiziger voor het vaderland (1859-1941) [fragment]. 'Van der Meulen heeft eerder al de varkentjes Multatuli en koning Willem III gewassen, beiden net als Muller volbloed negentiende-eeuwse excentriekelingen en kopstukken van een sterk veranderende wereld; ook van deze biografie maakte hij een vermakelijk, smakelijk en tintelend geestig boek.'

De Groene Amsterdammer is elke woensdag al te koop bij het Nieuwscentrum. Athenaeum Boekhandel verzorgt de boekverkoop voor de website van De Groene

MINDBOOKSATH : athenaeum