Recensieoverzicht

Toen in de jaren negentig op mijn middelbare school het communisme werd besproken, stonden wij versteld dat het ‘eigenlijk’ klopte. Onder vage verwijzing naar ‘miljoenen doden’ schoof onze Joodse docent het vervolgens als fictie terzijde en toen sprak hij lang over ‘vrijheid’, de vrijheid die wij toch maar mooi ‘genoten’. Onze ouders kochten huizen die in tien jaar in prijs verdubbeld waren en alles was best in orde. Ouders waren trots op hun generatie. Over ’68 hoorde je, maar je wist niet precies wat dat was. Een decennium later bibberen we voor onze pensioentjes en gaan we ‘allemaal betalen’, Marx wordt weer gelezen en verklaarde communisten als Alain Badiou en Slavoj Zizek voeren de intellectuele elite aan. Badiou legt het uit, in The Communist Hypothesis. Door leonhard de paepe.

‘Gerrit Krol heeft nooit in Fairbanks, Alaska gewoond.’ Bovenstaande zin, een echte Krolzin, is de mooiste zin uit het boek Van Korreweg naar Korreweg. 75 plaatsen in het leven van Gerrit Krol, door Ad Zuiderent. Hoe onnozel ook, het is bovendien wel degelijk een onthulling want Krol heeft de halve wereld afgereisd. Al zou je dat niet zeggen, met titels als De chauffeur verveelt zich, De man achter het raam, Over huiselijk geluk en andere gedachten en natuurlijk: De kleur van Groningen. Verder heeft hij in een interview gezegd, en Zuiderent citeert dat, dat hij een echte ‘huismus’ is en dat zijn poëtica kortweg luidt: ‘Ik ben een schrijver, en schrijven doe je binnenshuis.’ Kortom, Krol is allesbehalve een kosmopoliet of avonturier. Dat hij desondanks de wereld rond gereisd heeft, komt naar eigen zeggen ‘vooral door Shell en Janna, die mij hebben gestuurd of meegenomen’. Door pieter hoexum.

The London Review of Books is een vakantieblad. Althans voor mij – in een eenvoudig hotel in Bangkok met art déco-foyer lagen in de stapels tijdschriften bij het zwembad niet alleen de National Geographic en andere glossies, maar ook dit bedachtzame essayistische tijdschrift. Die verrassing heb ik me laten smaken aan het zwembad, in de benauwde hitte van de Thaise hoofdstad. Misschien is de LRB, net als grote zus The New York Review of Books, juist een tijdschrift voor vakantie omdat er dan tijd is om de bijdragen van duizenden woorden te lezen. Maar is het ook iets voor de komende, werkzame maanden? daan stoffelsen bladert door nummer 32.16 en leest over de paus en homoseksualiteit, Camus in beeld en de worsteling van een Le Cléziovertaler.

Een regenachtige dag in de herfst, enkele jaren geleden, in de buurt van Verdun. Ik bezoek het negentiende-eeuwse fort Vaux – gebouwd na de Frans-Duitse oorlog van 1870 – zo’n twintig meter onder de grond. Het is er koud, kalkwater druppelt in mijn nek. In de halfverlichtte gang waar ik loop, stierven in 1916 honderden mannen aan hun verwondingen, honger of dorst. En bovengronds, tijdens de slag om dit fort, sneuvelden er duizenden. Een bezoek aan een historische plek als deze is fascinerend, maar tegelijkertijd krijg je als bezoeker dubbel en dwars de zinloosheid en de verschrikkingen van oorlog, en vooral de alom aanwezige dood voor je kiezen. Als in De grote slachting (Putain de guerre) van Verney en Tardi. Door martin smit.

Voor een ieder die op zoek is naar de grote lijnen in de geschiedenis, zijn het gouden tijden. Sinds de val van de Berlijnse muur in 1989 verschijnen met toenemende regelmaat historisch-sociologische studies die zich expliciet richten op de ontwikkelingsgang van economische systemen, beschavingen, culturen en wereldrijken. Boeken van Immanuel Wallerstein (The Modern World-System) Francis Fukuyama (The End of History and the Last Man), Jared Diamond (Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies), Samuel Huntington (The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order), David Landes (The Wealth and Poverty of Nations), Amy Chua (Day of Empire) maar recentelijk ook van Nederlandse historici als Jan Luiten van Zanden (The Long Road to the Industrial Revolution. The European Economy in a Global Perspective, 1000-1800) en Dirk Kooiman (Kapitalisme, kolonialisme en cultuur) bieden niet alleen inzicht in de historische ontwikkelingen over lange periodes en grote gebieden, maar vooral in de wisselwerking tussen economisch-politieke systemen of wereldrijken onderling. En nu is daar Empires in World History van Jane Burbank en Frederick Cooper. Door bart van den bosch.

De Eerste Wereldoorlog is met recht de Urkatastrophe van de twintigste eeuw genoemd. Zeventig miljoen militair personeel werd gemobiliseerd, zestien miljoen mensen werden gedood, en nog eenentwintig miljoen raakten gewond. Historicus Koen Koch, auteur van het prachtige en tegelijkertijd onthutsende Ooggetuigen van de Eerste Wereldoorlog, heeft nu een toegankelijke studie geschreven van de Eerste Wereldoorlog: Een kleine geschiedenis van de Grote Oorlog. Hij heeft zich in dit boek de taak gesteld om de gehele Eerste Wereldoorlog te bestrijken, en dat is hem aardig gelukt – al gaat hij aan een genocide voorbij. Door ugur ümit üngör.

Eten volgens de seizoenen en koken met verse producten, zo van het land. Dat is eigenlijk de beste omschrijving van Moro East (Moro Londen in de Nederlandse vertaling). De volkstuin van Samantha & Samuel Clark (Moro: The Cookbook en Casa Moro en eigenaars van restaurant Moro in Londen, 'known for its award-winning Moorish cuisine') was de inspiratie voor dit prachtige kookboek. Op hun kleine stukje land in Oost Londen verbouwden ze groenten en fruit en ze kookten er samen met hun buren heerlijke maaltijden. Omdat de meeste buren op het volkstuinencomplex Turken, Koerden en Cyprioten waren werd de invloed van die keukens groot. Er staan in het boek veel sfeervolle foto's van de producten en gerechten maar ook van de 'bewoners' van het complex, al tuinierend of kokend tussen de golfplaten bouwsels en schuurtjes. Van de foto's alleen al krijg je zin om te koken en te eten, en om een volkstuintje te beginnen. Door debby koudenburg.

In de stad Leeds woont een man die de afgelopen tien jaar zo’n twintig boeken schreef over onderwerpen die u interesseren, zoals liefde, shoppen, globalisering, stadsleven, klimaat, Twitter, opvoeding van kinderen, onderwijs, eenzaamheid, online sex, levenskunst, sms-jes en long lasting mascara. Zijn naam is Zygmunt Bauman (Polen, 1925) en hij ziet er zo uit. Door arjen van veelen.

In recensies van buitenlandse literatuur blijft de vertaling vaak onbesproken. Daardoor lijkt de bijdrage van de vertaler maar van minimaal belang. Uit het nieuwste nummer (jaargang 17, nummer 2) van het vertaaltijdschrift Filter blijkt echter dat veel vertalers in werkelijkheid juist een grote invloed uitoefenen. Willem G. Weststeijn maakt in een ingezonden brief een onderscheid tussen ‘vertalingen waarin de vertaler zijn nek uitsteekt en zichzelf laat gelden’ en ‘vertalingen die een zo getrouw mogelijke replica van de brontekst geven en waarin de vertaler zich niet op de voorgrond dringt’. Is dat onderscheid wel houdbaar? Die vraag staat centraal in dit nummer van Filter. Door karlijn de winter.

Het debat over ontwikkelingssamenwerking heeft er een opiniemaker bij. In zijn onlangs verschenen Verloren in wanorde met als ondertitel Dertig jaar ontwikkelingssamenwerking, een persoonlijk relaas levert diplomaat Karel van Kesteren een verhelderende bijdrage.  Gezien de complexe materie heeft hij een uiterst leesbaar boek geschreven over de gangbare praktijk van ontwikkelingssamenwerking aan de hand van zijn eigen ervaring op posten als Colombia, Nicaragua en Tanzania en ook thuis, op het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Door godeke donner.