Recensieoverzicht

Schilder en tekenaar Theo de Feyter (1947) schreef het boek De Tentoonstelling. Amsterdamse stadsgezichten als lieux de mémoire. Dit cultuurhistorische essay naar aanleiding van een tentoonstelling van Amsterdamse stadsgezichten is het ideale boek voor een conservator van het Amsterdam Museum. De Feyter schildert en tekent niet alleen, maar heeft ook archeologie gestudeerd en nagedacht over het verbeelden van een stad en het vergaan van de tijd. De keuze van de conservator van annemarie de wildt.

Met wat voor middelen kun je armoede bestrijden, vragen de schrijvers van Arm & kansrijk, Abhijit Vinayak Banerjee (1961) en Esther Duflo (1972), zich af. Een belangrijke en zware vraag, beantwoord in een uitstekend leesbaar boek, dat door de Financial Times en Goldman Sachs uitgeroepen is tot The Business Book of 2011. Dat is al opmerkelijk.
Deskundigen beweren dat buitenlandse hulp essentieel is omdat armoedelanden in een fuik zijn beland (Jeffrey Sachs) of juist dat we maar eens moeten beginnen helemaal geen hulp meer te geven (William Easterly en Dambisa Moyo) omdat ontwikkelingsgeld een ondermijnende en corrumperende werking op lokale instellingen heeft. Maar het is een morele plicht, stellen Banerjee en Duflo, én het kan effectief. Door godeke donner.

Verdachte H. loopt met de psychiater die hem onderzoekt door de tuin van de instelling waar hij wordt vastgehouden op verdenking van moord. H. heeft geen stoornis, concludeert Antoine de Kom, de psychiater. Hij lijdt aan een patstelling: ‘zijn en/of niet-zijn’. Dat klinkt bekend.
H. is Hamlet, een van de tien ‘wereldberoemde misdadigers’ die Antoine de Kom, tevens dichter, onderzoekt in zijn intrigerende boek Het misdadige brein. Over het kwaad in onszelf. De onderzochte subjecten – negen mannen en een vrouw – zijn niet allemaal literaire personages, wel zijn ze allemaal dood. Bin L., De S.(ade) en E.(ichmann) zijn enkelen van de beoefenaars van het kwaad, die De Kom ontmoet. Door miriam rasch.

Wat is er geworden van Jopo de Pojo? Is hij na al zijn vruchteloze pogingen om als muzikant of striptekenaar roem te vergaren, uiteindelijk toch goed terecht gekomen? Of is hij blijven hangen in een uitzichtloos bestaan, en uiteindelijk gemangeld in de machinaties van louche zakenmannen, boze winkeliers en geïrriteerde buren?
We zullen het nooit weten, want sinds zijn geestelijk vader Joost Swarte – striptekenaar, industrieel ontwerper, illustrator en vormgever – enige jaren geleden het maken van strips op een laag pitje heeft gezet, is er van stripfiguur Jopo de Pojo niets meer vernomen. Dat is jammer, maar gelukkig biedt de bundeling Bijna compleet van Joost Swarte (1947), in ieder geval de mogelijkheid alle avonturen van deze antiheld opnieuw te lezen. Door martin smit.

Van Lauwersoog tot Yerseke en van de Neeltje Jans tot Urk, in Het Nederlands Viskookboek worden in totaal acht Nederlandse vissershavens bezocht waar plaatselijke vissers duurzaam vissen. Want het Viskookboek gaat over verantwoord gevangen vis en de duurzame visser. Het is een boek met stoere vissersverhalen, met veel informatie over verschillende soorten vissen en vangwijzes. Een boek over het belang van duurzaam gevangen vis, en over kwaliteit en smaak. Maar Het Nederlands viskookboek bevat vooral ook heel veel goede, veelal eenvoudige en lekkere recepten. Door debby koudenburg.

Het gaat mij wat ver om een criticus en schrijver als Paul Rodenko (1920-1976) ‘verguisd’ of ‘vergeten’ te noemen, maar veel van de auteurs waarover hij schrijft in zijn essaybundel De sprong van Münchhausen (1959) overschaduwen hem anno 2012 in roem en bekendheid. Toch hebben zij juist hun faam en canonisering gedeeltelijk te danken aan een criticus als Rodenko. Een bundel als De sprong van Münchhausen, die in de Athenaeum Boekhandel Canon is herdrukt met een voorwoord van Jos Joosten, roept daarom onherroepelijk vragen op over de rol en de functie van ‘de literaire criticus’, iets waar juist Rodenko zelf zich in dit boek, vaak op impliciete wijze, voortdurend mee bezighoudt. Door bob hopman.

‘Het is ons gelukt,’ schrijven de makers van Et Alors? in hun redactioneel commentaar, om ‘het tijdschrift te creëren dat we zelf altijd hebben willen lezen.’ In hun zoektocht naar gay magazines stuitten ze altijd op dezelfde problemen: de bladen waren alleen voor mannen óf vrouwen, als ze ‘specifieke seksuele voorkeuren’ als onderwerp hadden, dan liep dat domweg uit op porno, en voor fetisjisme moest je wezen bij modetijdschriften. Et Alors? moet daarom een fris, ongecensureerd perspectief hebben, vinden de makers, en helemaal gaan om de viering van het leven, van wie je bent, van ‘het recht dat je mag zijn wie je wilt zijn.’ Dit is ‘a flamboyant magazine’, aldus de ondertitel. Door kelli van der waals voor hard//hoofd en Athenaeum.

De sociale wetenschappen bezetten een moeilijke positie tussen de natuurwetenschappen en de geesteswetenschappen in. En dat is vooral lastig omdat ‘we’ geen eigen norm weten te creëren, sociaal wetenschappelijk werk neigt of naar de een of naar de ander. In Over de grenzen van disciplines onderzoekt Ruud Abma deze positie en vraagt zich af, is de sociale wetenschappen een apart gebied in de wetenschap? In welke mate vormen de verschillende disciplines een eenheid? En wat is de relatie tussen de sociale wetenschap en de maatschappij? Door thomas franssen.

Het dichtwerk van J.H. Leopold is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld dat van tijdgenoot Willem Kloos, goed ontsloten. Bij Athenaeum, Polak & Van Gennep was een 613 pagina’s tellende Verzamelde verzen verkrijgbaar en twee edities van het verzameld dichtwerk (uit 1952 en 1983) zijn gratis te bekijken in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. Dat is prachtig, maar voor de ‘gewone’ lezer is het misschien een beetje veel van het goede. Die heeft behoefte aan een selectie, een ‘greatest hits’ als ingang tot het oeuvre.
In die behoefte voorziet de reeks bloemlezingen van uitgeverij Van Oorschot waarin nu U missen en u niet ontgaan van J.H. Leopold is verschenen. Eerder verschenen bloemlezingen van onder andereJan Hanlo, M. Vasalis en Simon Vestdijk. Het zijn begeerlijke boekjes, mooi uitgevoerd en met een harde kaft. Ze worden ook altijd samengesteld en ingeleid door een vooraanstaand poëet, ditmaal Erik Lindner. Door bouke vlierhuis.

Eind oktober promoveerde Chris van der Heijden, hij van het spraakmakende Grijs Verleden (2001) aan de Universiteit van Amsterdam op een studie naar de ontwikkeling van beeldvorming over de Tweede Wereldoorlog in de publieke opinie. Een dergelijk overzicht was niet eerder geschreven en Van der Heijden legt in ruim negenhonderd pagina's een kluif neer waar historici zich de komende jaren in kunnen vastbijten. Een indrukwekkende prestatie zou je zeggen. Desondanks worden Dat nooit meer en zijn auteur opnieuw achtervolgd door controverses. Hoe terecht is dat eigenlijk? Door bart van den bosch.

N.B. Zie ook onze voorpublicatie van dit boek in de Nacht.